Trên đường Phố Hiến, phường Hồng Châu, thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên có một di tích nổi danh của thương cảng xưa: Đông Đô Quảng Hội – Thiên Hậu Cung. Đối diện di tích này là một ngôi nhà nhỏ, lụp xụp. Chủ ngôi nhà là một bà cụ 65 tuổi, sống bằng nghề bán bánh rán. Bà cụ không biết về lịch sử Phố Hiến. Kí ức được lưu truyền về nơi từng là chốn phồn hoa đô hội bậc nhất xứ Bắc này trong bà chỉ là bốn chữ “trên bến dưới thuyền” và câu ca kinh điển “Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”.
Nhưng có gì buồn đâu. Nhà thơ Tế Hanh khi về Nghi Xuân – Hà Tĩnh hỏi thăm nhà Nguyễn Du, bà cụ già không biết, nhưng nhắc tới Truyện Kiều, người ở tuổi thảng nhớ, thảng quên vẫn đọc vanh vách những vần thơ. Và nhà thơ lớn của nền thơ hiện đại Việt Nam đã phải cảm khái rằng:
“Bà cụ không nhớ tên Nguyễn Du có gì đâu đáng trách
Một cái tên như bao cái tên thường
Nhưng cụ đã gửi lòng trong áng sách
Theo dõi đời Kiều từng đoạn từng chương”
Phố Hiến cũng vậy. Lịch sử của Phố Hiến đã được viết trong hàng trăm công trình nghiên cứu, hàng nghìn bài báo, hàng vạn bức ảnh. Thời đại 4.0, ai cũng sẵn một chiếc điện thoại thông minh (smartphone), chỉ cần một cú “click” trên Google là đủ để biết toàn bộ lịch sử của thương cảng này. Bởi vậy, điều quan trọng chính là “thứ còn lưu lại trong tâm trí”. Phố Hiến đã lụi tàn hơn 200 năm nay mà người Phố Hiến vẫn còn nhắc được bốn chữ “trên bến dưới thuyền” và câu ca kinh điển, thiết tưởng cũng đã đủ rồi.
Phố Hiến xưa nằm bên tả ngạn sông Hồng, là một cảng sông tấp nập bao gồm một tập hợp chợ và các thương điếm. Đây là nơi trung chuyển của các tuyến giao thương đường sông từ vùng biển Bắc Bộ đi sâu vào đất liền, tới kinh thành Thăng Long. Vị trí đắc địa này đã giúp Phố Hiến thu hút rất đông thương nhân ngoại quốc: Trung Hoa, Nhật Bản, Hà Lan, Anh, Pháp, Xiêm La, Bồ Đào Nha... tới lui mua bán. Vào thời kỳ phồn thịnh, Phố Hiến có tới 20 phường. Qua các văn bia, hậu nhân có thể đọc được tên của 13 phố và 32 cửa hiệu buôn bán như: Tân Thị, Tân Khai, Tiên Miếu, Hậu Trường... Các chợ ở Phố Hiến bấy giờ được miêu tả là rất sầm uất như: chợ Vạn, chợ Hiến, chợ Bảo Châu... Các chợ này đã vượt khỏi khuôn khổ địa phương để trở thành các chợ liên vùng.
Với đặc thù của một thương cảng quốc tế, Phố Hiến là một quần thể dân cư đa quốc tịch. Sự đa dạng về dân cư đưa đến sự phong phú về văn hóa mà kiến trúc là một khía cạnh tiêu biểu. Ở Phố Hiến, bên cạnh phong cách kiến trúc Việt Nam, người ta thấy rất rõ các phong cách kiến trúc Trung Hoa (với sắc thái vùng Phúc Kiến, Nam Trung Hoa), phong cách kiến trúc châu Âu (nhà thờ Gothic). Đôi khi, các phong cách này cũng lai tạp với nhau.
Phố Hiến đã phát triển trong hàng trăm năm để từ một bến cảng trở thành một đô thị kinh tế đúng nghĩa, rực rỡ nhất là giai đoạn 1630 – 1680, gắn liền với quan hệ khá nồng ấm của chế độ vua Lê – chúa Trịnh với các thế lực phương Tây, trong mối quan hệ đối kháng với Đàng Trong của họ Nguyễn (giai đoạn 1627 – 1672, họ Trịnh và họ Nguyễn đánh nhau 7 lần).
