Hơn 1 tỷ thùng dầu 'biến mất', giá năng lượng toàn cầu vào đợt tăng mới

Tin vui là eo biển Hormuz đã được mở cửa trở lại sau khi Iran và Mỹ ký kết một bản ghi nhớ hợp tác trong tuần này. Tin xấu là điều đó có thể đã diễn ra quá muộn.

Trong gần 4 tháng qua, dầu mỏ gần như không thể rời khỏi Trung Đông. Theo công ty phân tích Kpler, cuộc xung đột đã khiến thế giới mất khoảng 1,15 tỷ thùng dầu nguồn cung.

Sự gián đoạn kéo dài này đã đẩy thị trường dầu mỏ toàn cầu vào trạng thái mong manh và ngày càng tiến gần tới ngưỡng khủng hoảng. Dự trữ dầu chiến lược của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1990. Kho dự trữ khẩn cấp của Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất trong 43 năm, trong khi lượng tồn kho thương mại cũng đã chạm ngưỡng gây áp lực lên hoạt động vận hành.

“Các vị muốn thấy cảnh hỗn loạn sao? Chúng ta sẽ cạn kiệt nguồn dự trữ chỉ trong khoảng 4 tuần nữa”, Tổng thống Donald Trump phát biểu tại hội nghị G7 ở Versailles ngày 17/6.

Nhận định của ông Trump không phải không có cơ sở. Tuy nhiên, việc mở lại eo biển Hormuz trong tuần này có thể vẫn chưa đủ để đưa dầu từ Vịnh Ba Tư ra thị trường nhanh đến mức ngăn chặn nguy cơ lượng tồn kho dầu thô giảm xuống mức báo động. Điều đó đồng nghĩa giá dầu có thể sẽ phải tăng trở lại.

Điểm bùng phát của thị trường

Dường như thị trường dầu mỏ cũng tin rằng thời điểm ông Trump đưa ra cảnh báo là hoàn toàn xác đáng. Đúng như dự đoán của ông, giá dầu đã lao dốc trong những ngày gần đây khi bản ghi nhớ hợp tác với Iran dần được hoàn thiện và chính thức có hiệu lực.

Giá dầu Brent bắt đầu giảm sau thông báo ngừng bắn vào giữa tháng 4, từ đỉnh thời chiến 126,41 USD/thùng xuống dưới 80 USD/thùng hiện nay.

Yếu tố chính giúp giá dầu hạ nhiệt là lượng dầu thô dư thừa rất lớn tồn tại trước khi chiến sự nổ ra. Chính nguồn cung dồi dào này đã giúp thế giới hấp thụ cú sốc gián đoạn nguồn cung lớn nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên, phần dư thừa đó hiện đã gần như biến mất và nhanh chóng chuyển thành tình trạng thiếu hụt đáng lo ngại.

Trong vài tháng qua, lượng tồn kho dầu toàn cầu đã sụt giảm mạnh khoảng 190 triệu thùng. Tại Cushing (bang Oklahoma, Mỹ) – một trung tâm lưu trữ và trung chuyển dầu quan trọng của nước này – lượng dầu dự trữ đã giảm xuống ngưỡng gây áp lực vận hành.

Có thể hình dung điều này giống như khi bình cà phê gần cạn, phần chất lỏng còn lại nằm dưới vòi rót buộc bạn phải nghiêng cả bình để lấy những giọt cuối cùng. Với các bể chứa dầu, phần nằm dưới đáy thường là cặn không thể sử dụng, khiến việc duy trì áp suất đường ống để vận chuyển dầu đến khách hàng trở nên khó khăn hơn.

Tình trạng này không chỉ diễn ra tại Cushing. Nhiều cơ sở lưu trữ dầu trên khắp thế giới cũng đang tiến gần tới giới hạn vận hành.

“Sẽ có lúc các vị không thể lấy được dầu nữa”, ông Trump đưa ra cảnh báo ngày 17/6 khi nói về “một thảm họa kinh tế” có thể xảy ra nếu eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại

Giá dầu có thể còn tăng

Việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz không đồng nghĩa vấn đề thiếu hụt tồn kho toàn cầu sẽ được giải quyết ngay lập tức. Đây mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình khôi phục dòng chảy dầu mỏ.

Eo biển cần được rà phá bom mìn, các tàu chở dầu rỗng phải quay trở lại khu vực, hoạt động khai thác cần được khởi động lại và dầu thô phải bắt đầu hành trình dài đến các điểm tiêu thụ. Theo giới chuyên môn, có thể phải mất nhiều tháng trước khi dòng chảy dầu mỏ trở lại trạng thái gần như bình thường.

