Bảo hiểm: ‘Tấm khiên’ giúp nông nghiệp thích ứng với rủi ro khí hậu

Theo báo cáo mới nhất của Chính phủ, các đợt thiên tai liên tiếp trong năm 2025, đặc biệt là tại khu vực miền Trung đã gây thiệt hại kinh tế nặng nề, ước tính lên đến hơn 100.000 tỷ đồng (gần 4 tỷ USD) bằng khoảng 0,8% GDP năm 2025 - một con số kỷ lục và lớn nhất từ trước đến nay. Bão lũ đã ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng, nhà ở, sản xuất kinh doanh, đặc biệt là kinh tế nông nghiệp, đòi hỏi các giải pháp cấp bách để tái thiết.

Trong bối cảnh đó, bảo hiểm là công cụ tài chính “chống sốc” và chia sẻ rủi ro, được coi là “lá chắn thép” giúp nền kinh tế sớm phục hồi và phát triển bền vững. Tuy nhiên, vai trò của bảo hiểm chỉ mới phát huy được ở các nghiệp vụ như tài sản kỹ thuật, cháy nổ, kinh doanh.

Riêng kinh tế nông nghiệp – một trong những mảng bị thiệt hại nặng nề từ cây trồng, vật nuôi, nuôi trồng thuỷ sản hiện chưa được bảo vệ bởi các giải pháp bảo hiểm nông nghiệp, mặc dù nhiều năm nay đã có các chính sách của nhà nước nhằm đẩy mạnh loại hình này.

Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance đã có cuộc trao đổi với ông Yoshinori Ito, Tổng Giám đốc MSIG Việt Nam nhằm chia sẻ cách làm và những giải pháp để bảo hiểm nông nghiệp thực sự phát uy được vai trò, trở thành “tấm khiên” giúp kinh tế nông nghiệp thích ứng với rủi ro khó lường từ biến đổi khí hậu.

Thưa ông, mặc dù đã thấy rất rõ tầm quan trọng của bảo hiểm nông nghiệp nhưng vì sao sản phẩm này vẫn khó triển khai tại Việt Nam?

Tổng Giám đốc Yoshinori Ito: Tôi cho rằng đây là một vấn đề lớn, sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp là sản phẩm khó không chỉ riêng ở Việt Nam mà tại các nước phát triển khác cũng vậy.

Thứ nhất, đó là câu chuyện khó định phí bởi thiếu các dữ liệu đồng bộ, minh bạch và cách thức, công nghệ đo lường rủi ro trong nông nghiệp. Từ đây, dễ phát sinh thách thức trong việc xác nhận thiệt hại và chi trả bồi thường cho người tham gia bảo hiểm

Thứ hai, rủi ro mảng này thường rất lớn, phía doanh nghiệp bảo hiểm rất khó trong quản trị rủi ro, dự phòng rủi ro và nhất là khả năng thu xếp tái bảo hiểm.

Thứ ba, phí bảo hiểm cũng là khó khăn đối với người nông dân vốn có thu nhập không ổn định và bấp bênh.

Cuối cùng, tôi cho rằng niềm tin đối với bảo hiểm nông nghiệp còn hạn chế. Người nông dân chưa thực sự tin tưởng vào bảo hiểm bởi một số vấn đề còn tồn tại, kể cả với các sản phẩm truyền thống. Điều này khiến cung và cầu chưa gặp nhau, niềm tin của người dân và tính bảo vệ của bảo hiểm chưa được hình thành vững chắc - và việc xây dựng điều đó sẽ cần nhiều thời gian.

Hiện, MSIG Việt Nam đã triển khai các sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp như thế nào và đâu là thách thức lớn nhất đối với công ty?

Tổng Giám đốc Yoshinori Ito: MSIG Việt Nam đã bắt đầu từ 2023, với cây cà phê tại Đắk Lắk. Đây là cây nông nghiệp có giá trị cao, mũi nhọn trong xuất khẩu nhưng luôn phải đối mặt với hạn hán. Chúng tôi phải mất rất lâu để nghiên cứu, phối hợp cùng nhiều đối tác, đưa ra được sản phẩm bảo hiểm toàn diện loại cây này từ lúc gieo trồng đến thu hoạch, phù hợp với người dân. Những bước đầu cũng rất khó khăn để có thể tiếp cận và giúp người nông dân nhận ra rằng bảo hiểm nông nghiệp không chỉ là chi phí, mà là giải pháp mang lại sự bảo vệ, lợi ích lâu dài, và đặc biệt là sự an tâm trong cuộc sống - nhiều hơn những rủi ro có thể gặp phải.

