Gỡ 'nút thắt' đất đai để phát triển các bệnh viện tư nhân

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFiance, ông Nguyễn Văn Đệ cho rằng, hệ thống bệnh viện tư hiện nay không đơn thuần là mô hình kinh doanh, mà thực chất là lực lượng bổ trợ, cùng song hành với y tế công trong nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Trong đại dịch COVID-19, nhiều bệnh viện tư đã không ngần ngại vào cuộc, hỗ trợ xét nghiệm, điều trị và tiêm vắc-xin miễn phí. Nhiều đơn vị thực hiện khám chữa bệnh từ thiện, tham gia bảo hiểm y tế, hỗ trợ cộng đồng vùng sâu vùng xa. Những điều này cho thấy y tế tư nhân không thể bị coi là lực lượng bên lề hay hoàn toàn thương mại hóa, mà cần được pháp luật công nhận là thành phần chính thức trong hệ thống y tế quốc gia. Tuy nhiên, việc phát triển các bệnh viên tư hay khu vực y tế tư nhân hiện đối mặt với rất nhiều khó khăn.

- Ông có thể nói rõ hơn về những rào cản pháp lý đang kìm hãm phát triển y tế tư nhân hiện nay?

Doanh Nhân Nguyễn Văn Đệ: Hiện tại, theo thống kê của Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam, cả nước có hơn 400 bệnh viện tư nhân đang hoạt động. Tuy nhiên, tỷ lệ giường bệnh tư nhân chỉ chiếm khoảng 7% tổng số giường bệnh toàn quốc thấp hơn nhiều so với mục tiêu 10% vào năm 2025 và 15% vào năm 2030 được đặt ra trong Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Một trong những nguyên nhân then chốt của tình trạng này là sự thiếu nhất quán trong các quy định pháp luật liên quan đến đất đai dành cho cơ sở y tế tư nhân như: Luật Đất đai năm 2024 (sửa đổi) chưa thể hiện rõ ràng vị trí, vai trò và tính chất phục vụ công ích của các bệnh viện tư nhân, khiến cho quá trình thu hồi, giao đất, cho thuê đất và tiếp cận quỹ đất của các nhà đầu tư gặp vô vàn khó khăn.

Khoản 15 Điều 79 Luật Đất đai 2024 quy định Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bao gồm việc xây dựng cơ sở y tế, nhưng chỉ dừng lại ở cụm từ “được Nhà nước thành lập hoặc cho phép hoạt động”, chưa làm rõ tính chất xã hội hóa của y tế tư nhân. Điều này khiến việc triển khai các dự án đầu tư bệnh viện tư phải qua quá nhiều thủ tục hành chính phức tạp, chi phí lớn và kéo dài thời gian, làm giảm đáng kể sức hấp dẫn đầu tư.

Vậy ông có kiến nghị cụ thể gì nhằm tháo gỡ “nút thắt” về luật đất đai đối với lĩnh vực y tế tư nhân?

Doanh nhân Nguyễn Văn Đệ: Trong văn bản Góp ý sửa đổi Luật Đất đai gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với vai trò là Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện Tư nhân Việt Nam, tôi đã đề xuất bốn nhóm sửa đổi trọng tâm trong Dự thảo Luật Đất đai nhằm cụ thể hóa quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về khuyến khích xã hội hóa y tế.

Thứ nhất là sửa đổi Khoản 15 Điều 79, Bổ sung bệnh viện tư nhân là đối tượng phục vụ lợi ích công cộng. Đề nghị làm rõ việc thu hồi đất để xây dựng cơ sở y tế bao gồm cả công lập và tư nhân. Điều này thể hiện sự bình đẳng thể chế, thừa nhận y tế tư nhân là một phần của hệ thống công ích – phù hợp với Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và các chỉ đạo chính sách của Đảng.

Thứ hai là sửa đổi Khoản 2 Điều 118, Giao đất không thu tiền sử dụng đất cho bệnh viện tư nhân. Hiện nay, bệnh viện công được giao đất không thu tiền, trong khi bệnh viện tư dù thực hiện chức năng xã hội hóa lại phải mua đất hoặc thuê đất với giá thị trường. Sự thiếu công bằng này khiến khu vực tư nhân khó tham gia sâu vào lĩnh vực y tế. Việc bổ sung quy định này sẽ góp phần khuyến khích đầu tư, giảm chi phí và tăng khả năng tiếp cận y tế của người dân, đặc biệt ở khu vực khó khăn.

Thứ 3 là sửa đổi Khoản 2 Điều 124, Miễn đấu giá, đấu thầu đối với các dự án bệnh viện tư nhân xã hội hóa. Đấu thầu, đấu giá trong lĩnh vực y tế xã hội hóa sẽ dẫn đến chọn nhà đầu tư theo tiêu chí tài chính thay vì chất lượng dịch vụ hay năng lực chuyên môn y tế. Đây là nguy cơ “thị trường hóa hình thức” trong lĩnh vực có tính nhân đạo sâu sắc như y tế. Thay vào đó, cần quản lý bằng hậu kiểm và chế tài, đảm bảo mục tiêu công ích.

Thứ tư là làm rõ thẩm quyền giao đất tại Điểm p Khoản 3 Điều 124, Tránh tùy nghi trong thực tiễn áp dụng. Quy định “các trường hợp khác do UBND tỉnh quyết định” là mơ hồ và dễ dẫn tới rủi ro lạm quyền hoặc trì trệ đầu tư. Việc này cần được quy định cụ thể để tránh sự tùy tiện và tạo sự minh bạch trong thực hiện chính sách.

Các đề xuất của Hiệp hội Bệnh viện Tư nhân Việt Nam không chỉ xuất phát từ thực tiễn vướng mắc của các nhà đầu tư y tế tư nhân mà còn hoàn toàn phù hợp với các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là: Nghị quyết 20-NQ/TW, 68-NQ/TW về khuyến khích xã hội hóa y tế; Luật Đầu tư 2020 và Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023; Việc đồng bộ các luật này sẽ giúp tạo ra hành lang pháp lý minh bạch, ổn định, hấp dẫn cho các nhà đầu tư trong lĩnh vực y tế.

Đất xây dựng bệnh viện tư nhân là tài nguyên quý giá, không phải để thương mại hóa y tế, mà để Nhà nước khơi thông nguồn lực xã hội – từ đó tạo ra hệ thống y tế đa thành phần, chất lượng, công bằng và vì nhân dân. Trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh, dịch bệnh tiềm ẩn phức tạp và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao, việc khuyến khích tư nhân đầu tư vào y tế là con đường tất yếu. Và muốn làm được điều đó, thì cơ chế về đất đai phải thực sự thông thoáng, rõ ràng và tạo điều kiện thay vì trở thành “rào cản”.