ESG sẽ là 'bộ lọc sinh tồn' cho doanh nghiệp niêm yết hậu nâng hạng

Chia sẻ tại Hội thảo “Nâng hạng thị trường chứng khoán, mở rộng kênh huy động vốn cho nền kinh tế” do Báo Lao động phối hợp với Bộ Tài chính tổ chức chiều 30/7/2025, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi khẳng định, đối với doanh nghiệp niêm yết, thực thi tiêu chuẩn ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) là điều kiện tiên quyết để tồn tại và tiếp cận nhà đầu tư quốc tế.

“Trên thị trường chứng khoán hiện đại, nơi mà việc nâng hạng không chỉ phụ thuộc vào thanh khoản hay quy mô vốn hóa mà còn đòi hỏi minh bạch thông tin phi tài chính, thì chất lượng báo cáo ESG và khả năng truyền tải nhất quán của IR đóng vai trò rất quan trọng. Đó là chìa khóa để doanh nghiệp thu hút dòng vốn dài hạn, tiếp cận được với các quỹ đầu tư có chiến lược bền vững, đồng thời tăng định giá doanh nghiệp thông qua mức độ tin cậy mà thị trường gán cho họ”, ông Huy nói.

50% tài sản đầu tư toàn cầu được quyết định bởi tiêu chí ESG

Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu đang tái định vị theo hướng phát triển bền vững, ESG đã trở thành một trong những tiêu chí then chốt chi phối quyết định phân bổ vốn. Vị chuyên gia dẫn dữ liệu từ MSCI và Bloomberg cho hay, tính đến năm 2025, trên 50% tài sản đầu tư toàn cầu sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các tiêu chuẩn ESG.

Thực tế, những tập đoàn đầu tư hàng đầu như BlackRock, Vanguard hay Norges Bank đã áp dụng cơ chế loại trừ nghiêm ngặt đối với các doanh nghiệp không đáp ứng tiêu chí ESG. Việc chuẩn hóa báo cáo phát triển bền vững đã trở thành yêu cầu bắt buộc trên các thị trường phát triển như Nasdaq, London Stock Exchange (LSE) và cũng đang diễn ra ngày càng rõ nét tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HoSE). Song song đó, các định chế tài chính quốc tế như ADB, IFC hay World Bank đều đưa ESG vào danh mục điều kiện tiên quyết trong quá trình thẩm định và giải ngân vốn.

“Điều này mang một thông điệp rõ ràng rằng, doanh nghiệp không theo chuẩn ESG sẽ dần bị loại khỏi bản đồ đầu tư toàn cầu – không phải vì thiếu tiềm năng tài chính, mà vì thiếu khả năng thích ứng với xu thế quản trị minh bạch, trách nhiệm và bền vững”, ông Huy nói.

Vị chuyên gia cũng chỉ ra rằng, thị trường đang trong giai đoạn bản lề để đón dòng vốn quốc tế hậu nâng hạng – nơi các tiêu chí ESG sẽ đóng vai trò “bộ lọc đầu tiên” trong các quyết định giải ngân.

Việt Nam cũng có hệ sinh thái doanh nghiệp trẻ, linh hoạt, sẵn sàng tích hợp ESG ngay từ đầu. Đây là lợi thế hiếm có để tạo ra sức bật trên thị trường quốc tế, đặc biệt khi các nền kinh tế lớn đang mất nhiều thời gian và nguồn lực để tái cấu trúc hệ thống cũ. Cùng với đó, dân số trẻ, tốc độ đô thị hóa cao và nền kinh tế số đang phát triển mạnh sẽ là nền móng cho ESG trở thành động lực tăng trưởng mới, thay thế dần mô hình khai thác tài nguyên truyền thống.

Tuy nhiên, hành trình ESG tại Việt Nam cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc thiếu chuẩn hóa dữ liệu, hệ thống đo lường và báo cáo theo thông lệ quốc tế khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong việc xây dựng báo cáo ESG đủ độ tin cậy.

Hiện tại, Việt Nam vẫn thiếu các tổ chức xếp hạng ESG độc lập có uy tín, dẫn đến khoảng trống trong giám sát và tạo động lực chuyển đổi. Đặc biệt, tư duy ngắn hạn còn phổ biến, khi một bộ phận doanh nghiệp vẫn coi ESG là chi phí, thay vì đầu tư cho giá trị dài hạn.

Nhất thiết xây dựng một bộ phận “bắc cầu” niềm tin

Trước những cơ hội và thách thức song hành, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng, để ESG thực sự đi vào huyết mạch của doanh nghiệp, cần một liên minh hành động đa tầng giữa nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư, truyền thông và giới học thuật.

