Hàng loạt lô hàng thực phẩm mắc kẹt: DN khổ vì 'bệnh' chậm hướng dẫn

Hiệp hội Sữa Việt Nam vừa có văn bản số 18/CV-HHS ngày 30/1/2026 gửi Phó Thủ tướng Lê Thành Long, phản ánh hàng loạt vướng mắc phát sinh sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66/2026/NQ-CP được ban hành và có hiệu lực, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp ngành sữa và thực phẩm.

Theo Hiệp hội, ngay sau khi hai văn bản trên có hiệu lực, tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Hiệp hội Sữa Việt Nam (ngày 30/1/2026), nhiều doanh nghiệp thành viên đã đồng loạt phản ánh các bất cập lớn, đặc biệt là tình trạng ách tắc thông quan hàng hóa nhập khẩu.

Hàng loạt lô hàng thực phẩm “mắc kẹt” tại cảng

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance, ông Trần Quang Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam cho biết, toàn bộ các lô hàng thực phẩm nhập khẩu, bao gồm cả thành phẩm và nguyên liệu dùng để sản xuất, hiện đang ùn ứ tại cảng, không thể thông quan.

"Nguyên nhân là từ ngày 27/1/2026, việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm được chuyển về UBND các tỉnh, thành phố theo Nghị định 46. Tuy nhiên, đến nay các địa phương chưa ban hành hướng dẫn cụ thể, dẫn đến các cơ quan kiểm tra nhà nước không thể lấy mẫu, kiểm tra và cấp giấy xác nhận đạt chất lượng nhập khẩu. Không có kết quả kiểm tra, cơ quan hải quan không có cơ sở cho thông quan", ông Trung nói.

Bên cạnh đó, theo ông Trung, thủ tục kiểm tra nhà nước đối với hàng nhập khẩu cũng thay đổi theo hướng phức tạp hơn. Nếu trước đây chỉ qua một bước (cơ quan kiểm tra thực hiện và cấp giấy xác nhận nếu đạt), thì nay phải trải qua ba bước: (1) Cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh quyết định phương thức và đối tượng kiểm tra; (2) Chuyển mẫu cho cơ quan kiểm tra được chỉ định; (3) Kết quả được gửi lại cơ quan cấp tỉnh để cấp giấy xác nhận đạt chất lượng.

"Quy trình mới khiến thời gian thông quan bị kéo dài đáng kể nhưng chưa chắc cải thiện được mức độ an toàn thực phẩm. Trong khi đó, doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí lưu kho, lưu bãi rất lớn và nhiều thiệt hại phát sinh khác", ông Trung nói.

Không chỉ thành phẩm, ông Trung cho rằng các nguyên liệu và bao bì nhập khẩu phục vụ sản xuất nội bộ trước đây được miễn thủ tục tự công bố theo Nghị định 15 nay cũng bị dừng thông quan do Nghị định 46 yêu cầu phải thực hiện công bố hợp quy. Thủ tục này đòi hỏi thời gian chuẩn bị hồ sơ và thẩm xét, khiến doanh nghiệp không thể đáp ứng ngay, gây gián đoạn sản xuất.

Trước tình trạng trên, Hiệp hội kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo khẩn cấp cho phép cơ quan kiểm tra nhà nước tiếp tục thực hiện kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì theo quy định tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP trong thời gian chuyển tiếp, ít nhất cho đến khi các địa phương có hướng dẫn triển khai Nghị định mới và doanh nghiệp có đủ thời gian hoàn tất thủ tục công bố hợp quy. Đồng thời, đề nghị xem xét cắt giảm thủ tục kiểm tra theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW.

Nhiều vướng mắc chồng chéo khác

Ngoài vấn đề thông quan, trong văn bản gửi Phó Thủ tướng, ông Trung cho hay, Hiệp hội Sữa Việt Nam cũng phản ánh một loạt bất cập khác.

Thứ nhất, do Nghị định 46 có hiệu lực ngay lập tức, nhiều tỉnh, thành phố đã ngừng tiếp nhận hồ sơ thay đổi bao bì, nhãn mác (kể cả thay đổi địa chỉ do điều chỉnh địa giới hành chính) đối với các sản phẩm đã đăng ký hoặc tự công bố theo Nghị định 15; đồng thời ngừng xét duyệt các hồ sơ đăng ký bản công bố đã nộp trước ngày Nghị định 46 có hiệu lực. Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Thứ hai, đối với các sản phẩm dinh dưỡng công thức dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và các thực phẩm khác đã có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, doanh nghiệp hiện phải thực hiện song song hai thủ tục: đăng ký bản công bố theo Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP và đăng ký bản công bố hợp quy theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP. Việc này dẫn tới một sản phẩm phải xin hai giấy phép lưu hành, gây tốn kém thời gian, chi phí và nguồn lực.

Thứ ba, Nghị định 46 (Điều 16) yêu cầu tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động. Tuy nhiên, các cơ sở sản xuất thực phẩm ở nước ngoài không thể có giấy chứng nhận này theo chuẩn Việt Nam mà chỉ có các chứng nhận quốc tế như ISO, HACCP, FSSC… Theo Hiệp hội, yêu cầu này khiến nhiều sản phẩm dù đã được nước ngoài cấp giấy chứng nhận lưu hành tự do vẫn không thể nhập khẩu vào Việt Nam, đồng thời có thể không phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam trong WTO.

Thứ tư, liên quan đến quảng cáo thực phẩm bổ sung có công bố về sức khỏe, Chương VII của Nghị định 46 quy định phải chuyển từ diện không cần đăng ký sang bắt buộc đăng ký nội dung quảng cáo, nhưng không có quy định về thời gian chuyển tiếp. Trong khi đó, Nghị quyết 66 cho phép thời gian chuyển tiếp 24 tháng để hoàn tất thủ tục đăng ký sản phẩm. Điều này dẫn tới tình trạng doanh nghiệp trong thời gian chờ hoàn tất đăng ký sản phẩm sẽ không thể thực hiện quảng cáo, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.

Thứ năm, Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP chỉ có hiệu lực đến ngày 28/2/2027, trong khi thời gian chuyển tiếp từ tự công bố sang đăng ký công bố là 24 tháng. Nếu doanh nghiệp hoàn tất và nộp hồ sơ đăng ký sau thời điểm Nghị quyết hết hiệu lực, hiện chưa có căn cứ pháp lý rõ ràng để cơ quan nhà nước tiếp nhận, thẩm định và cấp giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm.

Trước những vướng mắc nêu trên, Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam cho biết, Hiệp hội Sữa Việt Nam đã đề nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành khẩn trương rà soát và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh cao điểm sản xuất – kinh doanh phục vụ Tết Nguyên đán đang cận kề. Nếu không sớm có hướng dẫn cụ thể và giải pháp chuyển tiếp phù hợp, tình trạng ách tắc thông quan và đình trệ thủ tục hành chính sẽ tiếp tục gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng thực phẩm và thị trường tiêu dùng trong nước.