Sau cây cà phê, chúng tôi chọn mở rộng sang khu vực đồng bằng sông Cửu Long với cây lúa, ớt và một số loại cây nông nghiệp khác. Trong đó, mỗi loại cây có đặc tính riêng, quá trình này vất vả đòi hỏi có nhiều nghiên cứu, kết hợp với các tổ chức để tìm cách đưa ra chương trình hiệu quả hơn với người nông dân. Hiện, MSIG Việt Nam đang tìm sự hỗ trợ của các tổ chức như JICA của Nhật Bản, và làm việc với Đại học Cần Thơ để phát triển sản phẩm này, gần với bà con trồng lúa.

Thách thức lớn nhất đối với bảo hiểm nông nghiệp là làm cách nào thu hẹp khoảng cách giữa người xây dựng chính sách và người thực thi, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống thông qua các hoạt động có hiệu quả của doanh nghiệp.

Chúng tôi được biết Chính phủ có nhiều ý tưởng, chính sách, cách tiếp cận mới để bảo vệ nền nông nghiệp, ví dụ như các chương trình tín dụng ưu đãi cho nông dân. MSIG Việt Nam rất mong muốn được tiếp cận nhiều hơn các chính sách này để tìm cách tham gia hiệu quả, từ việc nên phải làm gì, làm như thế nào, đến thời điểm và đối tác phù hợp.

Điều quan trọng là thu hẹp khoảng cách giữa người xây dựng chính sách và người thực thi, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống thông qua các hoạt động có hiệu quả của doanh nghiệp. Chúng tôi cũng hy vọng có cơ hội tham gia nhiều hơn các buổi toạ đàm trao đổi thông tin, phản ánh, đối thoại để góp phần giảm khoảng cách nói trên và giúp người nông dân hưởng lợi ích từ các chính sách.

Vậy, lợi thế của MSIG là gì trong triển khai các sản phẩm khó như bảo hiểm nông nghiệp tại Việt Nam?

Tổng Giám đốc Yoshinori Ito: Khi MSIG đưa sản phẩm bảo hiểm chỉ số thời tiết vào Việt Nam, dù biết gặp khó chúng tôi vẫn làm bởi các lý do sau.

Thứ nhất, MSIG Việt Nam là công ty con 100% vốn của Mitsui Sumitomo Insurance Group, tập đoàn có mạng lưới trên toàn thế giới và luôn hỗ trợ mạnh mẽ các hoạt động của chúng tôi ở thị trường Việt Nam. Trong bảo hiểm, không 1 doanh nghiệp nào có thể làm một mình mà buộc cần đến tái bảo hiểm - đây là yếu tố rất quan trọng. 1 thành viên trong tập đoàn của chúng tôi là MSI Weather Guarantee, trụ sở tại Mỹ, chuyên về loại hình bảo hiểm chỉ số thời tiết này đã hỗ trợ MSIG Việt Nam từ khâu thu thập dữ liệu, nghiên cứu, thiết kế sản phẩm đến cung cấp tái bảo hiểm. Nhờ sự hỗ trợ đó, MSIG Việt Nam mới có khả năng triển khai bảo hiểm này.

Thứ hai, đó chính là năng lực kỹ thuật và yếu tố công nghệ. Chúng tôi hợp tác với một đối tác công nghệ ở Úc trong việc đo các chỉ số thời tiết, phân tích dữ liệu một cách đáng tin cậy, không phụ thuộc vào các số liệu truyền thống từ các trạm thuỷ văn hoặc báo cáo nào khác. Các dữ liệu được thu thập từ vệ tinh với độ chính xác và minh bạch cao, cho từng vùng khác nhau trong bán kính 3-5km. Từ đó chúng tôi căn cứ để tính phí và thiết lập được ngưỡng bồi thường, điều kiện chi trả cho từng khu vực cụ thể. Công nghệ này đã được ứng dụng trong ngành bảo hiểm tại các nước phát triển như Úc, Mỹ và nay MSIG hợp tác đưa về Việt Nam, hi vọng góp phần giúp người nông dân được tiếp cận và hưởng lợi từ dịch vụ tài chính kết hợp công nghệ tiên tiến mới.

