Doanh nghiệp tư nhân TP.HCM trước cơ hội mới

Bức tranh doanh nghiệp tư nhân tại TP. HCM

Theo số liệu thống kê, khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện đóng góp khoảng 42% GDP và thu hút hơn 85% lực lượng lao động ngoài khu vực nhà nước. Trong đó, TP. HCM chính là "mảnh đất vàng" quy tụ số lượng doanh nghiệp tư nhân nhiều nhất cả nước. TP. HCM quy mô mới, sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa-Vũng Tàu sẽ có điều kiện hình thành vùng siêu đô thị tích hợp công nghiệp-tài chính-cảng biển-đổi mới sáng tạo. Trong cấu trúc đó, kinh tế tư nhân là lực lượng sản xuất chủ lực, nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

TP. HCM hiện có hơn 280.000 doanh nghiệp tư nhân, đóng góp khoảng 70% GRDP và gần 55% tổng thu ngân sách. Bình Dương với hơn 65.000 doanh nghiệp tư nhân, đóng góp gần 80% GRDP. Bà Rịa-Vũng Tàu mặc dù có quy mô dân số nhỏ nhưng cũng sở hữu gần 17.000 doanh nghiệp tư nhân, đóng góp hơn 60% GRDP. Tổng cộng, ba địa phương quy tụ gần 370.000 doanh nghiệp tư nhân, tương đương 45% cả nước, tạo hàng triệu việc làm và đóng góp gần 50% giá trị sản xuất công nghiệp toàn vùng phía nam.

Việc TP. HCM xác định phát triển khu vực kinh tế tư nhân không chỉ để tạo động lực tăng trưởng mà còn thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, sáng tạo và hội nhập quốc tế. TP. HCM đã và đang triển khai nhiều chiến lược quan trọng như đề án "Thành phố thông minh", đề án "Trung tâm tài chính quốc tế", phát triển khu đô thị sáng tạo phía Đông (TP Thủ Đức).Tất cả đều nhằm mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút mạnh mẽ doanh nghiệp tư nhân.

Trong các giải pháp tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân, TP. HCM đã tăng cường đầu tư cho hạ tầng giao thông kết nối. Từ năm 2021-2025, mỗi năm TP. HCM đầu tư công 50.000 tỷ đồng và riêng năm 2025 là 100.000 tỷ đồng. Kế hoạch 2026-2030, mỗi năm đầu tư công của TP. HCM ước tính 120.000-150.000 tỷ đồng.

Tuy có số lượng doanh nghiệp nhiều, nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn thuộc nhóm nhỏ, siêu nhỏ; vốn mỏng; năng lực quản trị và công nghệ hạn chế. Hơn 94% số doanh nghiệp ở TP. HCM có vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng. Tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, đạt chuẩn xuất khẩu còn thấp. Đây cũng chính là những điểm nghẽn được trung ương chỉ rõ trong Nghị quyết số 68.

Tháo gỡ những hạn chế

Hiện mỗi tỉnh, thành phố có lợi thế riêng: TP. HCM là trung tâm tài chính, nhân lực chất lượng cao; Bình Dương là “công xưởng” sản xuất; Bà Rịa-Vũng Tàu là điểm cuối xuất khẩu với cụm cảng nước sâu Cái Mép-Thị Vải. Việc liên kết chặt chẽ ba cực phát triển này sẽ hình thành chuỗi giá trị khép kín từ nghiên cứu-sản xuất-logistics-tiêu thụ quốc tế, với kinh tế tư nhân là trung tâm.

Hiện nay, tỷ lệ doanh nghiệp có vốn điều lệ hơn 100 tỷ đồng chỉ chiếm dưới 5%. Tình trạng thiếu vắng doanh nghiệp dẫn dắt khiến chuỗi ngành thiếu liên kết chiều sâu, thiếu môi trường học hỏi.

