Boeing: 'Người khổng lồ' hàng không và hành trình hiện diện tại Việt Nam

Boeing: 'Đế chế' hàng không với lịch sử hơn một thế kỷ

Thành lập năm 1916 tại Seattle (bang Washington, Mỹ), Boeing là một trong những tên tuổi hàng đầu trong ngành công nghiệp hàng không thế giới. Trải qua hơn một thế kỷ, tập đoàn này đã phát triển thành một trong hai hãng sản xuất máy bay thương mại lớn nhất toàn cầu, sánh ngang với đối thủ Airbus của châu Âu.

Hiện trụ sở chính của Boeing đặt tại Arlington, bang Virginia, Mỹ. Tính đến cuối năm 2024, Boeing có khoảng 172.000 nhân viên trên toàn thế giới, hiện diện tại hơn 65 quốc gia, sở hữu mạng lưới nhà máy, trung tâm nghiên cứu và các đối tác cung ứng rộng khắp các châu lục.

Doanh thu năm 2023 của Boeing đạt hơn 77 tỷ USD, trong đó mảng máy bay thương mại chiếm khoảng 43%, mảng quốc phòng và không gian chiếm khoảng 33%, còn lại là dịch vụ và hoạt động tài chính.

Các dòng máy bay nổi bật của hãng bao gồm Boeing 737, 777 và 787 Dreamliner, hiện đang vận hành trên khắp thế giới.

Boeing không chỉ bán máy bay mà còn là một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong công nghệ vũ trụ, quốc phòng và hệ thống tự động. Hãng này có quan hệ lâu năm với nhiều chính phủ và tập đoàn quốc phòng lớn, cung cấp thiết bị bay không người lái, tên lửa hành trình, vệ tinh và hệ thống radar.

Việt Nam trong bản đồ sản xuất toàn cầu của Boeing

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều biến động, Boeing không ngừng mở rộng mạng lưới cung ứng ra ngoài nước Mỹ. Chiến lược “đa dạng hóa chuỗi cung ứng” giúp hãng giảm rủi ro địa chính trị và tối ưu chi phí sản xuất. Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam, đang trở thành một mắt xích mới trong cấu trúc toàn cầu này.

Việt Nam được đánh giá cao bởi có vị trí địa lý chiến lược, ổn định chính trị, chi phí cạnh tranh, nguồn nhân lực trẻ và chính sách mở cửa đầu tư. Hơn nữa, Việt Nam cũng đang dần hình thành hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ và công nghiệp công nghệ cao – điều kiện cần thiết để trở thành đối tác sản xuất của những tập đoàn lớn như Boeing.

Năm 2021, Boeing chính thức mở văn phòng đại diện tại Hà Nội, bước đi đầu tiên khẳng định cam kết hiện diện dài hạn tại Việt Nam. Từ thời điểm đó, các kế hoạch hợp tác và đầu tư của Boeing tại thị trường này dần cụ thể hóa.

Thương vụ đầu tư đáng chú ý nhất là sự xuất hiện của nhà máy sản xuất linh kiện hàng không KP Vina, thuộc Công ty KP Aero Industries (Hàn Quốc) – một đối tác trong chuỗi cung ứng của Boeing. Nhà máy đặt tại Khu công nghệ cao Đà Nẵng, chính thức vận hành từ tháng 12/2024, với tổng vốn đầu tư 20 triệu USD.

Dự án này sản xuất và lắp ráp các linh kiện máy bay cho dòng Boeing 787 Dreamliner và Boeing 737 Max, bao gồm: cửa động cơ phụ, đầu MIC, hộp cánh, cánh lượn, và các bộ phận hỗ trợ cấu trúc cánh. Đây là lần đầu tiên tại Việt Nam có một nhà máy quy mô như vậy phục vụ trực tiếp cho một trong những hãng sản xuất máy bay lớn nhất thế giới.

Trước đó, Công ty TNHH UAC Việt Nam, thuộc tập đoàn Universal Alloy Corporation (Mỹ) – một nhà cung cấp lâu năm của Boeing – cũng đã đưa vào hoạt động nhà máy chuyên sản xuất các thành phần hàng không bằng hợp kim nhôm, như khung cửa, cấu kiện thân máy bay… Tính đến nay, nhà máy của UAC tại Đà Nẵng đã xuất khẩu hàng trăm tấn linh kiện đi Mỹ, châu Âu.

Năm 2023 và 2024 đánh dấu những bước phát triển đáng kể trong quan hệ giữa Boeing và Việt Nam. Trong các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo cấp cao hai bên, nhiều định hướng hợp tác đã được xác lập.

Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đề nghị Boeing không chỉ đầu tư sản xuất, mà còn xây dựng trung tâm bảo dưỡng máy bay quy mô khu vực, trung tâm đào tạo nhân lực kỹ thuật hàng không, cũng như xem xét hỗ trợ giá cho các hãng hàng không Việt Nam.

Về phía mình, ông Brendan Nelson, Phó Chủ tịch cấp cao của Boeing toàn cầu, khẳng định Boeing sẽ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư tại Việt Nam, trong đó có việc xây dựng hệ sinh thái hàng không bản địa, chuyển giao công nghệ và đào tạo kỹ sư tay nghề cao. Mục tiêu của Boeing là hình thành một chuỗi giá trị nội địa tại Việt Nam, đủ khả năng cung cấp linh kiện chất lượng quốc tế, tiến tới sản xuất sâu và bền vững hơn.

Dấu ấn Boeing tại Việt Nam qua các thương vụ tỷ USD

Ngành hàng không Việt Nam bắt đầu khai thác máy bay Boeing vào năm 1995 khi Vietnam Airlines thuê 3 chiếc Boeing 767-300ER.

Trải qua hơn 25 năm, ngành hàng không Việt Nam đã khai thác các máy bay Boeing 737-400, Boeing 767, Boeing 777-200ER, Boeing 787-9 và Boeing 787-10 đảm bảo tuyệt đối an toàn. Hiện nay Vietnam Airlines đang khai thác 17 máy bay Boeing 787.

Ngày 11/9/2023, Vietnam Airlines và Boeing đã ký bản ghi nhớ về việc mua 50 máy bay thân hẹp Boeing 737 MAX, trị giá khoảng 10 tỷ USD. Thỏa thuận này được ký kết nhân chuyến thăm chính thức của Tổng thống Mỹ Joe Biden tới Việt Nam và trong bối cảnh hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện.

Theo kế hoạch, các máy bay sẽ được bàn giao trong giai đoạn 2027–2030. Vietnam Airlines dự kiến sử dụng dòng máy bay này để thay thế đội tàu Airbus A321 hiện tại và phục vụ các đường bay nội địa cũng như khu vực châu Á. Hãng cũng đang xem xét các phương án tài chính như bán và cho thuê lại (sale & leaseback) để thu xếp vốn cho thương vụ này.

Tương tự, Vietjet Air cũng đã ký hai hợp đồng lớn với Boeing. Tháng 5/2016, hãng đặt mua 100 máy bay Boeing 737 MAX 200, trị giá 11,3 tỷ USD, dưới sự chứng kiến của Tổng thống Mỹ Barack Obama. Tháng 7/2018, Vietjet ký thêm hợp đồng mua 100 máy bay Boeing 737 MAX, trị giá gần 13 tỷ USD, với kế hoạch giao hàng từ 2022 đến 2025. ​

Tính đến tháng 4/2025, Vietjet chưa nhận được máy bay nào từ các đơn hàng này. Tuy nhiên, hãng dự kiến sẽ nhận 14 chiếc đầu tiên trong năm nay và đang đàm phán để mở rộng đơn hàng, bao gồm khả năng mua thêm 20 máy bay thân rộng Boeing 787. ​

Theo các chuyên gia, việc Boeing chọn Việt Nam làm điểm đến đầu tư thể hiện niềm tin vào tiềm năng công nghiệp hóa của quốc gia này. Trong tương lai gần, Việt Nam có thể đóng vai trò như một trung tâm sản xuất phụ trợ cho ngành hàng không toàn cầu.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa điều đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng công nghiệp, nâng cao chất lượng nhân lực kỹ thuật, phát triển các tiêu chuẩn công nghiệp quốc tế và thúc đẩy các chính sách ưu đãi thu hút đầu tư công nghệ cao. Nếu thành công, Việt Nam không chỉ là khách hàng của Boeing, mà còn là một mắt xích sản xuất không thể thiếu trong mạng lưới cung ứng của gã khổng lồ hàng không này.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của Boeing tại Việt Nam không chỉ là cơ hội đầu tư, mà còn là cú hích chiến lược đối với ngành công nghiệp phụ trợ, kỹ thuật cao, đào tạo nhân lực và chuyển giao công nghệ. Từ vị thế người mua, Việt Nam đang dần trở thành đối tác sản xuất – một dấu hiệu cho thấy quốc gia đã bước những bước vững chắc trên hành trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập vào chuỗi giá trị toàn cầu.