Số doanh nghiệp tăng mạnh nhưng nhiều lực cản vẫn kìm hãm đà bứt phá

Từ những tín hiệu tích cực ban đầu

Bà Trịnh Thị Hương, Phó cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, cho biết quá trình triển khai Nghị quyết 68 (từ ngày 14/5/2025) tới nay đã đạt được những kết quả tích cực.

Trọng tâm thời gian qua là nhanh chóng cụ thể hóa các định hướng lớn của Bộ Chính trị thành các quy định có thể áp dụng ngay vào thực tiễn, thông qua việc Quốc hội ban hành các nghị quyết liên quan và Chính phủ kịp thời xây dựng, hoàn thiện các nghị định hướng dẫn.

Cùng với đó, nhiều cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp được triển khai nhanh và bước đầu phát huy hiệu quả. Nổi bật là việc bãi bỏ lệ phí môn bài, góp phần giảm chi phí gia nhập thị trường, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp mới thành lập.

Chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng giúp cải thiện khả năng tích lũy vốn, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khởi đầu. Các ưu đãi dành cho đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được thiết kế theo hướng mạnh mẽ hơn, trong đó quy định cho phép tính chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) với mức ưu đãi cao đã mở rộng dư địa cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong lĩnh vực đất đai, các địa phương đang tích cực triển khai chính sách theo định hướng của Nghị quyết 68, ưu tiên bố trí quỹ đất tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và vườn ươm cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao và doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời cơ chế giảm chi phí thuê đất, có thể lên tới khoảng 30% tùy từng địa phương, cũng đang được áp dụng nhằm giảm áp lực chi phí đầu vào.

Theo bà Hương, dù khối lượng công việc lớn, thời gian triển khai ngắn và nguồn lực còn hạn chế, nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành và sự chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, nhiều chính sách quan trọng đã được ban hành và từng bước phát huy hiệu quả. Một trong những định hướng đáng chú ý là tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào các dự án quan trọng quốc gia, qua đó phát huy vai trò dẫn dắt và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế.

Tới những khó khăn hiện hữu phía trước….

Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, sau Nghị quyết 68, số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường tăng mạnh, năm 2025 đạt bình quân hơn 18.000 doanh nghiệp thành lập mới và 12.000 doanh nghiệp hoạt động trở lại mỗi tháng. Quý I/2026, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động đạt khoảng 96.000, tăng 31,7% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, số doanh nghiệp rút lui vẫn ở mức cao, với bình quân 30.600 doanh nghiệp rời thị trường mỗi tháng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, thẳng thắn khẳng định trong nhiều năm qua, bức tranh doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu được phản ánh qua các con số tổng hợp, chưa đi sâu vào bản chất. Dù mỗi năm có hàng chục nghìn doanh nghiệp rời thị trường, nhưng câu hỏi quan trọng là họ thuộc nhóm nào và vì sao phải rút lui vẫn chưa được làm rõ.

Theo ông Tuấn, không ít doanh nghiệp đóng cửa một cách lặng lẽ mà chưa được phân tích đầy đủ nguyên nhân, từ thu hẹp thị trường, thiếu vốn, rào cản thủ tục đến khó khăn về đất đai. Việc thiếu thông tin chi tiết khiến công tác hoạch định chính sách gặp nhiều hạn chế.

Đáng chú ý, ở cấp địa phương, việc theo dõi số lượng doanh nghiệp vẫn chủ yếu dựa trên dữ liệu đăng ký kinh doanh – những con số mang tính hình thức. Trong khi đó, số doanh nghiệp thực sự hoạt động, có phát sinh doanh thu, lợi nhuận và tạo việc làm lại chưa được phản ánh đầy đủ, tạo ra khoảng trống lớn trong đánh giá thực chất sức khỏe khu vực doanh nghiệp.

Cùng với đó, dẫn chứng số liệu quý I/2026, ông Tuấn cho biết khối FDI chiếm tới 75% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ khoảng 25%, cho thấy thị phần của doanh nghiệp nội địa đang bị thu hẹp đáng kể. Bên cạnh đó, khu vực tư nhân còn thiếu vắng tầng lớp doanh nghiệp quy mô vừa – lực lượng được xem là “xương sống” của nền kinh tế. Sự thiếu hụt này khiến liên kết giữa doanh nghiệp lớn và khu vực sản xuất nhỏ lẻ còn lỏng lẻo, hạn chế khả năng bứt phá.

Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SBLAW, khẳng định doanh nghiệp hiện tại vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện thủ tục hành chính, chi phí không chính thức tăng cao.

“Doanh nghiệp tư nhân vẫn đối mặt với nhiều rào cản thể chế và thủ tục, khi quyền tự do kinh doanh và bảo đảm tài sản chưa thực sự rõ ràng, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư. Các quy định về ngành nghề có điều kiện và thủ tục cấp phép còn phức tạp, gây cản trở gia nhập thị trường. Trong khi đó, quy trình hành chính chồng chéo, kéo dài thời gian triển khai dự án, cho thấy cần được đơn giản hóa và tích hợp”, ông Hà thừa nhận.

Nhận diện hai trụ cột khơi thông

Để thúc đẩy quá trình phát triển của khu vực kinh tế tư nhân, ông Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương, nhấn mạnh hai trụ cột then chốt trong thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Trụ cột thứ nhất là cải cách thể chế, với yêu cầu tháo gỡ “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, tạo ra “đột phá của đột phá”.

Theo ông, trọng tâm là rà soát, loại bỏ và chuyển đổi các quy định pháp luật còn chồng chéo, trùng lặp, thiếu rõ ràng và minh bạch. Trụ cột thứ hai liên quan đến nguồn lực cho doanh nghiệp, đặc biệt là vốn.

Ông cho rằng cần thiết lập hệ thống chính sách đủ mạnh để hỗ trợ khu vực tư nhân tiếp cận các yếu tố đầu vào quan trọng như vốn, đất đai, khoa học - công nghệ và dữ liệu một cách kịp thời, đồng bộ và với quy mô đủ lớn.

Đây là điều kiện then chốt để doanh nghiệp có thể vượt qua các “ngưỡng phát triển”, từ siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa lên lớn. Chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa thì cho rằng sự phát triển bứt phá của khu vực kinh tế tư nhân cần gắn liền với tăng trưởng của nền kinh tế dựa trên công nghiệp hiện đại và bền vững.

Lấy ví dụ từ Nhật Bản, ông Nghĩa khẳng định một trong ba gói kích thích kinh tế lớn gần đây có trị giá tới 70 tỷ USD được đưa trực tiếp vào khu vực tư nhân để phát triển khoa học công nghệ. Ở đây, Chính phủ chủ động đóng vai trò “người dẫn đường”, đầu tư mạnh mẽ vào tương lai chứ không chỉ hỗ trợ về mặt chính sách. “Đây là bài học cho kinh tế tư nhân trong quá trình phát triển”, ông Nghĩa cho hay.

Trong tháng 5 tới, Tạp chí Đầu tư Tài chính sẽ tổ chức tọa đàm “1 năm thực hiện Nghị quyết 68: Khơi thông động lực kinh tế tư nhân”. Sự kiện nhằm nhìn lại những kết quả đạt được sau một năm triển khai, đồng thời phân tích các điểm nghẽn còn tồn tại và đề xuất giải pháp thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới. Tọa đàm dự kiến có sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.