Cho đến thời điểm đó, hệ thống vẫn sẽ phải phụ thuộc vào lượng dự trữ hiện có.

Đó là lý do nhiều chuyên gia trong ngành cho rằng giá dầu đã giảm quá nhanh và thị trường đang đánh giá thấp nguy cơ cạn kiệt nguồn cung vật chất trước khi các kho chứa có thể được bổ sung trở lại.

“Thị trường đã đi trước thực tế tới 7 bước. Mọi người đều nghĩ rằng mọi chuyện đã kết thúc. Nhưng việc quay trở lại trạng thái như trước là một thách thức hậu cần vô cùng lớn. Bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, nhận định.

Theo các chuyên gia, khi sự hưng phấn về việc eo biển Hormuz được mở cửa trở lại dần lắng xuống, các yếu tố cung – cầu cơ bản sẽ quay trở lại chi phối thị trường và có thể đẩy giá dầu đi lên.

“Dù điều gì xảy ra tại eo biển Hormuz trong những tuần tới, người tiêu dùng Mỹ nhiều khả năng vẫn phải đối mặt với giá năng lượng cao hơn trong mùa hè này. Điều đó chưa phản ánh vào thị trường do sự lạc quan về một thỏa thuận. Nhưng cuối cùng các yếu tố cơ bản vẫn sẽ phát huy tác dụng”, ông Matt Smith của Kpler nhận định.

Các phép tính cho thấy nhận định này có cơ sở. Ngay cả khi thị trường dầu toàn cầu sản xuất vượt nhu cầu khoảng 5 triệu thùng/ngày, đúng như dự báo của IE, thì cũng cần khoảng một năm để bù đắp lượng nguồn cung 1,15 tỷ thùng đã bị mất trong thời gian xung đột.

“Đến một thời điểm nào đó, những thùng dầu vật chất thực sự có ý nghĩa. Nếu đánh mất số dầu đó, hậu quả sẽ rất lớn”, ông Dan Pickering nói.

...nhưng cũng có thể giảm

Dẫu vậy, thị trường không phải lúc nào cũng vận hành theo logic thuần túy. Nhiều nhà giao dịch đang nhìn thấy làn sóng nguồn cung mới sắp quay trở lại thị trường, đặc biệt từ các thành viên OPEC đang cần tiền mặt và mong muốn tăng mạnh sản lượng. Theo ông Jay Hatfield, Giám đốc điều hành công ty quản lý tài sản Infrastructure Capital Advisors, thực tế này sẽ khiến xu hướng hiện tại của thị trường dầu rất khó đảo ngược.

Bên cạnh đó, cần đặt vấn đề trong bối cảnh rộng hơn. Trước khi chiến sự nổ ra, thế giới đã ở trong tình trạng dư cung dầu đáng kể. Chính lớp “đệm an toàn” đó giúp thị trường phần nào chống chịu được đợt suy giảm tồn kho quy mô lớn vừa qua.

“Chúng ta từng có một vùng đệm rất lớn và đã tiêu hao phần lớn vùng đệm đó. Tồn kho hiện thấp hơn so với trước năm ngoái, nhưng không quá nhiều”, ông Vikas Dwivedi, chiến lược gia dầu khí toàn cầu tại Macquarie Group, cho biết.

Chẳng hạn, lượng dự trữ dầu diesel của Mỹ đang ở mức thấp nhất kể từ năm 2003, nhưng chỉ thấp hơn khoảng 12,4% so với mức trung bình 5 năm. Tồn kho xăng của Mỹ cũng chỉ thấp hơn khoảng 5% so với cùng kỳ năm trước.

Theo ông Dwivedi, rủi ro thiếu hụt tồn kho là có thật, nhưng những người đặt cược vào đà tăng của giá dầu đang phóng đại mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

“Nếu bạn là một nhà giao dịch dầu tại nhà máy lọc dầu, trong giai đoạn khủng hoảng bạn phải gọi 10 cuộc điện thoại mới tìm được nguồn hàng. Bây giờ bạn chỉ cần gọi 5 hoặc 6 cuộc. Và trong vài tuần tới, người bán sẽ chủ động tìm đến bạn và hỏi: ‘Tôi có dầu đây, anh có muốn mua không?’”, ông Dwivedi nói.

Sau nhiều tháng gián đoạn, thị trường dầu mỏ đang đứng giữa hai lực kéo trái chiều. Một bên là nguy cơ cạn kiệt tồn kho do nguồn cung chưa thể phục hồi hoàn toàn. Bên còn lại là kỳ vọng về làn sóng dầu mới sắp quay trở lại thị trường. Cuộc giằng co này sẽ quyết định liệu giá dầu có bước vào một chu kỳ tăng mới hay tiếp tục hạ nhiệt trong thời gian tới.