Việt Nam vận hành thí điểm thị trường carbon từ tháng 6/2025

Mới đây, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã ký quyết định số 232 phê duyệt Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam với những định hướng rõ ràng về lộ trình, chủ thể tham gia và phương thức giao dịch.

Sẽ xem xét mở rộng chủ thể giao dịch carbon theo lộ trình

Theo đó, lộ trình triển khai thị trường carbon được chia thành hai giai đoạn.  

Cụ thể, giai đoạn thí điểm được thực hiện từ năm 2025 đến năm 2028. Trong đó, đề án đặt mục tiêu đến trước tháng 6/2025, từng bước xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon và cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ, đảm bảo cơ sở pháp lý cho việc triển khai thí điểm sàn giao dịch carbon. Cùng với đó là xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ tổ chức vận hành thị trường và tập trung nâng cao năng lực quản lý, tổ chức vận hành thị trường carbon của cơ quan quản lý nhà nước, năng lực và nhận thức của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đáp ứng việc sẵn sàng tham gia thị trường carbon.

Từ tháng 6/2025 đến hết năm 2028, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước, đồng thời tiếp tục hoàn thiện cơ sở hạ tầng, cơ sở pháp lý và nâng cao năng lực của các bên liên quan.  

Giai đoạn thứ hai là giai đoạn vận hành, sẽ chính thức tiến hành từ năm 2029. Trong giai đoạn này, các lĩnh vực, cơ sở được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính được nghiên cứu, xem xét mở rộng theo lộ trình.

Đề án nêu rõ, hạn ngạch phát thải được nghiên cứu, xem xét phân bổ miễn phí và phân bổ qua đấu giá. Tỷ lệ chi tiết về phân bổ miễn phí, đấu giá hạn ngạch phát thải sẽ được đề xuất trong giai đoạn triển khai thí điểm và sau khi có đầy đủ thông tin, số liệu về hạn ngạch được cấp, khối lượng giao dịch.

Ngoài ra, Chính phủ sẽ xem xét bổ sung thêm các loại tín chỉ carbon được xác nhận để giao dịch trên sàn. Tỷ lệ tín chỉ carbon sử dụng để bù trừ phát thải trên tổng số hạn ngạch phát thải được phân bổ cho cơ sở do Chính phủ quy định.

Đáng chú ý, khác với quy định hiện nay là mọi tổ chức, cá nhân được giao dịch tín chỉ carbon, trong giai đoạn thí điểm, Chính phủ quy định chủ thể tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon là các cơ sở phát thải khí nhà kính lớn thuộc Danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính; tổ chức, cá nhân đủ điều kiện được tham gia mua, bán tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon.

Đến năm 2029, khi thị trường vận hành chính thức, Chính phủ sẽ xem xét mở rộng chủ thể được tham gia giao dịch tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon (điều chỉnh điều kiện tổ chức, cá nhân được tham gia giao dịch trên sàn giao dịch carbon).

Hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon sẽ được cấp mã số

Cũng theo đề án, Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon được thiết lập để phục vụ việc quản lý, vận hành, cập nhật, khai thác thông tin hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ; xử lý các hoạt động vay mượn, nộp trả, chuyển giao, bù trừ hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Bộ Tài nguyên và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng, quản lý và vận hành hệ thống này.

Trong khi đó, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) nhận nhiệm vụ xây dựng và cung ứng dịch vụ sàn giao dịch carbon trong nước theo yêu cầu nghiệp vụ về tổ chức, quản lý thị trường và các điều kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật.

Việc tổ chức giao dịch trên thị trường carbon được thực hiện theo phương thức tập trung trên sàn giao dịch carbon. Trong đó, hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon do Bộ Tài nguyên và Môi trường xác nhận được giao dịch trên sàn sẽ được cấp mã số trong nước để phục vụ cho việc giao dịch, mã số được cấp là duy nhất và không trùng lặp.

Chủ thể khi tham gia giao dịch trên thị trường carbon tại Việt Nam có tài khoản lưu ký giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính hoặc tài khoản lưu ký giao dịch tín chỉ carbon. Hoạt động đăng ký, cấp mã số được thực hiện tập trung để đảm bảo dữ liệu được thống nhất, đồng bộ và bảo đảm yêu cầu quản lý, giám sát.

Tổng công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam cung ứng dịch vụ lưu ký, thanh toán giao dịch theo yêu cầu nghiệp vụ về tổ chức, quản lý thị trường và các điều kiện, tiêu chuẩn kỹ thuật do Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp cơ quan có liên quan xây dựng.

Việc thanh toán giao dịch sẽ do hệ thống tự động thực hiện trên cơ sở kết quả giao dịch do Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội gửi, đảm bảo nguyên tắc việc chuyển giao hàng hóa được thực hiện đồng thời với thanh toán tiền tại ngân hàng.

Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ ngành, cơ quan có liên quan tổ chức vận hành thị trường carbon trong nước, đảm bảo không để phát triển tự do, tự phát, gây thất thoát tài nguyên, tài sản của Nhà nước.

Mục tiêu chung của Đề án Thành lập và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam là phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính theo cam kết tại Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), với chi phí thấp, tạo dòng tài chính mới cho hoạt động cắt giảm phát thải. Cùng với đó là thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển công nghệ phát thải thấp, góp phần năng lực cạnh tranh doanh nghiệp của doanh nghiệp Việt Nam ở trong nước và trên thị trường thế giới, phát triển kinh tế carbon thấp và ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Đề án đưa ra 5 nhóm nhiệm vụ và giải pháp thực hiện gồm: Nhóm các nhiệm vụ, giải pháp về hàng hóa trên thị trường carbon; Nhóm các nhiệm vụ, giải pháp về chủ thể tham gia thị trường carbon; Nhóm các nhiệm vụ, giải pháp về hệ thống đăng ký quốc gia và sàn giao dịch carbon; Nhóm các nhiệm vụ, giải pháp về tổ chức vận hành thị trường carbon; Nhóm các nhiệm vụ, giải pháp về nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực.