Tiền tệ châu Á 'chao đảo' trước sức mạnh mới của đồng USD

Việc ông Kevin Warsh tiếp quản vị trí Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đang diễn ra theo một kịch bản hoàn toàn khác so với kỳ vọng của nhiều nền kinh tế châu Á.

Kể từ khi kế nhiệm ông Jerome Powell vào ngày 22/5, ông Warsh đã thể hiện lập trường cứng rắn hơn đáng kể so với những gì Nhà Trắng mong muốn, ít nhất là ở thời điểm hiện tại. Dù vẫn có khả năng ông đang chờ thời điểm thích hợp để thực hiện các chính sách phù hợp với định hướng của chính quyền Mỹ, nhưng với lạm phát của Mỹ vẫn ở mức 4,2% và thị trường lao động duy trì sức chống chịu tốt hơn dự báo, tân Chủ tịch Fed đang phải đối mặt với một di sản chính sách đầy thách thức.

Fed không phải là một tổ chức vận hành theo ý chí của một cá nhân. Khi có tới 9 trong số 19 thành viên hoạch định chính sách dự báo cần tăng lãi suất trong năm nay, bất kỳ sự xoay trục nào theo hướng nới lỏng cũng sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ cả giới chức lẫn thị trường trái phiếu. Lợi suất trái phiếu dài hạn thậm chí có thể tăng vọt nếu các nhà đầu tư nhận thấy Fed đang bị chi phối bởi các ưu tiên chính trị.

Các chuyên gia kinh tế của Deutsche Bank hiện dự báo Fed sẽ thực hiện thêm hai đợt tăng lãi suất, mỗi đợt 25 điểm cơ bản, sau khi nhận thấy sự thay đổi theo hướng “diều hâu” trong cách điều hành của vị chủ tịch mới.

Sự thay đổi này đang làm đảo lộn các tính toán kinh tế của châu Á với tốc độ đáng kinh ngạc. Hàng loạt đồng tiền trong khu vực đang chịu áp lực mạnh, từ đồng yên Nhật, rupee Ấn Độ đến rupiah Indonesia, trong khi peso Philippines và baht Thái Lan cũng không tránh khỏi làn sóng giảm giá.

Điểm chung của tất cả là sự tăng giá mạnh của đồng USD, yếu tố đang gây áp lực lên tỷ giá trên diện rộng và buộc các chính phủ từ Tokyo tới Jakarta phải theo dõi sát sao thị trường ngoại hối hằng ngày. Căng thẳng liên quan đến cuộc chiến Iran càng làm tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi thúc đẩy nhu cầu trú ẩn vào USD.

Dù Mỹ đang gánh khoản nợ công gần 40 nghìn tỷ USD, lạm phát vẫn ở mức cao, trong khi các chính sách thuế quan, chi tiêu ngân sách lớn và cuộc chiến tại Trung Đông tiếp tục làm gia tăng rủi ro, đồng USD vẫn tăng giá mạnh. Đồng tiền này đang vượt qua vàng, Bitcoin và thậm chí lấn át cả làn sóng đầu tư liên quan đến AI.

“Đồng USD vẫn là vua chừng nào cuộc xung đột này còn kéo dài. Nếu kịch bản chiến sự kéo dài trở thành hiện thực, giá dầu sẽ tiếp tục tăng, từ đó đẩy USD lên cao hơn và gây bất lợi cho các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng ròng như Nhật Bản hay khu vực đồng euro”,  bà Carol Kong, chuyên gia kinh tế tại Commonwealth Bank of Australia, nhận định.

Các nhà phân tích của ANZ cho rằng vẫn còn nhiều câu hỏi về cách thức triển khai thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran. Những lo ngại liên quan đến an toàn hàng hải vẫn hiện hữu, trong khi chưa rõ liệu tuyến vận tải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu có tiếp tục được duy trì thông suốt hay không.

Đồng yên đứng trước nguy cơ lao dốc

Những bất ổn đó đang kéo Nhật Bản trở lại cuộc chiến bảo vệ đồng nội tệ. Đồng yên mới giảm khoảng 3% từ đầu năm, nhưng đã xuyên thủng ngưỡng tâm lý 160 yên đổi 1 USD, mức yếu nhất kể từ tháng 7/2024.