Tuy nhiên, trong khoảng 100 năm sau đó, Phố Hiến dần suy thoái, do nhiều biến động của thời cuộc, như: sự nguội đi của quan hệ chúa Trịnh – phương Tây, sự thay đổi chính sách của Trung Hoa, Nhật Bản, sự biến đổi của dòng chảy sông Hồng làm bến cảng bị bồi đắp, sự thay đổi trọng tâm chính trị trấn Sơn Nam của chính quyền Lê – Trịnh. Quan trọng hơn, các cuộc khởi nghĩa nông dân ở Đàng Ngoài và chiến tranh liên miên thời Tây Sơn đã tàn phá nghiêm trọng kinh tế Phố Hiến. Cho đến khi Gia Long đế thống nhất đất nước (1802), kinh đô được chuyển vào Phú Xuân (Huế), kinh tế của Phố Hiến cũng lụi tàn, chấm dứt vai trò lịch sử của mình.
Phố Hiến từng ở bên sông Hồng, nhưng qua mấy trăm năm bãi bể nương dâu, bến sông đã trở thành đồng ruộng. Về Phố Hiến, đứng trên triền đê cũ, nhìn về phía Tây, chỉ thấy những bờ ruộng, lũy tre, chòm xóm. Sông Hồng đã bị đẩy xa về phía Tây tới 2km. Không còn cảnh buôn hội bán phường, không còn thuyền bè tấp nập, không còn cảnh khách ngoại quốc chen nhau chở tơ lụa, xòe những đồng bạc trắng, Phố Hiến giờ bình lặng như một làng quê với những ao hồ trong vắt, những hàng cây rủ bóng, những mái nhà thấp nằm khuất sau những tán vườn xanh như ngọc, những ngôi đền, ngôi chùa, những hội quán trầm mặc, tĩnh lặng thơm mùi khói hương.
Người Phố Hiến dường như mất đi “gen” buôn bán. Con đường mang tên thương cảng lừng danh này ngày nay không có lấy một cửa hàng, tiệm kinh doanh bề thế. Quán xá đều nhỏ bé. Xe cộ đi lại rất ít. Người thưa vắng. Nhịp sống khá chậm như thể chưa từng có mấy trăm năm phồn hoa. Có gì đó tiếc cho Phố Hiến nói riêng, cho Hưng Yên nói chung, vùng đất cách Hà Nội chỉ mấy chục cây số lại không thể trở thành một vùng kinh tế năng động, phát triển mạnh mẽ - tương tự như các địa phương quanh Hà Nội khác như Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Thọ.
Phố Hiến xưa, còn lại với đời là những di tích: đền Mây, đền Ngọc Thanh, đền Trần, đền Ủng, chùa Thiên Ứng, chùa Kim Chung, chùa Nễ Châu, Văn miếu Xích Đằng... Kí ức về Phố Hiến được các thế hệ lưu giữ và tái hiện bằng những lễ hội, tổ chức hằng năm. Người Phố Hiến, bởi vậy, có thể không nhớ hết lịch sử của quê hương nhưng ngày lễ, vẫn hướng về để thắp nén hương thơm thì cái lòng không quên gốc vẫn còn đó.
Cũng nhờ lễ hội, Phố Hiến trở thành một địa chỉ du lịch, hằng năm thu hút hàng vạn lượt khách trong và ngoài nước về tham quan, tìm hiểu, nghiên cứu. Du lịch phần nào bù đắp cho sự trầm lắng về kinh tế của Phố Hiến, phảng phất lại một chút vẻ hào hoa của vùng đất “tiểu Tràng An” từng giàu có bậc nhất nước Nam bấy giờ.
Nhưng về Phố Hiến bây giờ không phải để hoài niệm. Về Phố Hiến là để nhìn, để thấy nước Nam ta, trong hoàn cảnh ngặt nghèo của chế độ phong kiến, đã từng có thời kỳ có những đô thị giàu có như vậy, để thấy sức lực và tài năng sản xuất, giao thương của cha ông to lớn thế nào. Phố Hiến là minh chứng cho khả năng của người Việt có thể xây dựng nên những kỳ tích kinh tế, kỳ tích của sông Hồng.
