Cần 400 tỷ USD ứng phó thiên tai: Bảo hiểm ‘chia’ gánh nặng tài chính quốc gia

Cần gần 400 tỷ USD đối phó rủi ro biến đổi khí hậu

Theo báo cáo của Cục Khí tượng Thuỷ Văn - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chỉ trong 11 tháng năm 2025, biển Đông đã xuất hiện gần 20 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, cao hơn hẳn trung bình nhiều năm. Trong đó có khoảng 10 cơn (bão số 1, 3, 5, 6, 9, 10, 11, 12, 13) ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên chuỗi thiệt hại liên tiếp, hầu như nền kinh tế không có khoảng nghỉ đủ dài để khắc phục.

Có thể khẳng định rằng, rủi ro biến đổi khí hậu xuất hiện với tần suất, cường độ ngày càng lớn, khó lường, vượt quá sự phòng vệ của con người, gây tổn thất nặng nề cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên ngân sách và hệ thống tài chính quốc gia.

Nặng nề nhất có thể kể đến thiệt hại của cơn bão Yagi hồi tháng 9/2024, dẫn số liệu của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) thiệt hại là gần 83.000 tỷ đồng (hơn 3,3 tỷ USD), trong đó số tiền bảo hiểm chi trả khoảng 12.000 tỷ chiếm gần 20% tổn thất... Đáng chú ý, lĩnh vực nông nghiệp lúa, hoa màu, nuôi trông thuỷ hải sản cũng bị tổn thất hàng nghìn tỷ đồng tại 2 tỉnh Quảng Ninh và Hải Phòng nhưng gần như không có bất cứ một giải pháp tài chính dự phòng nào, đặc biệt là bảo hiểm nông nghiệp.

Tính đến 25/11, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai - Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng thống kê, do bão lũ cả nước đã có 409 người chết và mất tích, 727 người bị thương; hơn 337.000 ngôi nhà bị sập, đổ, trôi, hư hỏng hoặc tốc mái. Gần 553.500ha lúa, hoa màu và 376.800ha cây trồng khác bị ngập úng, thiệt hại nặng nề.

Tổng thiệt hại kinh tế lên đến hơn 85.000 tỷ đồng, trong đó số DN bảo hiểm ghi nhận số tiền bồi thường cũng lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng.

Báo cáo kế hoạch Quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2050 (Cập nhật) cho thấy, từ năm 2011 đến năm 2020, khí hậu cực đoan đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế, với tổng thiệt hại ước tính 229.958 tỷ đồng (tương đương 10 tỷ USD). Giai đoạn 2011 - 2016 tổng thiệt hại ước tính là 68.230 tỷ đồng, giai đoạn 2016 - 2020 là 161.728 tỷ đồng, gấp gần 3 lần giai đoạn 5 năm trước đó. Tính trung bình mỗi năm các sự kiện khí hậu cực đoan gây thiệt hại khoảng 23.000 tỷ đồng (1 tỷ USD/năm).

Trong báo cáo quốc gia về khi hậu và phát triển được công bố bởi World Bank (WB), tính đến năm 2040 Việt Nam cần đầu tư 368 tỷ USD để thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu.

Báo cáo WB nêu, khoảng 300 vùng ven biển có nguy cơ lũ lụt, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất. Song song, 50% Đồng bằng Sông Cửu Long, nơi sinh sống của 17 triệu người, có nguy cơ ngập lụt vì mực nước biển dâng cao, ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất lúa gạo, trái cây và thủy hải sản.

WB chỉ rõ, nếu không thích ứng nhanh chóng và đưa ra biện pháp giảm thiểu rủi ro thiên tai, nền kinh tế Việt Nam cũng như các nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất sẽ phải hứng chịu thiệt hại nặng nề, đặc biệt là người nông dân. Dự báo, có thể đẩy tới một triệu người vào cảnh nghèo cùng cực vào năm 2030.

"Tổng thiệt hại kinh tế của Việt nam liên quan đến biến đổi khí hậu có thể chiếm 12–14,5% GDP mỗi năm vào năm 2050, đặt gánh nặng lớn lên cả tài chính công và tư", báo cáo WB cảnh báo.

Bảo hiểm ‘chia’ gánh nặng với tài chính quốc gia

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính, ông Trần Nguyên Đán – Chuyên gia kinh tế, thành viên Hội luật gia Việt Nam nhìn nhận, an ninh lương thực được nhà nước đặt lên hàng đầu trong bối cảnh bão lũ, thiên tai xảy ra do biến đổi khí hậu gây thiệt hại lớn, nếu có nguồn tiền từ bồi thường bảo hiểm để phục hồi sản xuất sẽ giúp người dân bám trụ với nông nghiệp, “chia” gánh nặng với nền tài chính quốc gia.

Ông Đán phân tích, thứ nhất ngành nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản thường sẽ bị tổn hại đầu tiên, nặng nề hơn cả và liệu có chống chọi được hay không là nhờ vào sự hỗ trợ từ chính phủ, các tổ chức cấp tín dụng cho ngành nông nghiệp. Và bảo hiểm thiên tai sẽ “điều hoà” lại việc này, nhà bảo hiểm thu phí nhiều năm để có thể bù lại cho năm thiệt hại nhiều.