Cuối cùng, để hiện thực hóa sản phẩm này, chúng tôi xác định đây là một phần trách nhiệm xã hội của MSIG. Là doanh nghiệp 100% vốn Nhật Bản hoạt động tại Việt Nam, gắn bó với con người, văn hoá  nơi đây, chúng tôi ý thức rõ vai trò và trách nhiệm của mình đối với sự phát triển của xã hội và nền kinh tế Việt Nam.

Và đây cũng là cách chúng tôi thực thi sứ mệnh của công ty mẹ từ Nhật Bản: “Góp phần xây dựng một xã hội năng động và đảm bảo tương lai bền vững cho hành tinh, bằng cách mang đến sự an toàn và sự an tâm thông qua hoạt động bảo hiểm và dịch vụ tài chính toàn cầu.” Giúp ích cho nhiều người dân Việt Nam, đóng góp cho đất nước sở tại là nghĩa vụ và niềm hạnh phúc của chúng tôi.

Từ kinh nghiệm của mình MSIG có kiến nghị nào để bảo hiểm nông nghiệp thực sự trở thành “lá chắn”, bảo vệ nền kinh tế nông nghiệp – nông thôn?

Tổng Giám đốc Yoshinori Ito: Đầu tiên, chúng tôi cho rằng bảo hiểm nông nghiệp là một sản phẩm đặc thù, không thể áp dụng cách tiếp cận như các sản phẩm bảo hiểm thương mại thông thường. Nếu thương mại hóa và cạnh tranh quá mức, việc giảm chi phí có thể dẫn đến sử dụng công nghệ đo lường thiếu chính xác, khiến người nông dân không được bảo vệ đúng như cam kết và mất niềm tin. Vì vậy, MSIG Việt Nam tiếp cận bảo hiểm nông nghiệp với tinh thần trách nhiệm xã hội, ưu tiên chất lượng và sự minh bạch để mang lại giá trị thực cho người nông dân.

Tiếp theo, từ phía DN phải bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, làm sao để người dân hiểu được vì sao họ cần bảo hiểm nông nghiệp, công nghệ với các chỉ số đo cụ thể, có tính chất bảo hiểm rất hiện đại, chi trả dễ và rõ ràng. Khi truyền thông và chứng minh cho người dân hiểu được lợi ích, họ sẽ sử dụng.

Kế đến, hiện có rất nhiều tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận, chính phủ các nước Úc, Đức tài trợ cho Việt Nam 1 số chương trình chống biến đổi khí hậu và phát triển bền vững tuy nhiên vẫn là các hoạt động nhỏ, chưa phủ rộng. Một cách làm có thể cân nhắc là Chính phủ tăng cường kết nối các chương trình lớn hơn nữa về bảo hiểm, bảo hiểm nông nghiệp, thu hút các tổ chức tài chính khí hậu trên thế giới. Khi các tổ chức này nhận thấy sự bài bản, có nhiệt huyết, khát vọng và mang lại hiệu quả thiết thực, họ sẽ tham gia.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, với một lĩnh vực đặc thù như bảo hiểm nông nghiệp, cũng đã được chứng minh về sự phát triển ở các quốc gia khác, quan trọng nhất trong lĩnh vực này là hợp tác công tư, trong đó có sự tham gia của các bên gồm: Nhà nước và các DN lớn, tư nhân trong ngành. Cần sự chia sẻ, kết hợp về dữ liệu giữa chính phủ, ngân hàng, các DN bảo hiểm và trách nhiệm xã hội để các bên hiểu hơn về vấn đề này, từ đó có các giải pháp mang tính toàn diện cho ngành nông nghiệp.

Cuối cùng, chúng tôi cho rằng, để bảo hiểm thực sự phát huy vai trò mục đích bảo vệ người nông dân, điều quan trọng nhất là xây dựng niềm tin - “kim chỉ nam”, chúng ta mới có thể giải quyết được vấn đề khó, xây dựng niềm tin của người dân với chính sách của nhà nước. Nếu có được niềm tin đó, DN bảo hiểm và nhà nước cùng đồng hành, thực hiện được lời hứa, làm cho họ tin được bằng truyền thông, hành động cụ thể nào đó.

Lúc đó, chúng tôi tin rằng bảo hiểm nông nghiệp sẽ phát triển và phát huy đúng vai trò của nó, tính bảo vệ và niềm tin xã hội. Và MSIG Việt Nam xin đóng góp cho xã hội xây dựng niềm tin đó, thực hiện lời hứa của mình một cách nghiêm túc, trung thực, đây là đóng góp lớn nhất của MSIG Việt Nam mang đến cho đến cho nền nông nghiệp nói riêng và con người Việt Nam nói chung.