Hàng trăm tỷ USD đổ vào năng lượng tái tạo: Đầu tư sai chỗ, hệ lụy khó chữa
Thiên Ân -
Thứ ba, 28/04/2026 10:00 (GMT+7)
(VNF) - Dòng vốn hàng trăm tỷ USD đang đổ vào năng lượng tái tạo tại châu Á, nhưng sự lệch hướng trong phân bổ - ưu tiên công suất phát điện thay vì hạ tầng lưới và lưu trữ, đang khiến nhiều dự án rơi vào cảnh lãng phí. Nếu không sớm điều chỉnh, tài chính khí hậu có nguy cơ làm chậm, thậm chí đi ngược lại mục tiêu giảm phát thải của khu vực.
Bùng nổ tài chính nhưng phân bổ lệch hướng
Theo Nikkei Asia, tài chính khí hậu ở châu Á có thể đang gây hại nhiều hơn là mang lại lợi ích. Các nhà tài chính khí hậu châu Âu dường như đang thu hút sự chú ý tại châu Á. Chiến lược "Cổng thông tin toàn cầu" của Liên minh châu Âu, với mục tiêu huy động tới 300 tỷ euro (khoảng 350 tỷ USD) từ đầu tư công và tư nhân vào năm 2027, là một phần của nỗ lực đó.
Sau một năm 2024 trầm lắng, hoạt động phát hành trái phiếu xanh ở châu Á cũng đã tăng mạnh 56,5% trong năm 2025, đạt 154,72 tỷ USD, theo dữ liệu từ Trung tâm Tài chính và Phát triển Xanh.
Tuy nhiên, theo phân tích của ông Tim Daiss, người theo dõi các thị trường năng lượng, phát triển bền vững và địa chính trị tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương trong 15 năm qua, có một khía cạnh khác đang bị bỏ qua - đó là sự phân bổ vốn chưa hợp lý.
Dòng vốn hiện đang dồn vào các dự án mang tính “phô diễn” như mở rộng điện mặt trời và điện gió, nhằm tạo dấu ấn chính trị và giúp nhà đầu tư đạt chỉ tiêu, thay vì tập trung nâng cấp hệ thống điện để khai thác hiệu quả nguồn công suất này.
Theo ông Daiss, các nhà đầu tư nước ngoài dường như đang chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, ưu tiên các dự án mang lại lợi suất 12%-15% mỗi năm, thay vì đầu tư vào “xương sống” của hệ thống năng lượng: lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và nâng cấp lưới điện.
Tình hình thậm chí còn nghiêm trọng hơn tại Đông Nam Á. Một nghiên cứu của Trung tâm Năng lượng ASEAN ước tính khu vực này cần khoảng 20 tỷ USD mỗi năm chỉ để hiện đại hóa lưới điện, nhằm tránh tình trạng “lãng phí năng lượng xanh” do phải cắt giảm công suất.
Nghiên cứu nêu bật hai quốc gia tiêu biểu, bắt đầu với Việt Nam. Ngay từ năm 2020, quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh của Việt Nam đã đạt những bước tiến kỷ lục. Chỉ trong vài năm, quốc gia gần 100 triệu dân này đã chuyển từ phụ thuộc nặng vào than đá sang trở thành nước dẫn đầu Đông Nam Á về sản xuất điện mặt trời và năng lượng tái tạo nói chung.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), công suất điện mặt trời của Việt Nam đã tăng vọt từ mức gần như không đáng kể vào năm 2018 lên khoảng 16-17 gigawatt (GW) trong giai đoạn 2020-2021, trở thành thị trường điện mặt trời lớn nhất khu vực.
Ban đầu, điều này có vẻ rất thành công. Nhưng thực tế lại không hoàn toàn như vậy. Với mỗi GW điện mặt trời mới được đưa vào vận hành, tình trạng thiếu hụt năng lực lưới điện để hấp thụ lượng điện này lại càng rõ rệt.
Khi một dự án không thể bán được điện, nó không thể trả được các khoản vay dùng để xây dựng. Điều này không chỉ gây thiệt hại tài chính cho nhà đầu tư mà còn ảnh hưởng đến uy tín của quốc gia tiếp nhận, khi không thể vận hành hiệu quả chính những dự án đã thu hút.
Hệ quả và lời giải cho bài toán năng lượng
Indonesia cũng đối mặt với vấn đề tương tự, thậm chí còn phức tạp hơn. Không phải toàn bộ công suất năng lượng tái tạo đều có thể được hấp thụ vào lưới điện, khiến nhà đầu tư e ngại. Theo OECD, công suất điện mặt trời của Indonesia chỉ khoảng 1,5 GW, chủ yếu tập trung tại hệ thống Java-Bali vốn đã dư cung, với tỷ lệ dự phòng vượt 30%, làm hạn chế khả năng tích hợp thêm nguồn điện biến đổi.
