Hàng loạt lô hàng thực phẩm tắc ở cảng: Sát tết, DN 'đứng ngồi không yên'

Hàng ra sân bay phải ngừng thông quan

Theo phán ánh của các doanh nghiệp, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm đang khiến nhiều doanh nghiệp “đứng ngồi không yên” khi Nghị định này có hiệu lực ngay từ ngày ký nhưng không có Thông tư hướng dẫn nên việc nhập thực phẩm, nguyên liệu sản xuất nhưng không thể thông quan.

Cụ thể, Nghị định 46 quy định một số nội dung chuyển tiếp, như cho phép các sản phẩm đã tự công bố tiếp tục lưu thông trong thời hạn 12 tháng, các đơn vị được chỉ định kiểm tra nhà nước tiếp tục hoạt động đến hết 31/3.

Song nghị định này lại không có quy định chuyển tiếp về "phương thức kiểm tra nhà nước". Điều này dẫn tới các đơn vị kiểm tra chuyên ngành vẫn được phép hoạt động, nhưng không biết phải thực hiện theo quy trình cũ hay mới, trong khi phương thức mới lại chưa có hướng dẫn cụ thể.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Lê Tân Tiến, Giám đốc công ty tiếp vận Venus, làm dịch vụ thông quan trên sân bay Nội Bài (Hà Nội) khẳng định đối tượng tác động của Nghị định này rất rộng bao gồm toàn bộ các mặt hàng  là thực phẩm nói chung. Mặt hàng tươi, ướp lạnh là thiệt hại nhiều nhất, cả về chất lượng hàng hóa đến phí kho bãi tại cảng rất cao, cao hơn nhiều so với hàng thông thường.

“Doanh nghiệp chúng tôi làm thủ tục thông quan, vận chuyển cho khách hàng, giờ hàng hóa bị tắc không về được thì doanh nghiệp cũng không có việc làm”, ông Tiến chia sẻ.

Theo ông Tiến, tình trạng này khiến doanh nghiệp thấp thỏm, đừng ngồi không yên vì Tết Nguyên Đán đang cận kề, nếu không kịp gỡ vướng mắc, nhiều doanh nghiệp sẽ không kịp bán hàng Tết.

“Một số doanh nghiệp đối tác nước bạn đang tỏ ra lo ngại về sự thay đổi chính sách nhanh chóng của Việt Nam. Họ đang bày tỏ mong muốn không còn mong muốn tiếp tục bán hàng cho doanh nghiệp Việt, vì thủ tục thay đổi nhanh, các đối tác nước ngoài không theo kịp. Có trường hợp doanh nghiệp nhập khẩu nông sản, thực phẩm từ Úc, hàng ra sân bay Úc nhưng phải dừng không bay về Việt Nam được do không biết có nhập khẩu được hay không”, ông Tiến nói.

Ông Tiến cho hay, rất nhiều doanh nghiệp khác là đối tác của của công ty ông, thường vận chuyển cũng gặp tình trạng tương tự

Cũng trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, đại diện một doanh nghiệp cho biết, các sản phẩm của công ty thuộc nhóm tự công bố và do Bộ Công Thương quản lý. Theo Nghị định 46, doanh nghiệp này chịu tác động ở ba điểm chính.

Thứ nhất, quy định chuyển từ cơ chế “tự công bố” sang “công bố tiêu chuẩn áp dụng và đăng ký bản công bố sản phẩm”. Thời gian xử lý hồ sơ kéo dài thêm 7 ngày so với Nghị định 15 trước đây, và doanh nghiệp có 12 tháng để thực hiện chuyển đổi. Theo doanh nghiệp, nội dung này cơ bản không gây nhiều vướng mắc.

Thứ hai, phương thức kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu thay đổi hoàn toàn so với Nghị định 15. Đây hiện là điểm khiến doanh nghiệp gặp khó khăn lớn nhất do chưa rõ cách thức triển khai cụ thể.

Thứ ba, tại TP.HCM hiện có 4 đơn vị được chỉ định làm đầu mối kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng nhập khẩu và theo quy định, các đơn vị này được tiếp tục hoạt động đến hết ngày 31/3/2026. Tuy nhiên, từ ngày 29/1/2026, khi doanh nghiệp nộp hồ sơ đăng ký kiểm tra, cả 4 đơn vị đều từ chối tiếp nhận. Trong khi đó, nếu không có kết quả kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm thì tờ khai hải quan không thể thông quan, khiến toàn bộ container phải nằm chờ tại cảng.

Lý do được các đơn vị đưa ra là dù được phép tiếp tục hoạt động đến 31/3/2026, nhưng chưa rõ phải áp dụng quy trình theo Nghị định 15 hay Nghị định 46. Nghị định 15 đã hết hiệu lực từ ngày 26/1/2026, còn việc thực hiện kiểm tra theo Nghị định 46 ra sao thì đến nay vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể từ các bộ, ngành liên quan.

Ách tắc hàng do thiếu văn bản hướng dẫn

Thực tế, Nghị định 46 hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm đã được ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/1, với nhiều quy định siết chặt quản lý, đặc biệt đối với thực phẩm nhập khẩu, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và hoạt động kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm.

Lý giải nguyên nhân của thực trạng trên, theo bà Phạm Thị Ngọc Thủy, Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), việc thiếu các văn bản hướng dẫn kèm theo đang khiến hoạt động nhập khẩu thực phẩm và nguyên liệu phục vụ sản xuất rơi vào tình trạng ách tắc trên diện rộng.

Cụ thể, Nghị định 46 có quy định chuyển tiếp đối với một số nội dung, như cho phép các sản phẩm đã tự công bố tiếp tục lưu thông trong vòng 12 tháng; các đơn vị được chỉ định kiểm tra nhà nước được duy trì hoạt động đến hết ngày 31/3. Tuy nhiên, nghị định lại chưa có quy định chuyển tiếp liên quan đến “phương thức kiểm tra nhà nước”. Hệ quả là các đơn vị kiểm tra chuyên ngành dù vẫn được phép hoạt động nhưng không rõ phải áp dụng quy trình cũ hay mới, trong khi phương thức kiểm tra mới lại chưa có hướng dẫn chi tiết.

Bà Thủy cho biết, theo phản ánh từ doanh nghiệp, cơ quan kiểm tra chuyên ngành và hải quan đều lúng túng trong việc xác định quy trình xử lý. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp đang ‘đứng ngồi không yên’ vì hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất, tiêu thụ dịp Tết bị ùn ứ tại cảng, phát sinh thêm chi phí và đối mặt nguy cơ hư hỏng.

Được biết, vào chiều hôm qua (30/1/2026), Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) họp với đại diện Bộ Nông nghiệp & Môi trường) nhằm trao đổi, làm rõ các nội dung. Các bên thống nhất đánh giá những khó khăn hiện nay chủ yếu phát sinh trong khâu tổ chức, triển khai Nghị định 46.

Cục An toàn thực phẩm đề nghị Cục Trồng trọt và Bảo vệ Thực vật cùng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường chủ động báo cáo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp & Môi trường để có hướng dẫn các tổ chức, cá nhân theo đúng thẩm quyền. Việc này nhằm tránh gây ách tắc, ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Cục An toàn thực phẩm cũng cho biết, sau khi tổng hợp đầy đủ các vướng mắc và đề xuất giải pháp, trường hợp cần thiết, phía Bộ Nông nghiệp & Môi trường có thể đề xuất tổ chức một cuộc họp với các bộ ngành liên quan như Bộ Công Thương, Tài chính, Tư pháp, Văn phòng Chính phủ... để có văn bản hướng dẫn triển khai.