Xe điện không chỉ là một ngành ôtô đơn lẻ

Phát biểu tại tọa đàm “Xe điện: Lời giải cho bài toán năng lượng và phát triển bền vững” do Báo Công Thương tổ chức ngày 20/3, TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh, cho rằng xe điện mang lại những đóng góp tích cực, nhưng cần được đặt trong bức tranh tổng thể của hệ thống năng lượng.

Theo ông, an ninh năng lượng phải đảm bảo ba yếu tố gồm đủ nguồn cung, tính ổn định và sự bền vững, đồng thời liên quan tới cả năng lượng sơ cấp như xăng, dầu, than và năng lượng thứ cấp là điện.

Một điểm cần lưu ý khác là mức phát thải của xe điện phụ thuộc trực tiếp vào nguồn điện đầu vào. Nếu điện được sản xuất từ năng lượng sạch, xe điện sẽ góp phần giảm phát thải.

“Xe điện có vai trò nhất định, nhưng không phải là lời giải duy nhất cho an ninh năng lượng”, TS Võ Trí Thành nhấn mạnh, đồng thời cho rằng cần tiếp cận vấn đề này một cách tổng thể, gắn với mục tiêu phát triển bền vững.

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu, quá trình chuyển đổi sang xe điện càng được quan tâm. Tuy nhiên, theo ông Thành, cần nhìn nhận ngành xe điện rộng hơn một lĩnh vực sản xuất ôtô đơn thuần.

Đây là một ngành công nghiệp tổng hợp, liên quan đến nhiều lĩnh vực công nghệ như vật liệu, cơ khí chính xác, công nghệ pin và xử lý chất thải. Sự phát triển của ngành này phản ánh trình độ công nghệ của một quốc gia, đồng thời có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu tự chủ công nghệ của Việt Nam.

Đồng quan điểm, cũng phát biểu tại toạ đàm này, ông Phạm Văn Quân, Phó cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), cho rằng xe điện không chỉ là phương tiện giao thông mà còn là một ngành công nghiệp mới, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, thể chế và chính sách để phát triển hiệu quả.

Theo Bộ Công Thương, ngành xe điện trong nước đã đạt được một số kết quả nhất định. Tỷ lệ nội địa hóa tại VinFast hiện vào khoảng 60% và có thể tăng lên 80% khi nhà máy sản xuất pin tại Hà Tĩnh đi vào hoạt động. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp FDI trong ngành ôtô vẫn chỉ đạt tỷ lệ nội địa hóa 10-15% ở một số dòng xe.

Ở lĩnh vực pin, các dự án đầu tư mới đang được triển khai với kỳ vọng nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 80-90%. Đại diện Bộ Công Thương cho biết Việt Nam đã từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi như động cơ và pin – những bộ phận quan trọng nhất của xe điện.

Đối với pin sau sử dụng, cơ quan quản lý cho biết vòng đời pin thường từ 10-20 năm. Khi dung lượng giảm còn khoảng 70%, pin có thể được thay thế và tái sử dụng cho mục đích lưu trữ năng lượng, qua đó kéo dài vòng đời lên tới khoảng 40 năm. Tuy nhiên, việc xây dựng quy định về tái chế cần được triển khai sớm để đáp ứng tốc độ phát triển nhanh của ngành.

Bộ Công Thương cũng xác định các công nghệ liên quan đến năng lượng tái tạo và pin lưu trữ là lĩnh vực chiến lược trong thời gian tới, đồng thời hoàn thiện các chính sách ưu đãi nhằm thúc đẩy phát triển chuỗi cung ứng trong nước.

Một trong những định hướng đáng chú ý là yêu cầu doanh nghiệp FDI muốn hưởng ưu đãi trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ phải có sự tham gia của doanh nghiệp Việt trong chuỗi sản xuất. Bên cạnh đó, sản phẩm được hưởng ưu đãi cần có hàm lượng khoa học – công nghệ nhất định, thay vì chỉ dừng ở lắp ráp.

Hiện các bộ, ngành đang tiếp tục xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến trụ sạc, pin và thiết bị sạc. Đến cuối năm 2025, đã có 18 tiêu chuẩn, quy chuẩn được ban hành và mục tiêu là hoàn thiện toàn bộ khung pháp lý cho lĩnh vực này trong thời gian tới.