Những tình huống này thường dẫn đến việc các tài sản năng lượng bị lãng phí. Nhà đầu tư rót vốn vào các dự án điện mặt trời đã hoàn thiện về mặt pháp lý nhưng lại không hiệu quả về kinh tế. Các dự án này thường bị cắt giảm hoặc ngừng vận hành do các công ty điện lực quốc gia không thể tiếp nhận điện. Kết quả là tài chính khí hậu vô tình tài trợ cho những tài sản không hoạt động, thay vì thúc đẩy quá trình giảm phát thải như mục tiêu ban đầu.
Một phân tích gần đây của BloombergNEF cũng củng cố nhận định này. Báo cáo cho thấy tài chính khí hậu vẫn “tập trung nặng vào điện mặt trời” nhưng “thiếu đầu tư vào lưu trữ năng lượng”, với phần lớn vốn đổ vào sản xuất điện thay vì hệ thống lưu trữ pin (BESS). Thiếu BESS, công suất do các tổ chức Mỹ và EU tài trợ thực tế có thể gây mất ổn định lưới điện tại một số quốc gia Đông Nam Á.
Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin cho phép tích trữ điện khi nhu cầu thấp hoặc khi nguồn cung dồi dào, sau đó xả điện khi cần để cân bằng cung - cầu, ổn định lưới điện và hỗ trợ tích hợp năng lượng tái tạo.
BESS đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ các nguồn năng lượng không ổn định như điện mặt trời và điện gió, vốn không thể phát điện liên tục như các nhà máy nhiệt điện than hay khí. Đáng tiếc, các quỹ tài chính khí hậu hoặc chưa thực sự hiểu rõ điều này, hoặc cố tình tránh rủi ro để theo đuổi lợi nhuận cao hơn từ các dự án phát điện.
Đáng chú ý, theo báo cáo của Ember, năm 2024 là năm đầu tiên mà mức tăng trưởng của điện mặt trời và điện gió về mặt kỹ thuật đủ để đáp ứng toàn bộ nhu cầu điện toàn cầu trong điều kiện “bình thường”.
Tuy nhiên, các hiện tượng thời tiết cực đoan tại châu Á, đặc biệt là các đợt nắng nóng kỷ lục trong năm 2024 và 2025, đã khiến nhu cầu điện tăng bất thường khoảng 4% trên toàn khu vực. Do tài chính khí hậu hiện vẫn tập trung vào công suất phát điện thay vì quản lý nhu cầu và lưu trữ dài hạn, một số quốc gia đã buộc phải khởi động lại các nhà máy điện than đã ngừng hoạt động để tránh nguy cơ sụp đổ lưới điện.
Tài chính khí hậu - vốn nhằm giảm phát thải - lại đang tạo ra tác dụng ngược. Nó khiến các quốc gia quay trở lại với nhiên liệu hóa thạch và làm gia tăng lượng khí thải carbon. Trong khi các chuyên gia tại London hay Brussels quan tâm đến tổng sản lượng điện hàng năm, thì các nhà vận hành tại Hà Nội hay Jakarta lại phải đối mặt với bài toán ổn định lưới điện theo từng phút.
Ông Tim Daiss đưa ra giải pháp giảm đầu tư vào công suất phát điện và chuyển hướng sang cơ sở hạ tầng điện. Tài chính khí hậu đã phần nào nhận ra vấn đề. Chương trình Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng tại Việt Nam do EU hỗ trợ đã nhấn mạnh nhu cầu đầu tư vào nâng cấp lưới điện và lưu trữ năng lượng. Tuy nhiên, phần lớn nguồn vốn vẫn đang trong quá trình huy động và chưa được triển khai trên thực tế. Điều này cũng cần được mở rộng trên toàn khu vực.
"Trong thời gian chờ đợi, chính phủ các quốc gia cần chủ động hơn. Họ có thể áp trần đầu tư vào công suất điện mặt trời và điện gió, hoặc tốt hơn, yêu cầu việc nâng cấp lưới điện phải đi kèm với các dự án năng lượng tái tạo.
Nguồn vốn xanh: Động lực mới của tài chính toàn cầu và bài toán cho Việt Nam
Kinh tế xanh
- 7h
(VNF) - Theo các chuyên gia của Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường, đầu tư xanh không chỉ là công cụ tài chính nhằm giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường, mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bao trùm, hiệu quả và có trách nhiệm.
Tags:
Vướng từ tiêu chuẩn đến thực thi: Dòng vốn xanh khó chảy vào nông nghiệp
(VNF) - Dù chính sách tín dụng xanh đã được ban hành và khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, dòng vốn vẫn khó chảy vào nông nghiệp do vướng mắc từ tiêu chuẩn, thẩm định và điều kiện tiếp cận, khiến doanh nghiệp và hợp tác xã chưa thể tận dụng được các ưu đãi hiện có.
