Chen Zhi sa lưới, 'bóng ma' mạng lưới lừa đảo vẫn lộng hành

Giới chức Mỹ và Anh cho biết Chen Zhi là người đứng đầu một doanh nghiệp tội phạm xuyên quốc gia, bóc lột lao động bị buôn bán và lừa đảo nạn nhân ở khắp nơi trên thế giới.

Đối với các nạn nhân, những trò lừa đảo thường khởi phát từ những điều rất nhỏ: một tin nhắn mời làm việc bán thời gian, một câu hỏi về việc có rảnh cuối tuần hay đơn giản chỉ là lời “xin chào”. Ở đầu dây bên kia thường là một người lao động cách nửa vòng trái đất, bị ép làm việc từ 12 đến 16 tiếng mỗi ngày, liên tục gửi tin nhắn cho đến khi có người hồi đáp.

Cái giá con người phải trả là vô cùng lớn. Hàng trăm nghìn người được cho là đang mắc kẹt trong tình trạng lao động cưỡng bức, bị giam giữ trong các khu phức hợp rộng lớn khắp Đông Nam Á và buộc phải thực hiện các vụ lừa đảo với mục đích duy nhất: lấy tiền của nạn nhân.

Ngay cả với một vụ bắt giữ gây chú ý, việc triệt phá hoàn toàn ngành công nghiệp này vẫn cực kỳ khó khăn.

Bên trong mạng lưới lừa đảo xuyên biên giới

Tháng 10 năm ngoái, quân đội Myanmar đã tiến hành đột kích vào một trong những khu phức hợp lừa đảo khét tiếng nhất có tên KK Park - một khu vực rộng lớn nằm dọc biên giới Thái Lan – và tuyên bố đóng cửa hoạt động tại đây.

Tuy nhiên, các hoạt động lừa đảo vẫn tiếp diễn không gián đoạn tại nhiều trung tâm khác ở Myanmar, nơi những người bị buôn bán từ khắp nơi trên thế giới vẫn đang chờ được giải cứu.

Cuộc đột kích đã kích hoạt làn sóng tháo chạy quy mô lớn của công nhân. Khoảng 1.500 lao động đã vượt biên sang Thái Lan, trong đó có hàng trăm người đến từ Ấn Độ, cùng công dân Trung Quốc, Philippines, Việt Nam, Ethiopia và Kenya. Các quan chức quân đội Thái Lan cho biết sau đó binh lính đã phá hủy một số công trình trong khu phức hợp khổng lồ này.

Tuy vậy, KK Park chỉ là một trong hàng chục trung tâm lừa đảo dọc biên giới Thái Lan – Myanmar, và còn hàng trăm trung tâm khác rải rác khắp Đông Nam Á. Thực tế này cho thấy việc giải thể một ngành công nghiệp có khả năng nhanh chóng dịch chuyển và tái cấu trúc hoạt động khi chịu sức ép là khó khăn đến mức nào.

Các khu phức hợp lừa đảo thường là những khu dân cư rộng lớn ở vùng nông thôn, được trang bị đầy đủ nhà ở, cửa hàng và các địa điểm giải trí dành cho công nhân. Chủ đầu tư thường xây dựng một khu nhà duy nhất rồi cho nhiều công ty thuê không gian bên trong, cho phép nhiều hoạt động kinh doanh diễn ra song song.

Bên cạnh đó cũng tồn tại những cơ sở nhỏ hơn, ẩn mình trong một tầng của tòa nhà văn phòng hợp pháp hoặc thậm chí là một căn nhà thuê tại khu dân cư đô thị.

Nguồn gốc của các trung tâm này bắt đầu từ các sòng bạc – cả truyền thống lẫn trực tuyến – mọc lên như nấm khắp Đông Nam Á trong hơn một thập kỷ qua. Riêng năm 2021, Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm đã ghi nhận hơn 340 sòng bạc có giấy phép và không có giấy phép trong khu vực.

Những sòng bạc này, thường gắn với các tour du lịch ăn chơi, phục vụ nhóm con bạc giàu có đến từ Trung Quốc, nơi cờ bạc bị cấm, và phần lớn do các nhóm tội phạm Trung Quốc điều hành.

Khi đại dịch Covid-19 và các hạn chế đi lại nghiêm ngặt khiến dòng khách bị cắt đứt, một số sòng bạc trực tuyến buộc phải chuyển hướng. Doanh thu sụt giảm đã khiến các nhà điều hành chuyển sang mô hình mới: tận dụng chính cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực sẵn có để lừa đảo nạn nhân trên toàn thế giới thông qua các chiêu trò kỹ thuật số.

Các trung tâm lừa đảo liên tục “thay hình đổi dạng”

Theo báo cáo năm 2023 của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc, ước tính khoảng 120.000 người tại Myanmar đang bị ép buộc làm việc trong các hoạt động lừa đảo trực tuyến, cùng với khoảng 100.000 người khác tại Campuchia.

