617.000 DN trong diện rà soát dữ liệu Thuế: Chuyên gia chỉ rõ những góc khuất

Ngày 13/7/2026, Cục Thuế ban hành Công điện số 18/CĐ-CT, yêu cầu cơ quan thuế các tỉnh, thành phố tập trung nguồn lực triển khai Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế – Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”.

Theo Công điện, cơ quan thuế sẽ tập trung xử lý 617.462 doanh nghiệp, gồm 291.962 doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể và 325.500 doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, có nợ thuế.

Về vấn đề này, Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance có cuộc trò chuyện với bà Lê Yến - Chủ tịch HĐQT, kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội (HanoiTax).

"Làm sạch mã số thuế" không phải là chiến dịch để xử phạt

- Cục Thuế vừa công bố sẽ rà soát hơn 617.000 doanh nghiệp trong chiến dịch "Làm sạch mã số thuế". Theo bà, con số này phản ánh điều gì?

Bà Lê Yến: Điều đầu tiên cần nhìn nhận là con số hơn 617.000 doanh nghiệp không đồng nghĩa với việc có hơn 617.000 doanh nghiệp vi phạm pháp luật hay cố tình trốn thuế.

Điều mà con số này phản ánh là đang tồn tại một lượng rất lớn doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng vẫn còn tồn tại trên hệ thống đăng ký doanh nghiệp và quản lý thuế. Có thể hình dung đây là những doanh nghiệp đã "chết" trong hoạt động kinh doanh nhưng chưa được "khai tử" về mặt pháp lý.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận đúng bản chất của từng nhóm doanh nghiệp. Không phải tất cả đều bỏ địa chỉ kinh doanh, bỏ trốn hay có hành vi gian lận. Mỗi nhóm có tình trạng pháp lý khác nhau và vì thế cũng cần có giải pháp xử lý khác nhau.

Theo Phụ lục I ban hành kèm Thông tư 86/2024 của Bộ Tài chính, doanh nghiệp ngừng hoặc gián đoạn hoạt động được chia thành nhiều trạng thái mã số thuế.

Trong đó, trạng thái 03 là doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Đây là nhóm gần nhất với cách hiểu "đã chết nhưng chưa được khai tử".

Trạng thái 05 lại hoàn toàn khác. Đây là doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động đúng quy định pháp luật và hoàn toàn có thể quay trở lại hoạt động sau thời gian tạm ngừng.

Trong khi đó, trạng thái 06 là doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Đây là nhóm có rủi ro cao hơn vì cơ quan thuế không thể xác minh được sự hiện diện của doanh nghiệp.

Chính vì vậy, khi nhìn vào con số hơn 617.000 doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là phải phân loại chính xác chứ không thể đánh đồng tất cả là doanh nghiệp vi phạm.

- Vì sao nhiều doanh nghiệp đã dừng hoạt động nhiều năm nhưng mã số thuế vẫn còn tồn tại?

Bà Lê Yến: Đây là một nhận thức khá phổ biến của nhiều chủ doanh nghiệp.

Không ít người cho rằng chỉ cần không còn bán hàng, không phát sinh doanh thu, đóng cửa văn phòng là doanh nghiệp đã kết thúc hoạt động.

Nhưng trên thực tế hoàn toàn không phải vậy. Một doanh nghiệp chỉ thực sự chấm dứt tồn tại khi hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ với người lao động, đối tác, cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh.

Qua quá trình tư vấn, chúng tôi gặp rất nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng "mắc kẹt" nhiều năm như: có doanh nghiệp không còn kế toán; có doanh nghiệp thất lạc toàn bộ chứng từ, có doanh nghiệp chữ ký số đã hết hạn.

Có doanh nghiệp người đại diện pháp luật đã chuyển nơi cư trú hoặc không còn khả năng liên hệ. Cũng có doanh nghiệp còn tồn tại chi nhánh, địa điểm kinh doanh chưa chấm dứt, còn hàng tồn kho, tài sản, công nợ hoặc hóa đơn điện tử chưa xử lý.

Đặc biệt, nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ rằng không phát sinh doanh thu thì không cần kê khai thuế. Đến khi làm thủ tục giải thể mới phát hiện còn thiếu rất nhiều kỳ khai thuế, báo cáo tài chính, đồng thời phát sinh tiền phạt và tiền chậm nộp.

Điều đáng nói là càng để lâu thì việc hoàn thiện hồ sơ càng khó khăn. Chứng từ bị thất lạc, nhân sự cũ nghỉ việc, đối tác giải thể, ký ức về các giao dịch trước đây cũng không còn đầy đủ.

Chính điều đó khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào vòng luẩn quẩn: muốn giải thể nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, còn muốn hoàn thành nghĩa vụ thuế thì lại không còn đủ hồ sơ và nguồn lực.

- Nhiều doanh nghiệp lo ngại chiến dịch lần này sẽ dẫn đến hàng loạt trường hợp bị xử phạt. Quan điểm của bà thế nào?

Bà Lê Yến: Tôi cho rằng cần hiểu đúng bản chất của Công điện 18.

Đây không phải là văn bản tạo ra thêm một nghĩa vụ thuế mới cho doanh nghiệp.

Điều mà Công điện hướng tới là tổ chức rà soát, phân loại và xử lý dữ liệu người nộp thuế một cách chính xác hơn.

Đương nhiên việc xử lý sẽ quyết liệt hơn bởi cơ quan thuế đã có danh sách cụ thể và có sự phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh, công an và chính quyền địa phương.

