Ngưỡng chịu thuế lên 1 tỷ đồng: Cảnh báo 'chiêu' tách hộ, chia nhỏ doanh thu để né thuế

Mới đây nhất, UBND tỉnh Nghệ An trong bản tổng hợp, giải trình về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 68/2026 quy định chính sách và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh đã nêu ý kiến về vấn đề ngưỡng doanh thu chịu thuế 1 tỷ đồng và nguy cơ “trục lợi” chính sách thuế.

Theo đó, chính quyền tỉnh Nghệ An đề nghị, Bộ Tài chính bổ sung thêm quy định về xác định doanh thu của hộ kinh doanh có hành vi chia tách thành nhiều hộ kinh doanh, căn cứ vào các yếu tố như: địa điểm kinh doanh, ngành nghề, mối quan hệ giữa các chủ thể kinh doanh, dòng tiền và các dấu hiệu liên kết khác… Từ đó, nhằm hạn chế việc lợi dụng kẽ hở chính sách để tránh thuế.

Ở vai trò giám sát của quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) cũng từng lo ngại vấn đề, nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng (VAT), nguy cơ rất dễ phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để nằm dưới ngưỡng.

Do đó, vị đại biểu kiến nghị, trong văn bản quy định chi tiết chính sách thuế đối với cá nhân, hộ kinh doanh, Chính phủ cần thiết kế các nguyên tắc chống chia tách giả tạo doanh thu, đồng thời có cơ chế báo cáo định kỳ để bảo đảm việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ, không trở thành kẽ hở làm thất thu ngân sách.

Dưới góc độ nghề nghiệp, bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam thừa nhận, một thực tế hiện nay đó là có sự chênh lệch không hề nhỏ giữa ranh giới của các hộ vượt ngưỡng 1 tỷ và những hộ dưới ngưỡng này, khi Nghị định 141/2026 chính thức được ban hành và có hiệu lực.

Bà Hải ví dụ, một hộ kinh doanh có doanh thu 1 tỷ 50 triệu đồng/năm, sẽ phải nộp thêm thuế VAT từ 10 triệu đến 50 triệu tuỳ từng ngành nghề, tỷ lệ thuế với từng nhóm ngành đó.

Theo bà Hải, rõ ràng đây là một lợi ích hộ kinh doanh đã nhìn thấy trước, chỉ cần vượt mức một chút, họ sẽ phải nộp thêm hàng chục triệu đồng. Điều này, về mặt tâm lý cũng khiến cho hộ kinh doanh khá “xót ruột”.

“Nguy cơ có thể tạo ra các hành vi hộ kinh doanh tách nhỏ doanh thu để không vượt qua ngưỡng 1 tỷ đồng/năm, nhằm có lợi hơn đối với nghĩa vụ thuế VAT”, bà nói.

Đề xuất thu thuế trên phần vượt cả 2 sắc thuế TNCN và VAT

Phân tích bản chất, nguyên tắc tính thuế, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas cho biết, thuế giá trị gia tăng (VAT) là thuế gián thuế, thuế của người tiêu dùng phải trả và hộ kinh doanh, doanh nghiệp cần đóng, bất kể doanh thu bao nhiêu. Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là thuế của hộ kinh doanh và chỉ đóng khi có lợi nhuận.

Ông Tuấn đánh giá, với doanh thu dưới 1 tỷ đồng, nhóm hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới ngưỡng sẽ được miễn cả hai loại thuế. Ở nhóm này, sự hỗ trợ của chính sách được nhìn thấy một cách rõ ràng, giúp hộ kinh doanh có thể giữ lại lợi nhuận phục vụ nhu cầu tối thiểu của cuộc sống. Đồng thời, chính sách này cũng hỗ trợ và khuyến khích hộ, cá nhân mới ra kinh doanh có một khoảng không gian thích nghi trước khi thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ tuân thủ khác.

Ngược lại, chỉ cần vượt ngưỡng 1 tỷ và áp dụng tính phần vượt cho thuế TNCN mà không áp dụng cho thuế VAT, nhóm này hoàn toàn không được hỗ trợ, áp lực gánh nặng tiền thuế bổ sung, trong khi lợi nhuận tạo ra chưa thực sự đủ lớn. Từ đó, rất dễ phát sinh các vấn đề bất cập như chia tách hộ, né thuế hoặc họ chỉ dừng lại ở ngưỡng doanh thu dưới 1 tỷ, triệt tiêu luôn động lực kinh doanh và mở rộng.