Những con số này chỉ mang tính ước lượng, song các nhà điều tra cho biết các trung tâm lừa đảo bao gồm cả những nạn nhân bị buôn bán và những người lao động tự nguyện đến làm việc. Những người này bị dụ dỗ bởi những lời hứa hão huyền về mức lương cao và công việc văn phòng nhàn hạ.

Thời kỳ đầu, phần lớn công nhân đến từ Trung Quốc và các quốc gia nói tiếng Trung. Ngày nay, Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm cho biết lao động đã được tuyển mộ từ ít nhất 56 quốc gia, trải dài từ Indonesia đến Liberia.

Với nhiều người, thực tế khắc nghiệt hơn rất nhiều so với những gì được quảng cáo. Công nhân cho biết hộ chiếu của họ thường bị tịch thu nhằm ngăn cản việc rời khỏi khu trại. Chỉ các quản lý cấp cao và những người thân tín mới được phép di chuyển tự do. Những ai không đạt chỉ tiêu có nguy cơ bị đánh đập hoặc chịu các hình phạt thể xác khác.

Các nhóm lừa đảo giăng lưới trên phạm vi toàn cầu, nhắm vào nạn nhân ở khắp nơi và ngày càng dựa nhiều hơn vào các công cụ dịch thuật ứng dụng trí tuệ nhân tạo để vượt qua rào cản ngôn ngữ.

Tại Philippines, vào tháng 3/2024, nhà chức trách đã đột kích một khu phức hợp nơi công nhân nhắm mục tiêu vào công dân Trung Quốc thông qua một kế hoạch đầu tư giả mạo.

Theo kịch bản mà hãng tin AP tiếp cận được, những kẻ lừa đảo sử dụng các tin nhắn soạn sẵn, giả danh nhân viên cấp cao của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) và thuyết phục nạn nhân đầu tư vào hợp đồng tương lai dầu thô.

Ở những nơi khác, tác động cũng sâu rộng không kém. Năm ngoái, khoảng 50 công dân Hàn Quốc đã bị trục xuất khỏi Campuchia sau khi bị giam giữ nhiều tháng với cáo buộc làm việc cho các đường dây lừa đảo trực tuyến.

Tại Mỹ, các công tố viên cũng nhắm tới những mạng lưới đứng sau các vụ lừa đảo. Trong bản cáo trạng chống lại Chen Zhi năm ngoái, phía công tố cho biết tổ chức của ông ta đã lừa đảo ít nhất 250 người Mỹ, chiếm đoạt hàng triệu USD, trong đó có một nạn nhân mất tới 400.000 USD tiền điện tử. Theo Bộ Tài chính Mỹ, riêng năm 2024, người Mỹ đã thiệt hại ít nhất 10 tỷ USD vì các vụ lừa đảo có liên quan đến Đông Nam Á.

Vòng xoáy lừa đảo không điểm dừng

Các chiêu trò lừa đảo có nhiều hình thức khác nhau, từ những kế hoạch đầu tư tiền điện tử cho tới các vụ lừa đảo kiểu “nhiệm vụ”, trong đó nạn nhân phải trả tiền để mở khóa nhiệm vụ tiếp theo. Trong một số trường hợp, những khoản tiền nhỏ được trả trước nhằm tạo dựng lòng tin, trước khi mức thiệt hại leo thang nhanh chóng.

Những kẻ lừa đảo thường tạo cảm giác khẩn cấp, cảnh báo nạn nhân rằng họ sẽ bỏ lỡ cơ hội nếu không đầu tư trước một thời hạn cụ thể.

Bất chấp các chiến dịch trấn áp và truy quét của chính phủ, vốn đã giải cứu được một số công nhân và đóng cửa một vài cơ sở riêng lẻ, các nhà hoạt động cho rằng những kẻ cầm đầu thực sự đứng sau các hoạt động này phần lớn vẫn chưa bị động tới. Các trung tâm lừa đảo mới tiếp tục xuất hiện trên khắp Đông Nam Á và nhiều khu vực khác.

Một báo cáo của Liên hợp quốc công bố năm ngoái cho biết các nhóm lừa đảo đã chiếm đoạt hàng tỷ USD từ nạn nhân thông qua những mối quan hệ tình cảm giả mạo, lời chào mời đầu tư gian dối và các kế hoạch đánh bạc bất hợp pháp, với hoạt động được ghi nhận ở những nơi xa xôi như châu Phi và châu Mỹ Latinh.

“Nếu chúng ta chỉ giải cứu nạn nhân mà không bắt giữ bất kỳ ai thì mọi nỗ lực sẽ trở nên vô nghĩa. Họ có thể tiếp tục tìm thêm nạn nhân. Họ có thể lừa đảo bất cứ lúc nào”, ông Jay Kritiya, điều phối viên Mạng lưới Xã hội Dân sự Hỗ trợ Nạn nhân Buôn người, cảnh báo.