Bảo hiểm thiên tai: Công cụ 'chống sốc' trước rủi ro biến đổi khí hậu

Trong vài năm trở lại đây, rủi ro biến đổi khí hậu đã trở thành “bình thường mới” trong đời sống kinh tế - xã hội của Việt Nam. Theo thống kê, chỉ trong 11 tháng năm 2025, biển Đông đã xuất hiện gần 20 cơn bão và áp thấp nhiệt đới, cao hơn hẳn trung bình nhiều năm. Trong đó có 9 cơn (bão số 1, 3, 5, 6, 9, 10, 11, 12, 13) ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam, tạo nên chuỗi thiệt hại liên tiếp, hầu như không có khoảng nghỉ đủ dài để khắc phục.

Thiên tai xuất hiện với tần suất, cường độ ngày càng lớn, khó lường, vượt quá sự phòng vệ của con người, gây tổn thất nặng nề cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên ngân sách và hệ thống tài chính quốc gia.

Chính vì vậy, bảo hiểm, với vai trò công cụ tài chính “chống sốc” và chia sẻ rủi ro, được coi là “lá chắn thép” giúp nền kinh tế phục hồi và phát triển bền vững, đặc biệt là các sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp và bảo hiểm xanh.

Tạp chí Đầu tư Tài chính (VietnamFinance) đã có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Đức xung quanh vấn đề đang thu hút sự quan tâm của dư luận trong thời gian gần đây.

Thưa ông, trong bối cảnh rủi ro khí hậu ngày càng trở nên khó lường, gây thiệt hại vô cùng lớn, ông nhìn nhận như thế nào về tác động của thiên tai đối với nền kinh tế và hệ thống tài chính quốc gia?

Ông Phạm Văn Đức: Thực tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận thiệt hại ước tính từ 1,5 - 2% GDP do thiên tai và con số này có xu hướng gia tăng khi biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp hơn.

Cũng theo báo cáo về Khí hậu và phát triển của World Bank, tính đến năm 2040 Việt Nam cần đầu tư 368 tỷ USD để thích ứng và giảm thiểu biến đổi khí hậu. Ước tính 300 vùng ở địa phương ven biển có nguy cơ lũ lụt, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và giảm tính cạnh tranh.

Như vậy, tác động của rủi ro khí hậu không chỉ dừng lại ở thiệt hại vật chất, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định tài chính, cân đối ngân sách, nợ công, hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và sinh kế của người dân.

Khi thiên tai xảy ra, ngân sách nhà nước phải chi hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm cho công tác khắc phục, cứu trợ và tái thiết. Ví dụ, cơn bão Yagi tháng 9/2024 đã gây ra thiệt hại cho nền kinh tế gần 83.000 tỷ đồng (3,2 tỷ USD) hoặc các cơn bão trong 11 tháng 2025 cũng gây thiệt hại hàng chục nghìn tỷ đồng về tài sản của người dân và doanh nghiệp.

Điều này tạo áp lực không nhỏ lên tài khóa, đặc biệt trong bối cảnh nguồn lực quốc gia còn hạn chế. Đồng thời, trong bức tranh chung của quản trị tài chính quốc gia, biến đổi khí hậu cũng đang trở thành một biến số vĩ mô mới, tác động tới mọi chính sách: từ quy hoạch đầu tư công, quản lý nợ, chính sách tài khóa, đến phát triển thị trường vốn và thị trường bảo hiểm.

Trong hoàn cảnh này, vai trò của ngành bảo hiểm càng trở nên quan trọng và thiết thực hơn bao giờ hết trong việc khắc phục hậu quả.

Xin ông cho biết Bộ Tài chính nhìn nhận vai trò của chính sách bảo hiểm ra sao trong chiến lược phát triển bền vững và tăng cường khả năng thích ứng của Việt Nam?

Ông Phạm Văn Đức: Ngay sau khi các cơn bão đổ bộ, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) đã liên tục có văn bản đề nghị doanh nghiệp bảo hiểm chủ động phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện tốt công tác ứng phó, trường hợp có thiệt hại phải kịp thời xác định. Bên cạnh đó, thực hiện ngay việc tạm ứng bồi thường, trả tiền bảo hiểm nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ cho bên mua bảo hiểm, người thụ hưởng theo đúng quy định.

Để tăng cường khả năng thích ứng, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai của Việt Nam, ngoài vai trò của ngành bảo hiểm trong việc chi trả bồi thường như đã đề cập phía trên, cơ quan quản lý nhà nước đã có một số chính sách bảo hiểm đặc thù.