Theo ông Tuấn, vấn đề lo ngại hộ kinh doanh tách hộ, chia nhỏ doanh thu, sổ sách kế toán để tận dụng ngưỡng dưới 1 tỷ sẽ tiếp tục kéo dài trong thời gian tới bởi đơn giản cứ vượt mức 1 tỷ, chủ hộ phải chuẩn bị tiền đóng thuế bổ sung.

Chính vì vậy, vị chuyên gia thuế này cho rằng, ngưỡng doanh thu miễn thuế của hộ kinh doanh nên áp dụng ở mức 1 tỷ đồng và chỉ tính thuế phần vượt, áp dụng đồng thời cho cả hai loại thuế. Theo ông, điều này giúp tạo ra sự công bằng cho hộ, cá nhân kinh doanh dưới ngưỡng và trên ngưỡng chịu thuế, tạo động lực cho hoạt động kinh doanh cũng như hạn chế hệ lụy xã hội. Khi đó, ngưỡng doanh thu miễn thuế 1 tỷ đồng sẽ đồng nhất ngưỡng bắt buộc áp dụng hóa đơn 1 tỷ đồng.

“Tựu trung, giải pháp lâu dài vẫn là sự công bằng trong cách thức thực hiện chính sách thuế, tạo điều kiện và khuyến khích cho người dân tự nguyện và trung thực tuân thủ. Khi đó, chi phí giám sát thực hiện nghĩa vụ thuế sẽ thấp và đạt được hiệu quả thu thuế. Việc cảnh báo giúp nhắc nhở người dân, nhưng vẫn không phải là giải pháp bền vững”, ông Tuấn nêu quan điểm.

Bà Lê Thị Duyên Hải đề xuất, nhà chức trách cần phải cân nhắc mong muốn của hộ kinh doanh, nhằm đảm bảo họ tuân thủ pháp luật thuế, nhưng cũng được hưởng các lợi ích chính đáng. Bà nói, cuối cùng mục tiêu của chính sách là phải hạn chế việc vì các lợi ích này mà dẫn đến các hành vi lách, chia nhỏ doanh thu hoặc vi phạm pháp luật thuế. Đây là điều cần cơ quan quản lý cân nhắc, xem xét trong thời gian tới.

Nhà chức trách cảnh báo "trục lợi" chính sách thuế

Thuế cơ sở 4 tỉnh Gia Lai mới đây cũng đã thông tin đến người nộp thuế, ngưỡng chịu thuế 1 tỷ đồng là để hỗ trợ đúng người, không phải để tạo kẽ hở cho việc “tách hộ”, “chia doanh thu”, “đứng tên giùm” nhằm né nghĩa vụ thuế.

Có thể sẽ có người nghĩ: “Mình tách ra hai, ba hộ, mỗi hộ dưới 1 tỷ là được không?” “Chồng đứng một hộ, vợ đứng một hộ được không?” “Một điểm bán nhưng tách thành nhiều mã kinh doanh được không?”

Cơ quan thuế lưu ý, nếu việc tách hộ là độc lập thật sự về địa điểm, vốn, tài sản, hoạt động kinh doanh, doanh thu, chi phí và trách nhiệm pháp lý thì pháp luật vẫn ghi nhận. Nhưng nếu chỉ tách trên giấy, còn thực tế vẫn là một hoạt động kinh doanh chung, đây là dấu hiệu rủi ro.

Hiện, cơ quan thuế hoàn toàn có đủ dữ liệu để quản lý, đối chiếu và nhận diện rủi ro, như dữ liệu đăng ký kinh doanh, mã số thuế, địa điểm kinh doanh; dữ liệu hóa đơn điện tử, doanh thu, tài khoản ngân hàng đã thông báo; thông tin dân cư và các nguồn dữ liệu liên quan. Tức, không phải cứ chia nhỏ tên hộ là dữ liệu cũng “chia nhỏ” theo. Nếu cùng một hoạt động kinh doanh, cùng dòng tiền, cùng địa điểm, cùng người điều hành hoặc có dấu hiệu liên quan bất thường, cơ quan Thuế có cơ sở để rà soát, kiểm tra và xử lý theo quy định.

"Bà con kinh doanh thật - khai thật - yên tâm thật, làm đúng thì không có gì phải lo. Chính sách mới là để bà con nhẹ gánh, buôn bán thuận lợi hơn, chứ không phải để sau này lo truy thu, giải trình hoặc bị xử phạt", cơ quan thuế nêu thông điệp.

Nếu có vướng mắc về chính sách thuế, doanh thu, hóa đơn điện tử, kê khai hoặc việc xác định hộ kinh doanh độc lập, người nộp thuế liên hệ đến cơ quan Thuế để được hướng dẫn.