Bảo hiểm hưu trí tự nguyện: ‘Chân kiềng’ thứ hai, giảm gánh nặng già hóa dân số

Theo dự báo, đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn dân số già. Trong bối cảnh đó, Quyết định số 928 của Chính phủ phê duyệt “Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia giai đoạn 2026–2030” đã định hướng rõ việc thúc đẩy dòng sản phẩm này, nhấn mạnh ưu tiên phát triển bảo hiểm hưu trí. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết để các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ chủ động tái cấu trúc và tìm ra các giải pháp phù hợp nhằm phát triển thị trường trong thời gian tới.

Song song đó, dữ liệu từ WHO cho thấy tuổi thọ người Việt ngày càng gia tăng, kéo theo nhu cầu chuẩn bị tài chính cho giai đoạn sống dài hơn.

Để hiểu rõ hơn về bức tranh này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bà Lay Hoon Tan – Tổng Giám đốc Sun Life Việt Nam.

Bảo hiểm hưu trí tự nguyện được kỳ vọng là giải pháp chia sẻ gánh nặng an sinh với Chính phủ trước áp lực già hóa dân số. Tuy nhiên, thực tế phân khúc này tại Việt Nam vẫn phát triển khiêm tốn và khá “kén khách”. Từ góc nhìn của Sun Life – doanh nghiệp dẫn đầu thị trường, đâu là “nút thắt” lớn nhất: nhận thức của người tham gia, thiết kế sản phẩm hay cơ chế ưu đãi thuế chưa đủ hấp dẫn?

CEO Lay Hoon Tan: Theo tôi, đây không phải là vấn đề xuất phát từ riêng sản phẩm hay chính sách, mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố mang tính cấu trúc của thị trường.

Thứ nhất, nhận thức về việc chuẩn bị tài chính cho tuổi nghỉ hưu tại Việt Nam vẫn còn tương đối mới. Phần lớn người Việt ưu tiên các mục tiêu tài chính ngắn và trung hạn như mua nhà, nuôi dạy con hoặc đầu tư kinh doanh. Trong khi đó, nhu cầu tài chính cho 20–30 năm sau khi nghỉ hưu lại chưa nhận được sự quan tâm tương xứng – đặc biệt trong bối cảnh tuổi thọ ngày càng tăng.

Thứ hai, mức độ hiểu biết về bảo hiểm hưu trí tự nguyện còn hạn chế. Nhiều người chưa thực sự nhìn nhận đây là một giải pháp bổ sung quan trọng cho hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc, giúp tạo thêm nguồn thu nhập ổn định và duy trì chất lượng cuộc sống khi nghỉ hưu.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi thuế hiện nay đã tạo nền tảng tích cực cho thị trường, tuy nhiên vẫn còn dư địa để tiếp tục hoàn thiện nhằm khuyến khích sự tham gia rộng rãi hơn từ cả người lao động và doanh nghiệp.

Việc Chính phủ đưa phát triển bảo hiểm hưu trí vào Chiến lược Tài chính Toàn diện Quốc gia giai đoạn 2026–2030 là một tín hiệu rất tích cực. Tôi tin rằng đây sẽ là động lực quan trọng nhằm nâng cao nhận thức xã hội, mở rộng độ bao phủ và thúc đẩy thị trường phát triển tương xứng với tiềm năng trong thời gian tới.

Với định hướng của Chính phủ, nhóm khách hàng ưu tiên sẽ là lao động trẻ, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ. Doanh nghiệp có những giải pháp gì để linh hoạt hóa sản phẩm hoặc gia tăng giá trị nhằm thu hút các nhóm đối tượng này?

CEO Lay Hoon Tan: Đối với người lao động trẻ, yếu tố then chốt là tính linh hoạt và khả năng tiếp cận. Họ cần những giải pháp có thể bắt đầu với mức đóng phù hợp với khả năng tài chính và duy trì kế hoạch tích lũy dài hạn theo nhu cầu. Vì vậy, sản phẩm hưu trí cần được thiết kế đơn giản, minh bạch và thuận tiện trong quá trình tham gia.

Một đặc điểm đáng chú ý khác là xu hướng dịch chuyển việc làm khá phổ biến ở nhóm đối tượng này. Do đó, tính “liên tục” của tài khoản hưu trí trở thành yếu tố đặc biệt quan trọng. Người lao động cần sự yên tâm rằng khoản tích lũy của mình vẫn được duy trì khi chuyển đổi công việc, thông qua việc tự đóng góp hoặc tiếp tục tham gia cùng doanh nghiệp mới.

Đối với hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, nhu cầu không chỉ dừng lại ở tích lũy cho hưu trí mà còn liên quan đến việc tối ưu hiệu quả tài chính và chính sách thuế. Thêm vào đó, thành viên của nhóm này thường rất bận rộn, phải kiêm nhiệm nhiều công việc nên ít có thời gian tìm hiểu các sản phẩm phức tạp. Bảo hiểm hưu trí Sun Life được thiết kế đơn giản, đầu tư an toàn, có lãi suất được đảm bảo, giúp khách hàng không phải bỏ thêm công sức quản lý.

Sản phẩm bảo hiểm hưu trí tự nguyện mà Sun Life vừa ra mắt được thiết kế nhằm đáp ứng cả nhu cầu linh hoạt của người lao động trẻ và nhu cầu tối ưu tài chính của nhóm hộ kinh doanh. Bên cạnh đó, khi doanh nghiệp tham gia, nhân viên không chỉ được tích lũy cho tương lai hưu trí mà còn được bảo vệ trước các rủi ro trong quá trình làm việc.

Một trong những mối quan tâm lớn của người tham gia là tính minh bạch và trách nhiệm của sản phẩm, đặc biệt liên quan đến cơ cấu phí và lợi nhuận đầu tư. Sun Life cụ thể hóa cam kết minh bạch và xây dựng niềm tin dài hạn như thế nào?

CEO Lay Hoon Tan: Niềm tin là yếu tố cốt lõi đối với bất kỳ giải pháp hưu trí dài hạn nào.

Tại Sun Life Việt Nam, tính minh bạch và quản trị quỹ luôn được đặt lên hàng đầu. Quỹ hưu trí tự nguyện được thành lập và hạch toán độc lập, đồng thời chịu sự giám sát chặt chẽ của Bộ Tài chính. Tài sản của quỹ được quản lý tách biệt với các hoạt động kinh doanh khác nhằm đảm bảo tối đa quyền lợi của khách hàng.

Người tham gia được cập nhật định kỳ về giá trị tài khoản, kết quả đầu tư, chi phí quản lý cũng như các thay đổi liên quan. Chúng tôi cũng đặc biệt chú trọng đơn giản hóa thông tin, giúp khách hàng dễ dàng theo dõi và hiểu rõ dòng tiền của mình đang được quản lý như thế nào.

Quan trọng hơn, chúng tôi luôn định hướng khách hàng nhìn nhận bảo hiểm hưu trí như một khoản đầu tư dài hạn. Giá trị không nằm ở biến động ngắn hạn, mà ở khả năng tích lũy bền vững trong nhiều thập kỷ, từ đó tạo nguồn thu nhập ổn định khi nghỉ hưu.

Với vai trò là một trong những doanh nghiệp dẫn đầu, chúng tôi ý thức rõ trách nhiệm duy trì các chuẩn mực cao về minh bạch, quản trị và bảo vệ quyền lợi khách hàng, góp phần củng cố niềm tin chung cho toàn thị trường.

Với vai trò dẫn đầu thị trường về bảo hiểm hưu trí, Sun Life có định hướng gì trong việc thúc đẩy giáo dục tài chính và giúp cả người lao động lẫn doanh nghiệp hiểu rõ giá trị của bảo hiểm hưu trí tự nguyện?

