Du lịch quá tải: Khi 'điểm nóng' hoá 'điểm nghẽn'

Du lịch quá tải

Sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch sau đại dịch Covid-19 đã kéo theo lượng khách quốc tế tăng nhanh tại nhiều điểm đến nổi tiếng. Dữ liệu từ Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) cho thấy du lịch quốc tế đã gần như phục hồi hoàn toàn trong năm 2024, trước khi bước sang giai đoạn tăng trưởng mới trong năm 2025, với lượng khách toàn cầu bắt đầu vượt mức trước đại dịch.

Tuy nhiên, sự phục hồi này không phân bổ đồng đều, mà tập trung vào một số “điểm nóng” quen thuộc. Hệ quả là tình trạng “overtourism” (du lịch quá tải) ngày càng rõ nét: hạ tầng quá sức chịu đựng, môi trường xuống cấp, chi phí sinh hoạt tăng cao và tần suất xung đột với cộng đồng địa phương ngày càng tăng.

Tại Bali (Indonesia), chính quyền đã ban hành hàng loạt quy định nhằm siết chặt hành vi của du khách, từ yêu cầu tuân thủ quy tắc ứng xử đến tăng cường kiểm soát tại các điểm tham quan linh thiêng. Trong khi đó, Kyoto (Nhật Bản) đã hạn chế khách tại một số khu phố truyền thống, đặc biệt là khu geisha Gion, nhằm bảo vệ đời sống cư dân địa phương.

Đáng chú ý, tại khu vực quanh núi Phú Sĩ (Nhật Bản), áp lực từ “overtourism” đã dẫn đến những biện pháp mạnh tay hơn. Chính quyền thị trấn Fujikawaguchiko từng dựng hàng rào lớn để chặn tầm nhìn tại một điểm chụp ảnh nổi tiếng sau khi người dân phàn nàn về tình trạng du khách xả rác, vi phạm giao thông và xâm phạm không gian sống. Đồng thời, Nhật Bản cũng áp dụng giới hạn số lượng người leo núi mỗi ngày, thu phí và thiết lập các cổng kiểm soát nhằm giảm tải cho điểm đến biểu tượng này.

Những diễn biến này cho thấy một thực tế rõ ràng: khi vượt quá ngưỡng chịu tải, du lịch không còn là động lực tăng trưởng, mà có thể trở thành áp lực đối với chính những điểm đến.

Du khách “né” các điểm đến nổi tiếng

Khi “quá tải” trở thành trải nghiệm phổ biến, ngày càng nhiều du khách lựa chọn đi theo hướng ngược lại, tức là tránh xa những nơi từng là biểu tượng của du lịch toàn cầu. Các báo cáo xu hướng từ những nền tảng đặt phòng toàn cầu cho thấy rõ nét sự dịch chuyển này.

Theo đó, báo cáo “Travel Predictions” của nền tảng cung cấp dịch vụ du lịch trực tuyến Booking.com cho thấy ngày càng nhiều du khách có xu hướng tìm kiếm những trải nghiệm mang tính cá nhân hóa và gắn với thiên nhiên, trong đó 69% bày tỏ mong muốn tham gia các hoạt động gần gũi với môi trường tự nhiên, gián tiếp phản ánh nhu cầu tránh xa các điểm đến quá tải. Đồng thời, hơn một nửa du khách toàn cầu cho biết họ ưu tiên khám phá những điểm đến mới thay vì các địa danh quen thuộc và quá đông đúc.

Tương tự, dữ liệu từ nền tảng Airbnb ghi nhận sự dịch chuyển rõ rệt sang các điểm đến ít khách du lịch (còn gọi là “non-touristy destinations”) trong những năm gần đây. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, 89% du khách đã lựa chọn các điểm đến không phải đô thị trong năm qua, 91% có kế hoạch tiếp tục xu hướng này, trong đó 81% cho biết động lực chính là để tránh đám đông. Trong bối cảnh đó, xu hướng “hidden gems”, tức là tìm kiếm các điểm đến chưa bị khai thác đại trà, dần trở thành một xu hướng rõ nét trên phạm vi toàn cầu.

Sự dịch chuyển này phản ánh thay đổi sâu hơn trong cách du khách định nghĩa giá trị của một chuyến đi. Nếu trước đây, việc đặt chân tới một địa danh nổi tiếng và ghi lại hình ảnh mang tính biểu tượng là mục tiêu chính, thì hiện nay, trải nghiệm thực tế tại điểm đến, từ mức độ riêng tư, sự tương tác với văn hóa bản địa cho đến cảm nhận cá nhân, đang trở thành yếu tố quyết định.

