Chiến sự ở Trung Đông kéo dài, tăng trưởng GDP Việt Nam có suy giảm?

GDP sẽ giảm từ 1-1,5%

Theo TS Nguyễn Quốc Việt - Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, trong trường hợp xung đột tại Trung Đông leo thang vượt tầm kiểm soát, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ chịu cú sốc mạnh. Giá dầu mỏ, than đá và nhiều loại nguyên liệu đầu vào thiết yếu có thể tăng đột biến, từ đó gây áp lực trực tiếp lên lạm phát và tỷ giá của nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Đối với Việt Nam, những cú sốc từ bên ngoài được đánh giá sẽ tác động trực tiếp đến hai động lực tăng trưởng quan trọng là xuất khẩu và du lịch. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng không diễn ra đồng thời. Ngành du lịch có thể chịu tác động sớm hơn do phụ thuộc lớn vào vận tải hàng không quốc tế, vốn dễ bị gián đoạn khi căng thẳng địa chính trị gia tăng. Trong khi đó, xuất khẩu thường có độ trễ nhất định.

Theo phân tích, phần lớn doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam đã chủ động nhập khẩu nguyên vật liệu từ đầu năm để phục vụ các đơn hàng đã ký kết. Thực tế, trong hai tháng đầu năm, cán cân thương mại đã ghi nhận mức nhập siêu hơn 2 tỷ USD, phản ánh nhu cầu tích trữ đầu vào của doanh nghiệp. Đây cũng là lý do khiến tác động tiêu cực từ việc suy giảm nhu cầu toàn cầu, nếu xảy ra, chưa thể hiện ngay trong ngắn hạn.

Ngay cả khi xung đột ảnh hưởng đến sức mua của các thị trường lớn, tác động đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam nhiều khả năng chỉ rõ nét từ quý III hoặc quý IV, khi các đơn hàng hiện tại vốn đã được ký đến khoảng tháng 7 – 8 bắt đầu cạn dần.

TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh, các cú sốc kinh tế do yếu tố địa chính trị thường có độ trễ nhất định. Chẳng hạn, việc giá xăng dầu tăng cao sẽ không lập tức phản ánh ngay vào tăng trưởng, mà sẽ lan tỏa dần sang chi phí sản xuất, tiêu dùng và các lĩnh vực khác. Những tác động này sẽ tích tụ theo thời gian và thể hiện rõ hơn trong bức tranh kinh tế cả năm, thay vì bộc lộ ngay trong một vài quý đầu năm.

Trong khi đó, nhìn nhận về tác động của xung đột Trung Đông tới nền kinh tế, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, hiện vẫn còn quá sớm để đưa ra các con số định lượng cụ thể về mức độ tác động của xung đột Trung Đông đối với kinh tế Việt Nam, trong bối cảnh diễn biến địa chính trị đang thay đổi nhanh và khó dự báo. Tuy nhiên, theo ông, những áp lực tiềm ẩn đã bắt đầu hình thành và có thể nhận diện qua các kênh truyền dẫn quan trọng của nền kinh tế.

Cụ thể, nếu xung đột kéo dài khiến lạm phát toàn cầu gia tăng, các ngân hàng trung ương lớn như Mỹ hay châu Âu có thể buộc phải duy trì hoặc thậm chí nâng mặt bằng lãi suất. Khi đó, dòng vốn quốc tế sẽ có xu hướng dịch chuyển về các thị trường an toàn hơn, gây áp lực lên tỷ giá, lãi suất và thị trường tài chính tại các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh tỷ giá chịu sức ép, chính sách tiền tệ trong nước nhiều khả năng sẽ phải điều hành theo hướng thận trọng hơn nhằm đảm bảo ổn định vĩ mô. Ngân hàng Nhà nước có thể cân nhắc linh hoạt các công cụ như điều chỉnh lãi suất, can thiệp tỷ giá, sử dụng dự trữ ngoại hối hoặc điều tiết thanh khoản hệ thống ngân hàng để hạn chế biến động quá mức trên thị trường.