Tại Diễn đàn kinh tế Việt Nam 2025 vừa tổ chức tại TP. HCM, PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ dù doanh nghiệp tư nhân Việt Nam còn yếu, nhưng họ rất giỏi và luôn giữ tinh thần quyết tâm đóng góp cho nền kinh tế. Nghị quyết 68 đặt mục tiêu cả nước phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp và ông cho rằng hoàn toàn có thể nâng cấp, dìu dắt khoảng 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động hiện nay tham gia vào mục tiêu này. Tuy nhiên, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp còn rất nhiều rào cản, không chỉ về vốn mà còn về nhận thức. Khi một cá nhân chuyển đổi thành doanh nghiệp, các quy định pháp luật và thể chế phải thay đổi cho phù hợp, đồng thời người chủ doanh nghiệp cần theo kịp các yêu cầu về quản trị, tài chính…

Trong bối cảnh đó, cả doanh nghiệp và các ngân hàng cũng cần thay đổi. Ngoài việc hỗ trợ bằng chính sách lãi suất, ngân hàng cần tham gia hỗ trợ công tác quản lý doanh nghiệp. Cùng với áp lực cải cách từ trung ương, các địa phương cũng phải hành động quyết liệt. Phương châm “Giao trọng trách – Gỡ rào cản” cần được thực hiện với tinh thần đổi mới căn bản, giúp nền kinh tế Việt Nam vươn lên ngang tầm với thế giới. TP. HCM được kỳ vọng là địa phương dẫn dắt, giúp nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam sánh vai cùng các cường quốc lớn trên thế giới.

Luật sư Trương Thị Hòa nhấn mạnh, những rào cản hiện nay phần lớn xuất phát từ thủ tục hành chính rườm rà và các quy định pháp luật đã lỗi thời, không còn phù hợp với thực tiễn phát triển của nền kinh tế. Chính vì vậy, việc rà soát lại toàn diện các văn bản pháp luật để sửa đổi, bổ sung là yêu cầu cấp thiết, chỉ khi tháo được rào cản mới có thể thực sự giao được trọng trách cho doanh nghiệp.

Bà lưu ý, trong Nghị quyết 68, điều đặc biệt đáng chú ý là tinh thần không hình sự hóa các quan hệ kinh tế– dân sự, không chỉ đối với khu vực tư nhân mà đối với toàn bộ nền kinh tế. Điều này mang ý nghĩa rất lớn vì trong môi trường kinh doanh, nếu không có sự an toàn pháp lý, thì doanh nghiệp sẽ không thể yên tâm hoạt động, không dám đầu tư hay mở rộng quy mô. Sự an tâm là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp phát triển bền vững.

3 vấn đề doanh nghiệp tư nhân quan tâm

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa- Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. HCM, về cơ bản, có thể chia thành ba nhóm trọng tâm chính mà doanh nghiệp thành phố đặc biệt quan tâm.

Thứ nhất là nhóm các yếu tố đầu vào phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đây là các vấn đề liên quan đến việc tiếp cận nguồn lực như đất đai, vốn, tín dụng... Doanh nghiệp mong muốn có thể dễ dàng hơn trong việc tiếp cận những yếu tố đầu vào này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh.

Thứ hai là nhóm chính sách tạo "cầu" - tức là tạo ra thị trường, cơ hội kinh doanh mới cho doanh nghiệp. Hiện nay, nhà nước đang đẩy mạnh đầu tư công, triển khai nhiều dự án hạ tầng lớn. Đây là một cơ hội rất quan trọng để doanh nghiệp tư nhân có thể tham gia vào các dự án đó. Khi nhà nước tạo được một "cầu nối" lớn, doanh nghiệp tư nhân sẽ có cơ hội tham gia sâu rộng hơn vào nền kinh tế.

Thứ ba là nhóm liên quan đến khuôn khổ pháp lý. Pháp lý ở đây bao gồm cả trong nước và quốc tế. Trong nước, Đảng và Nhà nước cũng đã có nhiều chủ trương cụ thể, ví dụ như giảm 30% các loại thủ tục, giấy tờ nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động. Tuy nhiên, về pháp lý quốc tế, đây lại là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong bối cảnh Việt Nam đang xuất siêu, đặc biệt là với các thị trường trọng điểm, khả năng doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với các vụ kiện thương mại quốc tế là rất cao. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa rất khó có đủ nguồn lực, năng lực pháp lý để theo dõi, xử lý hoặc bảo vệ mình trong các vụ kiện phức tạp này.