CEO Lay Hoon Tan: Chúng tôi tin rằng giáo dục tài chính là chìa khóa để phát triển bền vững thị trường hưu trí tự nguyện.

Việt Nam đang già hóa dân số với tốc độ nhanh, trong khi tuổi thọ trung bình ngày càng tăng – đồng nghĩa người Việt đang sống lâu hơn. Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới, tuổi thọ trung bình của người Việt có thể đạt 80 tuổi vào năm 2050. Điều này đặt ra yêu cầu mỗi cá nhân cần chuẩn bị nguồn tài chính cho một giai đoạn nghỉ hưu dài hơn.

Theo khảo sát “Tái định nghĩa tuổi nghỉ hưu” của Tập đoàn Sun Life, 70% người Việt được hỏi dự kiến sẽ tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu, trong đó 60% cho biết lý do chính là nhu cầu đảm bảo thu nhập và an toàn tài chính. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy khoảng trống trong việc chuẩn bị tài chính cho giai đoạn nghỉ hưu.

Niềm tin là yếu tố cốt lõi và giáo dục tài chính là chìa khóa để phát triển bền vững thị trường hưu trí tự nguyện.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đẩy mạnh các chương trình nâng cao nhận thức về hoạch định tài chính dài hạn, đặc biệt là lập kế hoạch hưu trí. Chúng tôi mong muốn giúp người lao động hiểu rằng bảo hiểm xã hội là nền tảng, nhưng để duy trì chất lượng cuộc sống, mỗi cá nhân cần chủ động xây dựng thêm nguồn thu nhập bổ sung.

Đối với doanh nghiệp, bảo hiểm hưu trí tự nguyện không chỉ là một chính sách phúc lợi, mà còn là công cụ quản trị nhân sự hiệu quả. Trong bối cảnh cạnh tranh nhân tài ngày càng gia tăng, những doanh nghiệp quan tâm đến an sinh dài hạn sẽ có lợi thế rõ rệt trong việc thu hút, gắn kết và giữ chân nhân viên.

Chúng tôi kỳ vọng sẽ tiếp tục đồng hành cùng các cơ quan quản lý, hiệp hội và đối tác để lan tỏa nhận thức về hưu trí chủ động, qua đó góp phần xây dựng một hệ sinh thái an sinh đa tầng bền vững cho người Việt Nam trong tương lai.

Hiện, trên thị trường Việt Nam đang có 6 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ triển khai bảo hiểm hưu trí tự nguyện bên cạnh Quỹ hưu trí của các DN Quản lý quỹ, bao gồm: Bảo Việt Nhân Thọ, Sun Life Việt Nam, Dai-ichi Life Việt Nam, Manulife, AIA Việt Nam và Prudential Việt Nam với tổng tài sản đạt gần 6.500 tỷ đồng.

Trong đó, Sun Life Việt Nam chiếm lớn nhất với hơn 70% thị phần bảo hiểm hưu trí tự nguyện. Năm 2025, tổng tài sản Quỹ Hưu trí tự nguyện đạt gần 4.500 tỷ đồng, thu nhập đầu tư được chi trả cho các tài khoản hưu trí vượt 160 tỷ đồng.

Thực tế, trong giai đoạn từ 2014 đến 2025, hoạt động của Quỹ hưu trí tự nguyện trong suốt 10 năm luôn có lãi với tỷ suất đầu tư đạt 6,86%, tổng lãi chi trả vào các tài khoản hưu trí đạt trên 1.035 tỷ. Trong những năm tới, Sun Life Việt Nam đặt mục tiêu sớm nâng quy mô Quỹ hưu trí tự nguyện lên trên 6.000 tỷ và hướng tới mục tiêu quy mô Quỹ đạt 10.000 tỷ đồng.

Đây được xem là nguồn bổ sung cho Quỹ an sinh xã hội, bên cạnh hệ thống bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội.