Công nghiệp văn hóa: Cơ hội để Việt Nam tạo nên 'kỳ tích Hàn Quốc' mới

Khi Justin Bieber xuất hiện trên sân khấu lễ hội âm nhạc Coachella hồi tháng 4 trong buổi biểu diễn đầu tiên sau bốn năm vắng bóng, phong cách trình diễn tối giản của nam ca sĩ nhanh chóng trở thành tâm điểm truyền thông toàn cầu. Thế nhưng tại Việt Nam, sự chú ý của cộng đồng mạng lại đổ dồn vào chiếc quần “Puffa Shorts” mà nam ca sĩ mặc trên sân khấu – một thiết kế của Lựu Đạn, thương hiệu thời trang do nhà thiết kế người Mỹ gốc Việt Hùng La sáng lập.

Trang phục của Bieber phản ánh một câu chuyện lớn hơn đang diễn ra tại Việt Nam: nền kinh tế vốn phụ thuộc vào xuất khẩu đang bắt đầu tận dụng tài sản trí tuệ và sức mạnh sáng tạo để tiến lên những nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự bùng nổ của đời sống văn hóa Việt Nam hiện nay là kết quả của hai dòng chảy song song. Một mặt, Chính phủ đang nâng văn hóa lên thành một ưu tiên chiến lược trong phát triển quốc gia. Mặt khác, thế hệ nhà sáng tạo trẻ đang được tiếp thêm động lực từ mức sống ngày càng cải thiện và khả năng tiếp cận internet rộng khắp với chi phí thấp. Các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giải trí, quản lý nghệ sĩ và nội dung số kỳ vọng văn hóa cũng có thể trở thành một mặt hàng xuất khẩu có giá trị, giống như nhiều ngành công nghiệp khác của Việt Nam.

Nghị quyết 68 được ban hành năm 2025 đã khẳng định khu vực kinh tế tư nhân là “động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Tiếp đến, Nghị quyết 80 được thông qua vào tháng 1 năm nay có thể sẽ đóng vai trò không kém phần quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế văn hóa. Văn kiện này xác định văn hóa là nền tảng không thể thiếu của phát triển bền vững, đứng ngang hàng với các trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.

Ông Đức Khương Nguyên, nhà nghiên cứu cấp cao tại Khoa Kinh tế Đất đai, Đại học Cambridge và Ủy viên Hội đồng Tư vấn Quốc gia về Khoa học, Công nghệ, Chuyển đổi số và Đổi mới sáng tạo, cho rằng nghị quyết đã nhấn mạnh vai trò của các ngành công nghiệp văn hóa đối với sự phát triển kinh tế đất nước. Theo ông, Việt Nam từ lâu đã sử dụng văn hóa như một công cụ để củng cố tinh thần yêu nước và tăng cường sự gắn kết giữa 54 dân tộc anh em. Tuy nhiên, việc nhìn nhận văn hóa như một lĩnh vực kinh doanh và một ngành kinh tế thực thụ là cách tiếp cận tương đối mới.

Chính phủ đặt mục tiêu kinh tế văn hóa tăng trưởng bình quân 10% mỗi năm và đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030. Trong vòng một năm qua, nhiều động thái đáng chú ý đã được triển khai nhằm hiện thực hóa mục tiêu này. Việt Nam ấn định ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam; lần đầu tiên tổ chức không gian giới thiệu nghệ thuật quốc gia tại Venice Biennale; đồng thời ra mắt Kênh Truyền hình Đối ngoại quốc gia - Vietnam Today.

Song song với đó là hàng loạt dự án hạ tầng văn hóa quy mô lớn. Nổi bật là nhà hát opera mới tại Hà Nội do kiến trúc sư người Italy Renzo Piano thiết kế và sân vận động có sức chứa 135.000 chỗ ngồi, được kỳ vọng sẽ trở thành sân vận động lớn nhất thế giới khi hoàn thành vào năm 2028.

Sức bật từ thế hệ sáng tạo trẻ

Nếu các chính sách và dự án đầu tư đóng vai trò kiến tạo nền tảng, thì cộng đồng sáng tạo trẻ chính là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của văn hóa đại chúng Việt Nam.

“Cách đây 20 năm, nhiều người trẻ muốn mô phỏng thế giới phương Tây. Ngày nay, họ muốn phản ánh chính cuộc sống, trải nghiệm và bản sắc của mình. Dân số trẻ cùng mức độ kết nối số cao đã tạo ra một môi trường thuận lợi cho sáng tạo phát triển”, Ông William Lee Adams, nhà báo và bình luận viên văn hóa người Mỹ gốc Việt, nhận định.

Theo dự báo, đến năm 2030 sẽ có thêm khoảng 23,2 triệu người gia nhập tầng lớp trung lưu tại Việt Nam, đưa Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có tốc độ mở rộng tầng lớp trung lưu nhanh nhất thế giới. Sự gia tăng sức mua này được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “sản xuất tại Việt Nam để xuất khẩu ra thế giới” sang “sản xuất và tiêu dùng ngay tại Việt Nam”.

Ông Luke Treloar, đối tác và Trưởng bộ phận Chiến lược của KPMG Việt Nam, cho rằng sự thay đổi này sẽ tạo nền tảng cho nhiều ngành công nghiệp sáng tạo phát triển mạnh hơn trong tương lai.

Mặc dù thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam hiện chỉ ở mức khoảng 4.500 USD, thấp hơn đáng kể so với các cường quốc văn hóa châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản hay thậm chí Thái Lan, nhưng ông William Lee Adams cho rằng Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách nhờ lợi thế số hóa và một thế hệ trẻ ngày càng tự tin vào bản sắc văn hóa của mình.

“Hàn Quốc xây dựng đế chế K-pop toàn cầu sau khi đã trở thành nền kinh tế thu nhập cao. Trong khi đó, Việt Nam đang cho thấy một quốc gia hoàn toàn có thể bắt đầu sản xuất và xuất khẩu văn hóa từ sớm hơn nhiều trong quá trình phát triển”, ông nhận định.

Giấc mơ đưa văn hóa Việt ra thế giới

Sự bùng nổ của V-pop đang trở thành động lực tăng trưởng cho nhiều doanh nghiệp giải trí như Yeah1, DatVietVAC hay POPS. Ngay cả những tập đoàn lớn ngoài lĩnh vực truyền thông cũng bắt đầu tham gia vào cuộc chơi này.

Tháng 11 năm ngoái, Vingroup đã bổ sung văn hóa vào danh sách các “trụ cột cốt lõi” trong chiến lược phát triển của mình.

Yeah1, công ty truyền thông niêm yết đầu tiên của Việt Nam, ghi nhận doanh thu năm 2025 tăng 60%, nhờ thành công của các chương trình giải trí quy mô lớn. Trong đó, chương trình Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai thu hút tới 50.000 khán giả trực tiếp mỗi đêm và được phát trực tuyến tới hàng triệu người xem trên toàn cầu. Theo báo cáo thường niên, hệ sinh thái gồm hơn 200 kênh của Yeah1 đạt tổng cộng 82 tỷ lượt xem trong năm ngoái.

Bà Lê Phương Thảo, Chủ tịch Yeah1, cho biết mục tiêu tiếp theo là đưa nhóm nhạc nam Uprize – được thành lập từ một chương trình truyền hình thực tế – ra thị trường quốc tế ngay trong năm nay. Nhóm hiện được quản lý bởi SYE Holdings, liên doanh giữa Yeah1 và Sony Music với định hướng phát triển toàn cầu.

Trong khi đó, POPS – một doanh nghiệp giải trí và âm nhạc khác của Việt Nam – đang chuẩn bị kế hoạch niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Tokyo và mở rộng hoạt động ra nước ngoài.

“Nhiệm vụ của chúng tôi là giúp các nghệ sĩ hiện thực hóa ước mơ của họ”, bà Esther Nguyễn, nhà sáng lập POPS, chia sẻ.

Và với nhiều nghệ sĩ trẻ Việt Nam hiện nay, giấc mơ ấy không chỉ dừng lại ở việc thành công trong nước.

“Dĩ nhiên họ muốn được khán giả trong nước đón nhận, nhưng mục tiêu cuối cùng luôn là làm thế nào để bước ra khỏi Việt Nam, làm thế nào để thành công tại Mỹ và trên thị trường quốc tế”, bà Esther Nguyễn nói.

Từ âm nhạc, thời trang đến các ngành công nghiệp sáng tạo khác, Việt Nam đang nuôi tham vọng đưa các sản phẩm văn hóa mang bản sắc riêng vươn ra thế giới.