Giá dầu tăng sốc: Đổ xô tìm mua xe điện và quay lại với than đá

"Đổ xô" mua xe điện và xe hybrid

Giá xăng tăng mạnh sau xung đột với Iran đang gây ra tâm lý lo ngại và bất ổn đối với các nhà sản xuất ô tô, đại lý và người sử dụng xe. Tuy nhiên, với một số người như ông Martin Miller, đây lại là cơ hội kinh doanh, theo Reuters.

Ông Miller - người sở hữu một đại lý xe điện cũ ở tây nam London cho biết ông vừa trải qua ngày bận rộn nhất từ trước đến nay.

Hiện ông đang gấp rút bổ sung nguồn hàng. “Chúng tôi đang bán xe rất, rất nhanh,” ông nói, cho biết khách hàng tại cửa hàng EV Experts lo ngại giá xăng sẽ còn tăng cao hơn. Nhân viên của ông đã phải mua thêm xe điện tại các cuộc đấu giá “một cách điên cuồng”, vì tin rằng xu hướng này sẽ tiếp diễn.

Dữ liệu của chính phủ Anh cho thấy, tính đến ngày 18/3, giá xăng trung bình đã tăng 7% kể từ khi xung đột bắt đầu. Tại Liên minh châu Âu, mức tăng là 8%, theo Ủy ban châu Âu.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá xăng trung bình tại Hoa Kỳ đã tăng 27% kể từ cuối tháng 2, lên 3,72 USD/gallon.

Lịch sử cho thấy biến động giá dầu có thể dẫn đến thay đổi mang tính cấu trúc trong hành vi mua xe. Cuộc khủng hoảng năng lượng những năm 1970 từng khiến người tiêu dùng Mỹ chuyển sang các dòng xe nhỏ hơn, tạo lợi thế cho các hãng xe Nhật Bản và làm suy giảm thị phần của các nhà sản xuất nội địa.

Tuy vậy, các chuyên gia nhận định đợt tăng giá nhiên liệu hiện nay có thể chưa đủ để tạo ra thay đổi lớn ngay lập tức. Thông thường, giá xăng phải duy trì ở mức cao trong thời gian dài hoặc vượt qua một “ngưỡng tâm lý” nhất định thì người tiêu dùng mới chuyển sang các lựa chọn tiết kiệm nhiên liệu hơn.

“Người tiêu dùng rất nhạy cảm với giá xăng, nhưng thường phải đến một mức nhất định,” ông Kevin Roberts, giám đốc phân tích kinh tế và thị trường tại CarGurus, cho biết. “Ngưỡng 4 USD/gallon là mốc cần theo dõi,” ông nói và nhắc lại thời điểm giá xăng tăng vọt sau xung đột giữa Nga và Ukraine năm 2022 đã thúc đẩy sự quan tâm đến xe điện.

Trong khi đó, Zach Xavier - một khách hàng tại Mỹ không muốn chờ đợi. Anh cùng vợ đã đến một đại lý xe điện đã qua sử dụng ở Richmond để đổi chiếc SUV chạy xăng lấy xe điện, đồng thời mua thêm một chiếc xe điện cỡ nhỏ. “Tôi muốn đi trước khi mọi người bắt đầu hoảng loạn,” anh nói.

Cho đến nay, giá xăng tăng cao dường như chưa tác động rõ rệt đến hành vi mua xe mới tại Mỹ, theo dữ liệu từ các nền tảng nghiên cứu thị trường ô tô.

Cuối tuần trước, CarGurus cho biết chưa ghi nhận sự thay đổi lớn trong lượng tìm kiếm xe điện. Một nền tảng khác là Edmunds cho biết tỷ lệ người dùng tìm kiếm xe điện trong tuần đầu sau khi xung đột nổ ra chỉ tăng nhẹ, lên 22,4% so với 20,7% của tuần trước.

Xu hướng quan tâm đến xe điện được dự báo sẽ rõ nét hơn tại châu Âu, nơi xe điện thuần chiếm 19,5% tổng doanh số năm ngoái và các chính sách ưu đãi thuế dành cho xe điện đang được tái áp dụng.

Chuyển hướng sang than đá

Cũng theo Reuters, một số quốc gia Châu Á lựa chọn chuyển hướng sang than đá khi xung đột ở Trung Đông làm tắc nghẽn nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Các quan chức trong ngành cho biết, các công ty điện lực châu Á đang tăng cường phát điện từ than nhằm giảm chi phí và đảm bảo an ninh năng lượng. Nguyên nhân là cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đã làm gián đoạn các chuyến hàng LNG, đẩy giá tăng mạnh và đe dọa làm suy giảm nhu cầu.

Giá LNG giao ngay tại châu Á đã tăng gấp đôi, lên mức cao nhất trong ba năm - đánh dấu cú sốc nguồn cung lớn thứ hai trong vòng bốn năm. Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz gần như bị đình trệ, trong khi Qatar - nhà xuất khẩu LNG lớn thứ hai thế giới đã tạm dừng giao hàng.