Cụ thể, đối với sản phẩm bảo hiểm cho ngành nông nghiệp, Bộ Tài chính đang phối hợp với các bộ, ngành có liên quan nghiên cứu xây dựng, sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 58/2018/NĐ-CP về bảo hiểm nông nghiệp theo hướng phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lựa chọn đối tượng bảo hiểm, rủi ro được bảo hiểm, địa bàn thực hiện chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp.

Đối với việc mua bảo hiểm tài sản công cho rủi ro bão, lũ, lụt, Nghị định số 186/2025/NĐ-CP cũng đã thực hiện phân cấp cho Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định việc mua bảo hiểm cho rủi ro bão, lũ, lụt đối với tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc phạm vi quản lý.

Bộ Tài chính đã và đang triển khai những định hướng nào để phát triển các sản phẩm bảo hiểm gắn với rủi ro khí hậu như bảo hiểm chỉ số thời tiết, bảo hiểm nông nghiệp, bảo hiểm xanh, thưa ông?

Ông Phạm Văn Đức: Về chính sách, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm đã trình Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền ban hành đầy đủ các văn bản pháp luật kinh doanh bảo hiểm như Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, Nghị định số 46 năm 2023, Thông tư số 67 năm 2023… Theo đó, nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nghiệp bảo hiểm nghiên cứu, phát triển sản phẩm, dịch vụ, ứng dụng công nghệ tiên tiến trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm.

Gần nhất, Bộ Tài chính đang trình Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, trong đó đáng chú ý sẽ cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh nhằm tăng cường tính chủ động cho doanh nghiệp bảo hiểm, tạo mọi thuận lợi trong việc xây dựng và triển khai sản phẩm bảo hiểm.

Đồng thời, như đã nói ở trên, chính sách bảo hiểm nông nghiệp đang được nghiên cứu, sửa đổi, dự kiến trình Chính phủ trong năm 2026. Thực tế tại thời điểm này, các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đã cung cấp đa dạng các sản phẩm bảo hiểm, trong đó triển khai các sản phẩm ứng dụng công nghệ mới (sản phẩm bảo hiểm theo chỉ số thời tiết).

Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường theo biến động của chỉ số thời tiết (mưa, gió, hạn hán, ngập lụt, rét hại, mưa đá, sương muối, động đất, sóng thần...) theo thỏa thuận tại hợp đồng bảo hiểm nông nghiệp, không phụ thuộc vào tổn thất thực tế của đối tượng bảo hiểm.

Bên cạnh chính sách, để bảo hiểm thực sự trở thành “lá chắn” của nền kinh tế, cần có sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm và khu vực tư nhân. Ông đánh giá thế nào về năng lực và sự sẵn sàng của thị trường trong tiến trình này?

Ông Phạm Văn Đức: Hiện nay, thị trường bảo hiểm đã và đang cung cấp đa dạng các sản phẩm bảo hiểm để đáp ứng đầy đủ các nhu cầu của các tổ chức, cá nhân. Các doanh nghiệp bảo hiểm được chủ động thiết kế các sản phẩm bảo hiểm phù hợp với nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và đáp ứng quy định pháp luật.

Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của người dân và doanh nghiệp, để phòng ngừa rủi ro thiên tai, bão lũ… người mua có thể tham gia bảo hiểm tại các doanh nghiệp bảo hiểm hoặc thực hiện các biện pháp bảo đảm tài chính khác.

Tuy nhiên, theo phản ánh của các doanh nghiệp bảo hiểm, mặc dù Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) đã có công tác tuyên truyền, doanh nghiệp bảo hiểm đã tiếp cận, thuyết phục nhưng nhiều đơn vị công ty, doanh nghiệp vẫn chưa quan tâm và đánh giá đúng về tầm quan trọng của bảo hiểm, hoặc chưa cân đối được chi phí mua bảo hiểm trong khả năng tài chính của doanh nghiệp… Chỉ đến khi xảy ra rủi ro, doanh nghiệp mới nhận ra tầm quan trọng của bảo hiểm.

Điều này cho thấy, để bảo hiểm trở thành công cụ tài chính “chống sốc”, chia sẻ rủi ro cần sự chủ động của cả doanh nghiệp bảo hiểm và người tham gia. Đặc biệt là trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng xã hội về bảo hiểm.

Trân trọng cảm ơn ông!