Ngành du lịch buộc phải “giảm tốc”

Sự thay đổi trong hành vi của khách du lịch toàn cầu đang đặt ra một câu hỏi lớn cho ngành du lịch: liệu “càng đông càng tốt” có còn là mục tiêu phù hợp? Khi ngày càng nhiều du khách lựa chọn “tránh đám đông”, bài toán của ngành không còn đơn thuần là thu hút thêm khách, mà là giữ chân họ bằng những trải nghiệm chất lượng. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng có thể không còn nằm ở số lượng.

Nắm bắt kịp thời xu hướng, nhiều quốc gia đã bắt đầu điều chỉnh chiến lược phát triển du lịch. Tại Venice (Ý), chính quyền đã triển khai thu phí khách tham quan trong ngày từ năm 2024 và nhanh chóng mở rộng quy mô trong năm 2025, đánh dấu một trong những nỗ lực rõ rệt nhất nhằm kiểm soát lượng khách đổ về trung tâm lịch sử.

Trong khi đó, Barcelona (Tây Ban Nha) đi xa hơn khi theo đuổi chiến lược tái cấu trúc ngành du lịch đô thị: từ kế hoạch xóa bỏ hoàn toàn căn hộ cho thuê ngắn hạn vào năm 2028, đến việc liên tục tăng thuế du lịch và siết chặt hoạt động lưu trú trong giai đoạn 2024 - 2026.

Tại Amsterdam (Hà Lan), chính quyền không chỉ tăng thuế du lịch mà còn triển khai chiến dịch hạn chế nhóm khách có hành vi gây rối, trong khi Dubrovnik (Croatia) áp dụng hệ thống kiểm soát số lượng khách theo thời gian thực tại khu phố cổ. Ở Santorini (Hy Lạp), chính quyền tập trung vào việc giới hạn lượng khách tàu biển trong những thời điểm cao điểm nhằm giảm áp lực đột biến.

Nhìn chung, những động thái này cho thấy một số quốc gia đã nhận thức được vấn đề và có biện pháp tháo gỡ “điểm nghẽn”, từ việc thu hút tối đa lượng khách sang quản lý chặt chẽ dòng khách, thậm chí lựa chọn nhóm du khách phù hợp với định hướng phát triển bền vững của từng điểm đến.

Không chỉ dừng ở các biện pháp hành chính, nhiều điểm đến còn chuyển hướng sang mô hình “du lịch tái tạo” (regenerative tourism), nhấn mạnh việc cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên, như một bước tiến xa hơn so với các biện pháp kiểm soát truyền thống. Điều này tương đương với sự chuyển đổi từ “lượng” sang “chất”, đồng thời dựa vào đặc điểm riêng của các “điểm nóng” để quyết định đối tượng can thiệp khác nhau: từ dòng khách, cấu trúc thị trường cho đến hành vi du khách, để hướng tới phát triển bền vững trong dài hạn.

Xu hướng này không chỉ giới hạn ở các điểm đến đô thị tại châu Âu, mà còn xuất hiện rõ rệt tại các điểm đến phụ thuộc nhiều vào tài nguyên tự nhiên ở Đông Nam Á. Như tại Boracay, chính phủ Philippines từng đóng cửa toàn bộ hòn đảo trong năm 2018 để xử lý tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, trước khi mở cửa trở lại với các giới hạn chặt chẽ về số lượng khách và tiêu chuẩn vận hành.

Tương tự, vịnh Maya (Thái Lan), địa điểm nổi tiếng sau bộ phim The Beach, đã phải đóng cửa trong nhiều năm nhằm phục hồi hệ sinh thái bị tàn phá bởi lượng khách quá tải. Trong khi đó, tại công viên quốc gia Komodo (Indonesia), chính quyền lựa chọn tăng mạnh phí tham quan và hạn chế số lượng khách như một cách kiểm soát áp lực lên môi trường tự nhiên.

Tại Việt Nam, một số điểm đến như Phú Quốc hay Sa Pa cũng đã ghi nhận tình trạng quá tải cục bộ vào mùa cao điểm, với áp lực gia tăng lên hạ tầng và môi trường du lịch. Dù chưa đến mức áp dụng các biện pháp kiểm soát mạnh, những dấu hiệu này cho thấy bài toán cân bằng giữa tăng trưởng và bền vững đang dần trở nên rõ nét hơn.

Trong bối cảnh đó, quản lý du lịch không còn là bài toán một chiều, mà trở thành quá trình lựa chọn chiến lược. Mỗi địa điểm du lịch, tùy theo đặc thù, đang lựa chọn những “điểm nghẽn” khác nhau để tháo gỡ, hướng tới một mô hình phát triển bền vững hơn.