Tại Nam Á, Bangladesh đang đẩy mạnh sản xuất điện từ than và tăng nhập khẩu điện than trong tháng 3, theo dữ liệu hằng ngày của chính phủ.

Trong khi đó, Pakistan đặt mục tiêu tăng tỷ trọng điện từ các nguồn nội địa. Việc mở rộng năng lượng mặt trời đã giúp nước này giảm phụ thuộc vào LNG - yếu tố từng gây ra các đợt mất điện diện rộng sau xung đột Nga-Ukraine năm 2022, theo Bộ trưởng Năng lượng Awais Leghari.

Ông Leghari cho biết: “Khi giảm sản lượng điện từ LNG, các nhà máy sử dụng than nội địa có thể tăng công suất, đặc biệt trong giờ thấp điểm.”

Tại Đông Nam Á, Philippines đang tăng sản lượng điện than và cắt giảm điện từ LNG. Ở Việt Nam, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết đang đàm phán thêm nguồn cung than. Trong khi đó, Thái Lan tăng sản lượng từ nhà máy nhiệt điện than lớn nhất nhằm tiết kiệm LNG.

Tại Đông Bắc Á, Hàn Quốc dự kiến dỡ bỏ giới hạn sản lượng điện than và tăng phát điện hạt nhân. Ở Nhật Bản, công ty điện lực JERA cho biết sẽ duy trì mức phát điện từ than ở mức cao.

Tỷ trọng sử dụng khí tự nhiên trong sản xuất điện tại châu Á đang có xu hướng giảm.

Dữ liệu từ Ember cho thấy, trong gần một thập kỷ qua, tỷ trọng khí đốt trong sản xuất điện tại châu Á giảm dần do sự gia tăng mạnh của năng lượng tái tạo, bất chấp việc các tập đoàn năng lượng toàn cầu đã đầu tư hàng tỷ USD vào LNG trong khu vực.

Các nhà phân tích nhận định, gián đoạn nguồn cung do xung đột có thể khiến nhu cầu LNG tại châu Á suy giảm, trong khi giá cả sẽ tiếp tục ở mức cao và biến động mạnh ngay cả sau khi khủng hoảng kết thúc.

Theo báo cáo của Global Energy Monitor, chi phí LNG tăng cao sau xung đột Nga-Ukraine cùng với hạn chế về hạ tầng đường ống đã khiến nhiều dự án nhập khẩu LNG tại Nam Á bị trì hoãn hoặc hủy bỏ. Tổng giá trị các dự án có nguy cơ lên tới 107 tỷ USD.

Ông Aziz Khan, Chủ tịch Tập đoàn Summit của Bangladesh - đơn vị vận hành một nhà máy tái hóa khí LNG - cho biết việc chuyển chi phí điện tăng sang người tiêu dùng là rất khó khăn. “Điều này đang làm tổn hại nghiêm trọng đến nền kinh tế của các quốc gia nghèo hơn,” ông nói.

Theo công ty tư vấn Wood Mackenzie, do phần lớn hợp đồng LNG gắn với giá dầu và có độ trễ khoảng ba tháng, người mua tại châu Á sẽ phải trả chi phí cao hơn từ tháng 6.

“Xung đột sẽ làm giảm đáng kể tốc độ tăng trưởng nhu cầu LNG tại châu Á trong năm 2026,” Lucas Schmitt, nhà phân tích tại Wood Mackenzie, nhận định. Công ty này đã hạ dự báo tăng trưởng nhập khẩu LNG của khu vực xuống còn khoảng 5 triệu tấn, so với mức 12,4 triệu tấn trước đó, trong kịch bản nguồn cung Trung Đông bị gián đoạn hai tháng.

Giá than nhiệt điện chuẩn tại châu Á đã tăng 13,2% trong tháng này. Tại châu Âu, giá than tương lai tăng 14,2%. Các nhà phân tích của Kpler dự báo nhập khẩu than nhiệt của Liên minh châu Âu có thể tăng 36%, lên 30 triệu tấn trong năm nay do tồn kho khí đốt ở mức thấp.

Tuy nhiên, mức tăng này vẫn thấp hơn nhiều so với đà tăng của giá LNG toàn cầu. Đồng thời, nhập khẩu than có thể bị hạn chế do các nước tiêu thụ lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc đang tận dụng nguồn dự trữ trong nước và các hợp đồng dài hạn.

Các chuyên gia cho rằng chi phí nhiên liệu nhập khẩu tăng cao đang củng cố lập luận phát triển năng lượng tái tạo. "Những biến động gần đây cho thấy rủi ro của việc phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, từ đó mở ra nhiều cơ hội hơn cho năng lượng tái tạo", ông Sam Reynolds - chuyên gia LNG tại IEEFA nhận định.