Đối với doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất giải thể, cơ quan thuế sẽ yêu cầu hoàn thành các nghĩa vụ còn tồn tại.

Đối với doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có nợ thuế kéo dài, nếu đủ điều kiện thì cơ quan thuế có thể đề nghị thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo quy định.

Nhưng điều quan trọng nhất của chiến dịch này theo tôi không phải là xử phạt mà là làm sạch dữ liệu, loại bỏ các mã số thuế "treo", ngăn chặn việc lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn và phản ánh đúng bức tranh doanh nghiệp đang hoạt động trên thực tế.

- Theo bà, doanh nghiệp nên chuẩn bị như thế nào trước chiến dịch này?

Bà Lê Yến: Điều đầu tiên doanh nghiệp cần làm là kiểm tra ngay tình trạng pháp lý của mình.

Doanh nghiệp cần biết mình đang ở trạng thái mã số thuế nào, vì sao bị chuyển trạng thái và còn tồn tại những nghĩa vụ gì.

Sau đó phải rà soát toàn bộ hồ sơ thuế.

Bao gồm các kỳ kê khai còn thiếu, báo cáo tài chính chưa nộp, thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN, lệ phí môn bài, tiền chậm nộp, tiền phạt, hóa đơn điện tử cũng như nghĩa vụ của các chi nhánh và đơn vị phụ thuộc.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần xác định rõ chỉ một trong hai hướng.

Hoặc tiếp tục hoạt động.

Hoặc chấm dứt hoạt động.

Nếu tiếp tục kinh doanh thì cần khắc phục ngay các vi phạm về địa chỉ, bổ sung hồ sơ còn thiếu, xử lý các khoản nợ và đề nghị cơ quan thuế cập nhật lại trạng thái.

Nếu không còn nhu cầu hoạt động thì nên lập kế hoạch giải thể bài bản, từ xử lý lao động, công nợ, tài sản, hóa đơn cho đến chấm dứt hiệu lực mã số thuế và giải thể doanh nghiệp.

Điều doanh nghiệp tuyệt đối không nên hiểu nhầm là khi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp bị thu hồi thì các khoản nợ thuế cũng tự động được xóa.

Thu hồi giấy phép không đồng nghĩa với chấm dứt các nghĩa vụ tài chính đã phát sinh trước đó.

Doanh nghiệp đang hoạt động cũng không thể chủ quan

- Chiến dịch này có ảnh hưởng đến các doanh nghiệp vẫn đang hoạt động bình thường không?

Bà Lê Yến: Có. Rất nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng mình đang hoạt động bình thường thì sẽ không liên quan. Thực tế không phải vậy. Doanh nghiệp cần rà soát lại toàn bộ nhà cung cấp của mình.

Nếu nhà cung cấp bị xác định không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký thì doanh nghiệp mua hàng có thể phải chứng minh tính có thật của giao dịch thông qua hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ vận chuyển, phiếu nhập kho, chứng từ thanh toán và nhiều tài liệu khác.

Tôi cũng muốn nhấn mạnh rằng việc một nhà cung cấp chuyển sang trạng thái 06 không đồng nghĩa mọi hóa đơn trước đó đều bất hợp pháp.

Việc đánh giá phải căn cứ vào thời điểm phát sinh giao dịch, tình trạng của doanh nghiệp bán hàng khi lập hóa đơn cũng như toàn bộ hồ sơ chứng minh giao dịch.

Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp không chuẩn bị đầy đủ chứng từ thì rủi ro về khấu trừ thuế GTGT cũng như tính chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN sẽ tăng lên đáng kể.

- Bà kỳ vọng điều gì từ chiến dịch "Làm sạch mã số thuế" lần này?

Bà Lê Yến: Theo tôi, hiệu quả của chiến dịch không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng mã số thuế bị đóng hay số giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp bị thu hồi.

Điều quan trọng hơn là dữ liệu phải phản ánh đúng thực trạng, doanh nghiệp phải được phân loại chính xác và những doanh nghiệp thực sự muốn khắc phục phải có cơ chế hỗ trợ rõ ràng.

Những trường hợp lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, bỏ địa chỉ hoặc cố tình trốn tránh nghĩa vụ thuế chắc chắn cần bị xử lý nghiêm.

Nhưng với những doanh nghiệp nhỏ đã ngừng hoạt động vì khó khăn, không còn phát sinh giao dịch và thực sự muốn hoàn tất thủ tục giải thể thì cũng cần có một quy trình minh bạch, đơn giản và phù hợp với mức độ rủi ro.

Bên cạnh đó, việc công khai danh sách doanh nghiệp cũng cần bảo đảm dữ liệu chính xác, có cơ chế tiếp nhận phản hồi và cập nhật ngay sau khi doanh nghiệp đã khắc phục.

Không nên để một sai lệch dữ liệu kéo dài ảnh hưởng đến uy tín, quan hệ với ngân hàng cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Tôi luôn cho rằng, một môi trường kinh doanh lành mạnh không chỉ cần cánh cửa gia nhập thị trường thuận lợi mà còn phải có một "lối ra" minh bạch. Khi doanh nghiệp có thể rút lui đúng pháp luật, dữ liệu được làm sạch và các chủ thể được đối xử công bằng, đó mới là nền tảng cho một môi trường đầu tư, kinh doanh thực sự bền vững.

Trân trọng cảm ơn bà!