Dựng trụ cột ESG: Doanh nghiệp Việt ít chi phí và thiếu quy chuẩn

Khung pháp lý bước đầu hình thành

Thông tin tại một hội thảo gần đây cho thấy ESG (môi trường – xã hội – quản trị) đã chuyển dịch từ khái niệm xu hướng sang vai trò trụ cột trong chiến lược kinh doanh toàn cầu. Theo báo cáo từ McKinsey, năm 2023, 83% trong số 2.000 giám đốc điều hành toàn cầu được khảo sát khẳng định đã tích hợp ESG vào chiến lược doanh nghiệp, không chỉ để tuân thủ pháp lý mà còn hướng đến gia tăng giá trị dài hạn.

Tại Việt Nam, tài chính xanh đang được xem là chìa khóa để hiện thực hóa chiến lược tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Dù còn là khái niệm mới, Việt Nam đã ghi nhận những bước tiến đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế và các cam kết quốc tế như Net Zero 2050 tại COP26. Theo PwC Việt Nam, năm 2022, chỉ 35% doanh nghiệp niêm yết trên HoSE có kế hoạch ESG cụ thể. Tuy nhiên, đến năm 2023, con số này đã tăng vọt lên 66% theo khảo sát của KPMG, phản ánh sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của doanh nghiệp Việt.

Bà Hoàng Việt Phương, Tổng giám đốc S&I Ratings, cho biết tài chính xanh tại Việt Nam thời gian qua đã ghi nhận mức tăng trưởng rõ nét, thể hiện sự quan tâm ngày càng lớn từ thị trường. Các ngân hàng trong nước cũng đang tích cực triển khai tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí xanh. Tuy nhiên, hệ thống quy chuẩn pháp lý vẫn trong giai đoạn hoàn thiện.

Đáng chú ý, tháng 7 vừa qua, lần đầu tiên Việt Nam ban hành khung phân loại xanh, được đánh giá là bước tiến quan trọng, khi đưa ra hướng dẫn rõ ràng cho cả doanh nghiệp và bên cho vay trong việc tiếp cận nguồn vốn. Dù vậy, theo bà Phương, khung này mới chỉ là nền tảng ban đầu, cần bổ sung quy định chi tiết hơn về quy trình vay, giải ngân, cùng với biểu mẫu báo cáo thống nhất. Bên cạnh đó, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu và cơ chế minh bạch được xem là yếu tố then chốt để nâng cao tính chuẩn mực của thị trường.

Chi phí tuân thủ vẫn là rào cản

Theo bà Phương, nguồn vốn xanh hiện được cung cấp từ cả trong và ngoài nước, trong đó các ngân hàng nội địa ngày càng đóng vai trò chủ động. Các lĩnh vực có nhu cầu lớn nhất gồm: năng lượng, hạ tầng, logistics, bất động sản và nông nghiệp,... Tuy vậy, theo bà Phương, quá trình huy động vốn xanh gắn liền với nhiều vấn đề kỹ thuật, đặc biệt là chi phí.

“Doanh nghiệp phải xây dựng bộ tiêu chuẩn, đảm bảo tuân thủ và có bên thứ ba xác nhận. Toàn bộ quy trình này phát sinh chi phí, khiến tổng chi phí vốn xanh không thực sự thấp hơn nhiều so với vốn truyền thống”, bà Phương nhận định.

Chính vì vậy, để tạo động lực, cần có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn như ưu đãi lãi suất, thuế hoặc phí niêm yết cho các doanh nghiệp tiên phong. Một yếu tố quan trọng khác là sự tham gia của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm nhằm củng cố niềm tin thị trường. Ngay cả khi đã có khung phân loại xanh, doanh nghiệp vẫn cần đơn vị độc lập xác nhận tuân thủ.

Theo bà Phương, chi phí đầu tư ban đầu để đạt chứng nhận ESG tuy là rào cản, nhưng đây là con đường tất yếu bởi Việt Nam đã cam kết Net Zero. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp lớn như Petrolimex hay các ngân hàng thương mại đã bắt đầu triển khai vốn vay xanh. Trong dài hạn, sự kiên trì tuân thủ, cùng với chính sách hỗ trợ từ Chính phủ, sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều doanh nghiệp khác.

"Việt Nam đang phát triển nhanh, nên ESG rất quan trọng. Đây là yếu tố giúp thu hút vốn vay, vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp từ nước ngoài. Nhà đầu tư quốc tế luôn quan tâm tới yếu tố bền vững, vì vậy tăng trưởng của Việt Nam phải là tăng trưởng bền vững, chứ không chỉ ngắn hạn", bà Phương khẳng định.

Đáng chú ý, theo Tổng giám đốc S&I Ratings, trong khi dòng vốn ESG toàn cầu đang có dấu hiệu chững lại, Việt Nam vẫn được đánh giá còn nhiều dư địa nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và nhu cầu hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, với việc trong nước có 5 đơn vị xếp hạng tín nhiệm không bị giới hạn bởi mức tín nhiệm quốc gia, một số doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững mạnh có thể đạt xếp hạng cao hơn, qua đó tiếp cận nguồn vốn bền vững thuận lợi hơn.