Bên cạnh đó, ông Bình cũng lưu ý rằng trong các giai đoạn bất ổn, tâm lý phòng thủ của nhà đầu tư thường gia tăng, kéo theo xu hướng tìm đến các tài sản trú ẩn như vàng hoặc ngoại tệ mạnh. Nếu giá vàng thế giới tăng mạnh, thị trường trong nước có thể bị tác động về mặt tâm lý, làm thay đổi dòng vốn và gia tăng biến động trên thị trường tài chính, đặc biệt là ở các kênh đầu tư nhạy cảm.

"Những tác động này không chỉ diễn ra riêng lẻ mà có thể cộng hưởng, tạo thành áp lực tổng hợp lên ổn định kinh tế vĩ mô. Do đó, điều quan trọng nhất ở thời điểm hiện tại là theo dõi sát diễn biến tình hình quốc tế, đồng thời chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt với nhiều cấp độ khác nhau. Việc chuẩn bị sẵn các phương án điều hành sẽ giúp cơ quan quản lý giảm thiểu rủi ro, tránh bị động nếu kịch bản xấu xảy ra, qua đó bảo vệ ổn định của nền kinh tế trong trung và dài hạn", TS Lê Duy Bình khẳng định với Đầu tư Tài chính.

Ưu tiên ổn định nguồn cung năng lượng

Trong nghiên cứu vừa công bố, TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ và cộng sự khẳng định xung đột Trung Đông có thể khiến tăng trưởng GDP của Việt Nam năm 2026 giảm từ 0,6 – 1,5 điểm %, tùy theo diễn biến.

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu BIDV, ở kịch bản cơ sở, nhờ khả năng chống chịu của nền kinh tế được cải thiện và xu hướng chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, lạm phát năm 2026 có thể chỉ tăng thêm 0,3–0,5 điểm %, vẫn trong mục tiêu 4–4,5%. Tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức 95–100 USD/thùng, lạm phát có thể lên 4,5–5%.

Tăng trưởng GDP chịu áp lực từ nhiều phía như xuất khẩu chậm lại, tiêu dùng và đầu tư suy giảm do chi phí tăng. Theo đó, tăng trưởng có thể giảm 0,6–0,8 điểm %, còn khoảng 9,2–9,4%. Ở kịch bản xấu hơn, mức giảm có thể lên tới 1,2–1,5 điểm %. Xuất khẩu năm 2026 được dự báo giảm 0,5–1 điểm %, thậm chí 2 điểm % nếu tình hình tiêu cực. FDI dù ít bị ảnh hưởng trực tiếp nhưng vẫn có thể giảm nhẹ 0,5–1 điểm % do tâm lý thận trọng.

Trước bối cảnh này, nhóm nghiên cứu khuyến nghị ưu tiên ổn định nguồn cung năng lượng, kiểm soát giá xăng dầu, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và xây dựng các kịch bản ứng phó. Về dài hạn, cần củng cố an ninh năng lượng, phát triển thị trường tài chính và nâng cao năng lực cạnh tranh để thích ứng với biến động toàn cầu.

Để nền kinh tế giảm thiểu tối đa tác động trước những diễn biến bên ngoài, TS Cấn Văn Lực và nhóm nghiên cứu khuyến nghị trong ngắn hạn cần ưu tiên kiểm soát cú sốc xăng dầu và gián đoạn chuỗi cung ứng, tránh lan sang áp lực lạm phát. Chính phủ cần xây dựng kịch bản ứng phó, bảo đảm nguồn cung năng lượng, đa dạng hóa nhập khẩu, tăng kiểm tra chống đầu cơ, đồng thời xem xét giảm thuế, phí và sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn để hạn chế biến động giá.

Ở tầm vĩ mô, cần phối hợp chặt chẽ chính sách tài khóa và tiền tệ, cân đối giữa lãi suất và tỷ giá nhằm ổn định kinh tế, đồng thời hỗ trợ kịp thời các doanh nghiệp chịu tác động chi phí đầu vào tăng.

Về dài hạn, trọng tâm là củng cố an ninh năng lượng thông qua đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và hoàn thiện khung pháp lý thị trường. Bên cạnh đó, cần phát triển các thị trường tài chính để phòng ngừa rủi ro và tiếp tục đầu tư hạ tầng, nhân lực nhằm tận dụng các dòng vốn mới trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.