Theo đó, Nhà nước cần thiết lập khung pháp lý rõ ràng, thúc đẩy lộ trình bắt buộc báo cáo ESG và có cơ chế ưu đãi tài chính cho các doanh nghiệp tiên phong. Doanh nghiệp phải xem ESG là chiến lược lõi, đầu tư vào hệ thống quản trị và xây dựng năng lực nội tại.

Nhà đầu tư cần đưa ESG vào tiêu chí bắt buộc trong quyết định giải ngân. Truyền thông đóng vai trò định hướng nhận thức và lan tỏa các giá trị ESG đến cộng đồng. Giới học thuật có thể hỗ trợ tiêu chuẩn hóa khái niệm, cung cấp tri thức nền tảng và kết nối với các thực tiễn quốc tế.

Vị chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của bộ phận quan hệ nhà đầu tư (Investor Relations - IR). IR không còn chỉ là người tổng hợp dữ liệu tài chính hay chuẩn bị tài liệu công bố thông tin định kỳ. IR hiện đại cần trở thành cầu nối chiến lược giữa “niềm tin thị trường” và “giá trị cốt lõi của doanh nghiệp”.

“Đặc biệt, trong lộ trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, khi các tiêu chí công bố thông tin, minh bạch ESG và tiếp cận vốn quốc tế ngày càng được thắt chặt, đội ngũ  IR sẽ là người giữ vai trò then chốt trong việc chuyển hóa các cam kết phát triển bền vững của doanh nghiệp thành ngôn ngữ thị trường, để thuyết phục không chỉ cổ đông trong nước mà cả các nhà đầu tư toàn cầu”, ông Huy nói.

Theo vị chuyên gia, trước hết, IR là người kết nối hệ sinh thái ESG nội tại của doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi họ phải hiểu và tổng hợp thông tin từ nhiều phòng ban: môi trường, nhân sự, vận hành, pháp chế, kiểm soát nội bộ, từ đó tạo nên một dòng chảy dữ liệu xuyên suốt, có thể kiểm chứng và phục vụ cho công bố thông tin ESG một cách có hệ thống.

Thứ hai, IR phải là người kiểm chứng giá trị thật – chống lại mọi biểu hiện “greenwashing”. Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp mới chỉ đang “học làm ESG” và chưa thực sự chuyển hóa mô hình vận hành, IR có vai trò sàng lọc, phản biện và đảm bảo rằng những thông tin đưa ra thị trường là trung thực, có căn cứ, và phản ánh đúng mức độ cam kết của doanh nghiệp. Đây là tuyến phòng thủ đầu tiên để bảo vệ uy tín niêm yết và niềm tin nhà đầu tư.

Thứ ba, IR là người kể chuyện bằng ngôn ngữ thị trường. Không phải tất cả nhà đầu tư đều đọc được ngôn ngữ ESG theo cách chuyên gia phát triển bền vững hiểu. Do đó, IR cần chuyển hóa dữ liệu ESG thành giá trị kinh tế: chi phí – lợi ích, rủi ro – cơ hội, ngắn hạn – dài hạn. Một chỉ số khí thải được giảm 20% không phải chỉ là một con số, mà còn là cơ sở để giảm chi phí vốn, tăng cơ hội tiếp cận quỹ ESG, và mở ra thị trường mới.

Cuối cùng, IR là người giám sát hành trình ESG. Họ không chỉ báo cáo tiến độ thực hiện các cam kết ESG với thị trường, mà còn phản hồi kỳ vọng của nhà đầu tư vào nội bộ doanh nghiệp – tạo ra một vòng lặp cải tiến liên tục và đối thoại hiệu quả.

Chính vì vậy, đội ngũ IR trong kỷ nguyên ESG cần vượt khỏi vai trò kỹ thuật. Họ phải có tư duy chiến lược, hiểu tài chính – quản trị – phát triển bền vững, am hiểu pháp lý, đồng thời có khả năng truyền thông định hướng. IR không chỉ là “cánh tay nối dài” của Ban lãnh đạo ra bên ngoài, mà là “kiến trúc sư của niềm tin” – người định hình cảm nhận thị trường về giá trị dài hạn của doanh nghiệp.

“Trong thế giới mà lòng tin là tài sản khan hiếm, thì ESG chính là đơn vị đo lường lòng tin, và IR chính là người kiến tạo sự tin cậy đó”, ông Huy kết luận.