Đời Đông Chu, nhà Chu tránh loạn mà dời đô về phía đông, quan đại phu đi làm việc, bước qua đất kinh đô cũ, nhìn thấy lúa nếp mọc trên nền tôn miếu, cung thất xưa, cảm thán vương nghiệp họ Cơ nghiêng đổ mà chua xót, không nỡ bước đi, làm thành bài thơ “Thử ly” nổi tiếng trong Kinh Thi. Nhưng về Phố Hiến hôm nay, không cần phải xót tiếc một thương cảng sầm uất đã không còn, không cần phải như Bà Huyện Thanh Quan viết một áng thơ than khóc Thăng Long thành chỉ còn “bóng tịch dương, hồn thu thảo”. Thời thế thay đổi, cuộc đời thay đổi. Núi không chuyển, nước chuyển; nước không chuyển, người chuyển; cuộc sống bao giờ cũng đi tới...
Tags:
(VNF) - Theo kế hoạch, Công an TP. Hà Nội sẽ tiến hành kiểm tra gần 10.000 hộ, cá nhân kinh doanh về việc chấp hành các quy định pháp luật đối với tổ chức kinh doanh trên địa bàn.
(VNF) - Ngày 07/05/2026, Công ty Cổ phần Vinpearl đã ký kết biên bản ghi nhớ (MoU) với ba doanh nghiệp du lịch lữ hành Ấn Độ là Thomas Cook India, SOTC Travel và MakeMyTrip. Đây là bước đi chiến lược nhằm tiếp cận trực tiếp và toàn diện tới mọi phân khúc khách hàng, góp phần đưa Việt Nam thành “điểm đến ưu tiên” tại thị trường đông dân nhất hành tinh.
(VNF) - Ngày 7/5, Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo (Nui Phao Mining), công ty con của Masan High-Tech Materials (UpCOM: MSR) chính thức công bố được cấp phép tiếp tục khai thác phần trữ lượng 28 triệu tấn quặng vonfram đa kim được phê duyệt trong giấy phép cũ. Đồng thời, nhà thầu thực hiện dịch vụ nổ mìn tại mỏ Núi Pháo cũng chính thức được cấp Giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp.
(VNF) - TP. Hải Phòng dự kiến áp dụng thống nhất mức lệ phí trước bạ lần đầu 12% đối với ô tô chở người dưới 9 chỗ trên toàn địa bàn từ ngày 01/7/2026.
(VNF) - Chỉ còn 4 ngày nữa là Ngày của Mẹ (10/5), thế nhưng thương hiệu Ancarat lại tiếp tục gây bão khi là đơn vị duy nhất trên thị trường cung cấp dịch vụ postcard bạc cá nhân hóa (bưu thiếp bằng bạc), đánh dấu sự chuyển dịch trong hành vi tiêu dùng của thế hệ trẻ: ưu tiên giá trị trường tồn thay vì tiêu hao tức thời.
(VNF) - Giá vàng vẫn tiếp tục “bất động” tại các thương hiệu lớn sau khi được điều chỉnh tăng mạnh ở phiên trước đó. Giá vàng nhẫn và vàng miếng SJC tiếp tục neo ở mức 167,5 triệu đồng/lượng trong phiên sáng 8/5.
(VNF) - Duy trì thị giá quanh mức 38.500 đồng/cổ phiếu, tương đương mức vốn hóa xấp xỉ 8.000 tỷ đồng, cổ phiếu Regal Group (HoSE:RGG) đang thu hút sự chú ý của dòng tiền trên thị trường. Dù các chỉ số định giá cơ bản hiện tại ở mức cao, nhiều đánh giá cho rằng giới đầu tư đang trả giá cho kỳ vọng về điểm rơi lợi nhuận của doanh nghiệp trong giai đoạn 2026 - 2028.
(VNF) - Sau khi Hà Nội có quyết định bỏ quy định xe bán tải vào nội đô, Ford Ranger Raptor mới vừa ra mắt tăng giá bán hàng trăm triệu đồng so với đời cũ.
(VNF) - Biến động địa chính trị tại Trung Đông đẩy giá dầu thế giới tăng vọt, buộc loạt “ông lớn” xăng dầu Việt Nam tăng tốc tích trữ hàng hóa và đẩy tồn kho lên mức kỷ lục.
(VNF) - Ferrari vừa công bố kết quả kinh doanh quý I/2026 vượt kỳ vọng của Phố Wall đồng thời tái khẳng định mục tiêu cho cả năm 2026, chỉ vài tuần trước khi hãng chuẩn bị ra mắt mẫu xe điện hoàn toàn đầu tiên của mình.
(VNF) - Giá vàng nhẫn được các thương hiệu điều chỉnh tăng mạnh, tới 1,5 triệu đồng/lượng chỉ sau một đêm.
(VNF) - Trước đề xuất đưa hoạt động sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện, Thaco, VinFast và TC Group đã đồng loạt kiến nghị cơ quan quản lý cân nhắc thận trọng.
(VNF) - Từ các định hướng chính sách, dòng vốn đã bắt đầu thực sự chảy vào ngành khoáng sản chiến lược. Sau khi các sáng kiến như Project Vault được triển khai, thị trường nhanh chóng ghi nhận những thương vụ quy mô lớn.
(VNF) - Sau nhiều phiên lao dốc, giá vàng trong nước đã bắt đầu "chững lại" khi vàng miếng tiếp tục neo ở mức 165 triệu đồng/lượng.
(VNF) - CTCP Sản xuất thương mại và Dịch vụ Ô tô PTM, doanh nghiệp phân phối dòng xe “bình dân” Trung Quốc MG, ghi nhận lợi nhuận sau thuế trong quý I “lao dốc” tới 97% xuống chỉ còn hơn 372 triệu đồng.
(VNF) - Dù đã có những động thái cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực xăng dầu, VCCI cho rằng cách tiếp cận hiện nay của Bộ Công Thương về quá trình cắt giảm điều kiện kinh doanh xăng dầu vẫn chưa chạm tới các rào cản cốt lõi, khiến hiệu quả cải cách còn hạn chế và chưa tương xứng với tiềm năng mở rộng cạnh tranh, thu hút thêm doanh nghiệp tham gia thị trường.
Thị trường pickleball tại Hà Nội đang chứng kiến một cuộc thanh lọc sân bãi mạnh mẽ, khi những tính toán sai lầm đẩy nhiều nhà đầu tư vào kịch bản trắng tay.
(VNF) - Giá vàng nhẫn được các thương hiệu điều chỉnh giảm 1,3 triệu đồng/lượng, xuống mức thấp nhất là 161,5 triệu đồng/lượng chiều mua vào.
(VNF) - Thương hiệu điều hòa Sanyo của Panasonic vẫn giữ được vị thế tại thị trường dù đã vắng bóng gần một thập kỷ.
(VNF) - Quý I/2026, Tổng công ty Phát điện 3 – CTCP (EVNGENCO3, HoSE: PGV) ghi nhận kết quả sản xuất điện ổn định và lợi nhuận tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu nhờ chi phí sản xuất điện giảm và biến động tỷ giá theo hướng thuận lợi.
(VNF) - Dù nhanh gọn và có tỷ giá hấp dẫn, việc đổi ngoại tệ tại tiệm vàng không phép hay trên “chợ đen” đang tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.
(VNF) - TP.HCM và Đà Nẵng đã ghi nhận kết quả sơ bộ của đợt cao điểm 9 ngày vừa qua với việc thu hút hàng triệu khách du lịch, doanh thu đạt hàng nghìn tỷ đồng.
(VNF) - Giá vàng trong nước bất ngờ được điều chỉnh tăng nhẹ sau nhiều ngày đi ngang. Hiện giá vàng miếng SJC đang tiến gần tới mốc 167 triệu đồng/lượng.
(VNF) - Tasco ghi nhận kết quả kinh doanh khởi sắc trong quý I/2026 khi doanh thu hợp nhất đạt hơn 11.000 tỷ đồng. Đà tăng trưởng đến từ các mảng cốt lõi như phân phối ô tô, bảo hiểm và dịch vụ thu phí không dừng, cùng đóng góp từ mảng nước sạch và sản xuất sau khi hợp nhất DNP.
(VNF) - 4 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận nhập siêu 7,11 tỷ USD trong bối cảnh nhập khẩu tăng mạnh hơn xuất khẩu. Dù tổng kim ngạch thương mại tiếp tục tăng trưởng cao, cán cân thương mại đã đảo chiều so với cùng kỳ năm trước.
(VNF) - Theo kế hoạch, Công an TP. Hà Nội sẽ tiến hành kiểm tra gần 10.000 hộ, cá nhân kinh doanh về việc chấp hành các quy định pháp luật đối với tổ chức kinh doanh trên địa bàn.
(VNF) - Dù công tác giải phóng mặt bằng đoạn Nguyễn Trãi - Đầm Hồng, thuộc Vành đai 2.5 Hà Nội, vẫn chưa hoàn tất, dọc tuyến đã xuất hiện nhiều công trình xây trên những thửa đất nhỏ hẹp, méo mó sau phá dỡ. Đáng nói, đa số đất trong khu vực đều có nguồn gốc là đất nông nghiệp.