'Việt Nam cần 670 – 700 tỷ USD cho tăng trưởng xanh đến 2050'
(VNF) - Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh, để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 670 – 700 tỷ USD vốn đầu tư dài hạn, đòi hỏi phải huy động và đa dạng hóa mạnh mẽ các nguồn lực tài chính ngoài ngân sách, đặc biệt từ tín dụng xanh, thị trường vốn và khu vực tư nhân.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa khó ‘với tay’ tới tín dụng xanh
(VNF) - Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn khó tiếp cận tín dụng xanh do rào cản từ chính sách, tiêu chí quá cao và thiếu hướng dẫn cụ thể. Việc xây dựng hệ tiêu chuẩn phù hợp, linh hoạt hơn là chìa khóa để các doanh nghiệp này không bị gạt khỏi cuộc chơi tài chính xanh.
Ý kiến (
)
Xăng E10 tạo ra ‘miếng bánh’ mới, doanh nghiệp nào sẽ hưởng lợi lớn nhất?
(VNF) - Từ ngày 1/6/2026, xăng E10 sẽ được triển khai đại trà trên toàn quốc, mở ra thị trường ethanol quy mô lớn và tạo cơ hội tăng trưởng mới cho các doanh nghiệp đầu ngành như Petrolimex, PV OIL, BSR hay QNS.
Cho vay lắp điện mặt trời miễn lãi: Mô hình kiếm tiền khác biệt giúp startup Việt hút vốn ngoại
(VNF) - Đằng sau mô hình tưởng như “cho vay miễn phí” là bài toán fintech, dữ liệu và chuỗi cung ứng đang mở ra cơ hội lớn trong thị trường điện mặt trời mái nhà tại Việt Nam.
Tín chỉ carbon rừng chỉ được bán qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch
(VNF) -Hoạt động mua bán tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam sẽ phải thực hiện thông qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch và được Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác nhận trước khi chuyển nhượng.
Công nghệ mới của Trung Quốc: Đột phá tương lai xe điện, pin sạc siêu tốc trong 3 phút
(VNF) - Cuộc cạnh tranh trong ngành xe điện toàn cầu đang bước sang giai đoạn mới khi các doanh nghiệp và viện nghiên cứu Trung Quốc liên tục công bố những bước tiến đáng chú ý trong công nghệ pin thế hệ mới.
Startup Việt Nam được rót 395 tỷ giữa áp lực khủng hoảng năng lượng
(VNF) - Trong khi thị trường startup khan hiếm vốn và nhu cầu điện tăng mạnh do nắng nóng cùng biến động địa chính trị ở Trung Đông, startup năng lượng mặt trời Stride của Việt Nam vẫn huy động thành công 15 triệu USD từ các quỹ đầu tư quốc tế, cho thấy sức hút ngày càng lớn của lĩnh vực năng lượng sạch tại Việt Nam.
Tín dụng xanh tăng tốc: Lộ diện những doanh nghiệp đầu tiên tiếp cận được vốn rẻ
(VNF) - Trong bối cảnh chi phí vốn neo cao, tín dụng xanh đang trở thành nguồn lực hấp dẫn với nhiều doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, chỉ những doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), minh bạch tài chính và phát triển bền vững mới có cơ hội tiếp cận dòng vốn ưu đãi từ các quỹ và tổ chức tài chính quốc tế.
Hà Nội khởi công Nhà máy điện rác Núi Thoong công suất 2.000 tấn/ngày đêm
(VNF) - Dự án Nhà máy xử lý môi trường và phát điện công nghệ cao Núi Thoong có tổng vốn đầu tư khoảng 5.250 tỷ đồng, công suất xử lý 2.000 tấn rác/ngày đêm, công suất phát điện 45MW.
Bế tắc tín dụng xanh: Ngân hàng sợ doanh nghiệp 'xanh trên giấy'
(VNF) - Tín dụng xanh tăng mạnh tại Việt Nam, nhưng nhiều ngân hàng vẫn khó giải ngân vì thiếu doanh nghiệp đáp ứng chuẩn ESG minh bạch và phát triển bền vững, trong bối cảnh rủi ro “tẩy xanh” gia tăng.
Mỹ dùng xăng E15 và bài học cho Việt Nam khởi động lộ trình xăng E10
(VNF) - Từ việc Mỹ mở rộng sử dụng xăng E15 đến kế hoạch triển khai E10 tại Việt Nam, nhiên liệu sinh học đang trở thành xu hướng trong chiến lược an ninh năng lượng và giảm phát thải. Không chỉ giúp đa dạng nguồn cung, xăng sinh học còn mở ra đầu ra ổn định cho ngành nông nghiệp và công nghiệp ethanol trong nước.