Hiện đồng tiền này chỉ còn cách mốc 161,96 (mức thấp nhất kể từ năm 1986) một khoảng rất ngắn. Nếu ngưỡng này bị phá vỡ, thị trường có thể nhanh chóng hướng tới mốc 170 yên đổi 1 USD. Một số chuyên gia thậm chí không loại trừ khả năng đồng yên rơi sâu xuống 200 hoặc 220 yên đổi 1 USD.

Diễn biến này đang tạo thêm áp lực đối với Thủ tướng Sanae Takaichi. Kể từ tháng 10 năm ngoái, chính phủ của bà đã đặt cược chiến lược kinh tế vào ba trụ cột: đồng yên yếu, lãi suất cực thấp và nới lỏng tài khóa. Đó vốn đã là một canh bạc đầy rủi ro, và giờ đây càng trở nên mong manh hơn khi Fed chuyển sang lập trường cứng rắn.

Kỳ vọng Fed tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ đang khiến Tokyo lo lắng. Dòng vốn có thể dịch chuyển mạnh sang trái phiếu kho bạc Mỹ, đe dọa đà tăng của chỉ số Nikkei. Đồng yên yếu từng giúp doanh nghiệp xuất khẩu hưởng lợi, nhưng hiện lại khiến Nhật Bản đối mặt với chi phí nhập khẩu leo thang và áp lực lạm phát ngày càng lớn.

Nhật Bản hiện đang mắc kẹt trong tình trạng tăng trưởng trì trệ đi kèm lạm phát. GDP chỉ tăng khoảng 0,5%, trong khi thước đo lạm phát nội bộ của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng tới 2,8% so với cùng kỳ năm trước.

Trong bối cảnh đó, việc BOJ nâng lãi suất lên 1% vào tuần trước – mức cao nhất trong 31 năm – có thể là lần tăng cuối cùng trong thời gian dài. Nếu BOJ tạm dừng trong khi Fed tiếp tục tăng lãi suất, đó sẽ là công thức gần như hoàn hảo để đồng yên tiếp tục lao dốc.

“Một trong những nguyên nhân chính khiến đồng yên suy yếu nhanh là khoảng cách ngày càng lớn giữa chính sách tiền tệ trong nước và quốc tế”, ông Ataru Okumura, chiến lược gia của SMBC Nikko Securities, nhận định.

Indonesia chịu sức ép lớn, Ấn Độ không tránh khỏi tác động

Tình hình tại Indonesia thậm chí còn căng thẳng hơn. Đồng rupiah đã mất giá khoảng 7% kể từ đầu năm 2026 và hiện giao dịch ở mức thấp nhất lịch sử, thấp hơn cả đáy được thiết lập trong cuộc khủng hoảng tài chính châu Á giai đoạn 1997-1998.

Chính phủ của Tổng thống Prabowo Subianto cùng Ngân hàng Trung ương Indonesia đang phải liên tục can thiệp nhằm ngăn chặn dòng vốn tháo chạy khỏi nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á.

Theo ông Suryaputra Wijaksana, chuyên gia phân tích của UOB Kay Hian, áp lực hiện nay cho thấy cuộc chiến Mỹ - Iran đã tác động rõ rệt đến nền kinh tế Indonesia cũng như cán cân thanh toán quốc tế của nước này, và nhiều khả năng sẽ kéo dài trong suốt năm 2026.

Thâm hụt kép của Indonesia đang va chạm với đà tăng mạnh của đồng USD. Trong khi đó, tâm lý né tránh rủi ro do chiến sự khiến các nhà đầu tư quốc tế ngày càng ít mặn mà với các đồng tiền như rupiah.

Các nhà đầu tư quốc tế ngày càng thận trọng. MSCI thậm chí từng cảnh báo khả năng hạ Indonesia từ nhóm thị trường mới nổi xuống nhóm thị trường cận biên.

Nhà kinh tế Artie Lam của Oxford Economics cho rằng Indonesia là một trong những quốc gia có nguy cơ chịu áp lực thị trường lớn nhất trong việc kiểm soát chi tiêu ngân sách. Đồng rupiah suy yếu đang ảnh hưởng đáng kể tới cân đối tài khóa, đồng thời làm dấy lên nghi ngờ về tính độc lập của ngân hàng trung ương.