Thứ hai, khi bảo hiểm thiên tai được phối kết hợp thực hiện với các chương trình quốc gia khác về chống biến đổi khí hậu, tất nhiên việc bồi thường sẽ giảm xuống, đây là phần lợi cho các nhà bảo hiểm.

Thứ ba, nông nghiệp cần rất nhiều vốn vay từ các ngân hàng nhưng ngược lại phía nhà băng cũng gánh rủi ro tín dụng nếu người đi vay chịu các tổn thất do thời tiết cực đoan. Khi đó, bảo hiểm thiên tai là một trụ cột trong mảng tín dụng, giúp ngân hàng đảm bảo an toàn vốn. Song song, việc một người nông dân có mua bảo hiểm làm tăng điểm tín dụng, hay nói cách khác là giảm rủi ro tín dụng, từ đó họ dễ dàng tiếp cận khoản vay.

“Một hoạt động tài chính trọn gói từ tín dụng đến bảo hiểm, giúp người nông dân ở lại nghề nông và phát triển kinh tế nông nghiệp, đồng thời chia sẻ gánh nặng tài chính quốc gia trong trường hợp thiên tai, bão lũ”, ông Đán khẳng định.

Quan trọng hơn cả ở vai trò của nhà nước

Chia sẻ quan điểm về chủ đề này, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty cổ phần Tái bảo hiểm quốc gia Việt Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) cho biết, chính sách của nhà nước về bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thiên tai đã có, quy định trong Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 đang được trình sửa đổi, Nghị định số 46 năm 2023… Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Nghị định số 58/2018 về bảo hiểm nông nghiệp hoặc Nghị định số 186/2025 về bảo hiểm tài sản công…

Đồng thời, pháp luật về bảo hiểm không hạn chế, cho phép các DN bảo hiểm tự xây dựng, thiết kế sản phẩm để phục vụ khách hàng. Hiện, một số sản phẩm bảo hiểm đã có nhưng khách hàng không quan tâm, chưa mua, tham gia không đầy đủ ví dụ như bảo hiểm gián đoạn kinh doanh, bảo hiểm thiên tai…

Ông Tuấn cho rằng, có nhiều lý do cho việc này, trước hết chính người tham gia chưa ý thức được vai trò của loại hình bảo hiểm này. Tiếp theo, chính các nhà bảo hiểm cũng không mặn mà phát triển.

Đại diện IAV cho biết, một số sản phẩm bảo hiểm thiên tai ở các nước hay có bão như Philippins đã triển khai, dùng công nghệ chỉ cần có xác nhận có cơn bão cấp độ X quét qua, họ sẽ thực hiện chi trả, không cần phải xác định thiệt hại. Tuy nhiên, mức phí của loại hình này khá cao và đây là một trong các rào cản khiến người dân khó tham gia.

“Một số DN bảo hiểm và tái bảo hiểm nước ngoài đã có sản phẩm tại Việt Nam nhưng người dân không tham gia”, ông Tuấn nói thực trạng.

Nói thêm về vấn đề này, ông Trần Nguyên Đán đánh giá, khi triển khai loại hình bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm thiên tai thì vai trò của Nhà nước rất lớn. Theo đó, Chính phủ phải có các giải pháp chia sẻ phần lớn hoặc tài trợ phí bảo hiểm cho người nông dân, bởi vì nhà bảo hiểm là các đơn vị kinh doanh, họ không thể chịu được mức thua lỗ lớn trong thời gian dài, chính vì vậy họ định phí ở mức phù hợp để bù đắp cho bồi thường. Mức phí cao thì người nông dân không thể tham gia.

Tại các nước phát triển, nhà nước họ có chính sách tài trợ lớn cho loại hình bảo hiểm này, có thể lên đến 90% phí bảo hiểm để đảm bảo mọi người nông dân đều có thể tham gia với mức phí thấp. Từ đó, họ có nguồn tài chính để khôi phục sản xuất, ở lại với nghề, nói một cách khác đi đây là một chương trình “trợ giá nông nghiệp” thông qua hoạt động bảo hiểm.

Ở một số quốc gia, tín dụng bảo hiểm luôn đi kèm với bảo hiểm nông nghiệp và vai trò điều tiết của nhà nước thể hiện rất rõ, liên quan đến lãi suất và trợ giá bảo hiểm.

“Bảo hiểm thiên tai là một trụ cột không thể tách rời của các chương trình phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững và chống biến đổi khí hậu”, ông Đán nhấn mạnh.

Một trong những chương trình hành động quốc gia đó là xây dựng cơ chế, chính sách phát triển tín dụng xanh phù hợp với mục tiêu chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo hiểm rủi ro khí hậu. Song song, thí điểm triển khai bảo hiểm rủi ro biến đổi khí hậu đối với lĩnh vực trồng trọt, nuôi trồng thủy hải sản.