Ngưỡng miễn thuế hộ kinh doanh: Bao nhiêu và áp dụng thế nào cho đồng bộ?

Theo quy định tại Luật thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi), mức doanh thu không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT) của hộ kinh doanh là ngưỡng 500 triệu, áp dụng từ 1/1/2026.

Tuy nhiên, chỉ sau gần 4 tháng áp dụng, tại tờ trình dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các Luật Thuế: Thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp và tiêu thụ đặc biệt, Bộ Tài chính đã đề xuất, thay vì áp dụng mức “cứng” 500 triệu đồng như quy định trước đây, ngưỡng này sẽ giao cho Chính phủ quy định.

Nêu ý kiến về ngưỡng chịu thuế của hộ kinh doanh và cách thức áp dụng, nhiều chuyên gia đều nhận định, mức 500 triệu đồng đã nhanh chóng “lạc hậu”, cần thiết phải nâng lên ngưỡng cao hơn, đồng thời cần điều chỉnh về cách thức áp dụng nhằm đảm bảo công bằng trong chính sách thuế, giảm chi phí tuân thủ, thủ tục và thể hiện rõ được sự hỗ trợ của nhà nước đối với kinh tế tư nhân theo tinh thần Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas cho rằng, ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh nên áp dụng mức 1 tỷ đồng, chỉ tính thuế phần vượt và quan trọng hơn là áp dụng cho cả hai loại thuế. Đồng thời, ngưỡng 1 tỷ đồng nên áp dụng cho cả nhóm hộ kinh doanh có doanh thu dưới 50 tỷ đồng. Ngoài ra, ngưỡng 1 tỷ đồng cũng đảm bảo đồng bộ với ngưỡng doanh thu bắt buộc phải xuất hóa đơn đang được áp dụng.

Phân tích cho kiến nghị này, ông Tuấn cho biết, mức này vừa đảm bảo công bằng thuế đối với nhóm người có thu nhập từ tiền lương, tiền công bởi thực tế ngưỡng doanh thu miễn thuế 500 triệu đồng, chưa chắc tạo ra thu nhập sau thuế của hộ kinh doanh tương đương với thu nhập sau thuế của người có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Nhưng chi tiêu cho cuộc sống là giống nhau giữa các đối tượng.

Bên cạnh đó, so sánh tổng thể với một số quốc gia bên cạnh Việt Nam, có GDP bình quân đầu người và mức doanh thu miễn thuế tương ứng. Cụ thể, mức của Thái Lan là 1,2 tỷ đồng, Malaysia là 2,7 tỷ đồng, còn Trung Quốc là gần 4,5 tỷ đồng, quy đổi tương đương theo GDP bình quân thì mức 1 tỷ đồng là phù hợp với Việt Nam.

Ngoài ra, mức này thể hiện rõ sự hỗ trợ của nhà nước đối với kinh tế tư nhân bởi môi trường kinh doanh rất khắc nghiệt và nhiều rủi ro, đặc biệt với nhóm hộ kinh doanh nhỏ. Với hộ kinh doanh nộp thuế theo % doanh thu, họ phải gánh chịu toàn bộ nghĩa vụ thuế dù cho kết quả kinh doanh của họ thua lỗ.

Cuối cùng, việc áp dụng ngưỡng miễn thuế 1 tỷ, đồng thời chỉ tính thuế phần vượt và áp dụng cho cả hai loại thuế giúp tạo ra sự công bằng cho hộ, cá nhân kinh doanh dưới ngưỡng và trên ngưỡng chịu thuế. Ví dụ cụ thể, như ngưỡng 500 triệu đồng trước đây, hộ kinh doanh có doanh thu 499 triệu đồng thì được miễn thuế giá trị gia tăng, nhưng hộ có doanh thu từ 501 triệu đồng phải thực hiện nghĩa vụ thuế.

Tức là, với doanh thu 501 triệu đồng, hộ, cá nhân kinh doanh phải đóng thuế giá trị gia tăng tương ứng khoảng 5 triệu đồng cho lĩnh vực thương mại (1%), 15 triệu đồng cho lĩnh vực nhà hàng, sản xuất (3%), hay 25 triệu đồng cho hoạt động dịch vụ (5%).