Ấn Độ cũng đang đối mặt với những khó khăn tương tự. Đồng rupee mất giá khiến dầu thô, linh kiện điện tử và nhiều nguyên liệu công nghiệp nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn, làm gia tăng áp lực lạm phát và thúc đẩy dòng vốn ngoại rời khỏi thị trường.

Chi phí trả nợ bằng USD cũng tăng nhanh theo từng ngày. Chỉ cách đây vài tháng, đảng BJP của Thủ tướng Narendra Modi vẫn ca ngợi nền kinh tế Ấn Độ đang ở trong trạng thái lý tưởng khi tăng trưởng cao đi cùng lạm phát được kiểm soát. Tuy nhiên, bức tranh đó đã thay đổi nhanh chóng.

Năm 2025, rupee là đồng tiền giảm giá mạnh nhất châu Á khi mất khoảng 5% giá trị. Từ đầu năm 2026 đến nay, đồng tiền này tiếp tục giảm thêm hơn 5%, giao dịch gần ngưỡng 95 rupee đổi 1 USD.

New Delhi không thể dự báo trước cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2 cũng như cú sốc giá dầu sau đó. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng chính những vấn đề tồn tại từ lâu như thâm hụt tài khoản vãng lai và thâm hụt ngân sách đã khiến nền kinh tế dễ tổn thương hơn trước các cú sốc bên ngoài.

"Bóng ma" năm 1997 trở lại?

Hiện chưa ai có thể chắc chắn Fed dưới thời Chủ tịch Kevin Warsh sẽ đi theo hướng nào trong sáu tháng tới, hoặc phản ứng của Nhà Trắng sẽ ra sao nếu Fed không thực hiện các đợt cắt giảm lãi suất như kỳ vọng.

Tuy nhiên, điều rõ ràng là việc đồng USD tăng giá mạnh trong bối cảnh Fed thắt chặt chính sách tiền tệ đã trở thành một trong những rủi ro lớn nhất đối với châu Á trong năm 2026.

“Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ tại châu Á sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình. Một đồng USD mạnh đồng nghĩa áp lực sẽ chưa thể sớm giảm bớt”, ông Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế của HSBC, nhận định.

Lịch sử cho thấy đây không phải là lần đầu tiên châu Á đối mặt với tình huống như vậy.

Cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 bắt nguồn một phần từ chu kỳ tăng lãi suất quyết liệt của Fed trong giai đoạn 1994-1995 dưới thời Chủ tịch Alan Greenspan. Khi đó, Fed đã tăng gấp đôi lãi suất ngắn hạn chỉ trong vòng một năm.

Chu kỳ thắt chặt đó đã đẩy Mexico vào khủng hoảng, khiến Quận Orange của bang California phá sản và làm sụp đổ công ty trái phiếu Kidder, Peabody & Co. Sau đó, làn sóng chấn động lan sang châu Á.

Đến năm 1997, sự tăng giá mạnh của đồng USD khiến cơ chế neo tỷ giá tại nhiều quốc gia không còn bền vững. Thái Lan phá giá đồng baht đầu tiên, tiếp đến là Indonesia và Hàn Quốc. Cả ba quốc gia đều phải tìm đến IMF cùng các tổ chức quốc tế để nhận các gói cứu trợ trị giá tổng cộng 118 tỷ USD. Malaysia và Philippines cũng bị đẩy đến sát bờ vực khủng hoảng.

Kể từ đó, các nền kinh tế mới nổi luôn bị ám ảnh bởi mỗi chu kỳ thắt chặt chính sách của Fed. Đồng USD tăng giá mạnh một lần nữa đang làm phức tạp các kế hoạch phát triển của châu Á. Đồng tiền dự trữ lớn nhất thế giới tiếp tục hút vốn toàn cầu, khiến nhiều quốc gia gặp khó khăn hơn trong việc tài trợ thâm hụt ngân sách, ổn định thị trường trái phiếu và duy trì tăng trưởng kinh tế.

Và việc thế giới vẫn chưa thể định hình rõ “kỷ nguyên Warsh” sẽ diễn ra như thế nào chỉ càng khiến những bất ổn đó thêm sâu sắc.