“Mục đích cuối cùng của chính sách thuế không hẳn là thu từng đồng thuế nhỏ mà còn là sự hỗ trợ, cũng như nuôi dưỡng nguồn thu, để trong tương lai, khi người nộp thuế mở rộng hoạt động kinh doanh thì có thể đóng góp một khoản thuế lớn cho ngân sách”, ông Tuấn nêu quan điểm.

Trong khi đó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín (Trọng Tín Tax) Nguyễn Văn Được nêu quan điểm, từ những tính toán của Trọng Tín Tax dựa trên mức giảm trừ gia cảnh cho tiền lương, tiền công với tỷ lệ thuế VAT của từng lĩnh vực thì mức doanh thu miễn thuế 1 tỷ đồng phù hợp với ngưỡng doanh thu trung bình của nền kinh tế cần được miễn thuế, tương ứng với mức giảm trừ gia cảnh 186 triệu/năm (tương đương doanh thu khoảng 950 triệu/năm)

Chưa kể, mức này còn phù hợp với quy định hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở lên phải sử dụng máy tính tiền kết nối với cơ quan thuế tại Nghị định 70, từ đó giúp cho chính sách có tính đồng bộ cũng như tạo sự thuận tiện cho người nộp thuế và hoạch định chính sách thuế đối với hộ kinh doanh sau này.

Đồng thời, khi thực hiện phương án doanh thu miễn thuế 1 tỷ đồng là hoàn toàn khả thi đồng thời không ảnh hưởng lớn đến thu ngân sách nhà nước từ đó tiết giảm lớn chi phí hành thu, sử dụng hiệu quả nguồn lực của cơ quan thuế trong hoạt động kiểm soát và phòng ngừa rủi ro, chuyển giá.

Song song, tiết kiệm chi phí tuân thủ cho người nộp thuế cũng như giảm chi phí xã hội, tạo động lực thúc đẩy và hỗ trợ thiết thực cho người dân đặc biệt là đối tượng hộ kinh doanh nhỏ, lẻ, yếu thế tại vùng sâu, vùng xa nơi có điều kiện kinh tế khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Bà Lê Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội cũng đồng quan điểm, nếu nâng lên 1 tỷ đồng, sẽ phù hợp hơn, vừa tạo công bằng hơn với người làm công ăn lương, vừa giảm gánh nặng cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ. Nếu nâng mức tính thuế lên 1 tỷ đồng doanh thu, các hộ kinh doanh nhỏ sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư và duy trì hoạt động mà không bị áp lực thuế quá sớm.

Sau khi thẩm tra đề xuất của Chính phủ về việc không quy định "cứng" ngưỡng miễn thuế, ông Phan Văn Mãi, chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Tài chính thông tin, thời gian vừa qua nhiều ý kiến cho rằng mức 500 triệu còn thấp và chưa phù hợp với thực tế, trong đó Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa đề xuất tới 3 tỷ đồng. Ông Mãi nói, đa số Thường trực Uỷ ban đều nhất trí có thể điều chỉnh ngưỡng doanh thu chịu thuế của họ kinh doanh và cân nhắc kỹ mức cụ thể.

Về con số cụ thể, Uỷ ban Kinh tế Tài chính đề nghị, nghiên cứu ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh tối thiểu khoảng 2 tỷ đồng để đảm bảo tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế Tài chính lý giải, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ hiện không chỉ đóng góp cho ngân sách nhà nước mà đây là khu vực đang tạo nhiều công ăn việc làm, đảm bảo an sinh xã hội và duy trì sức khoẻ của nền kinh tế. Do đó, Chủ nhiệm Uỷ ban cho rằng, chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng hỗ trợ thực chất, tránh điều chỉnh nhỏ lẻ, manh mún, chưa thể hiện đầy đủ tinh thần hỗ trợ của nhà nước đối với sự phát triển của kinh tế tư nhân.

Dự thảo Luật này sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp Quốc hội khoá XVI từ 20/4 - 23/4.