Hành trình tiếp nối di sản doanh nhân Nguyễn Sơn Hà

Từ hai bàn tay trắng, ông đã xây dựng nên nhà máy sơn công nghiệp đầu tiên của người Việt, tạo lập thương hiệu cạnh tranh trực tiếp với tư bản ngoại quốc, đồng thời trở thành đại biểu Quốc hội trong chính quyền cách mạng. Một thế kỷ sau, di sản ấy tiếp tục được nối dài qua các thế hệ con cháu, mở ra một hành trình tiếp nối mang tính kế thừa và thích ứng trong bối cảnh mới.

Người mở đường

Ông Nguyễn Sơn Hà (1894-1980) được lịch sử kinh tế Việt Nam ghi nhận như người đặt nền móng cho ngành sản xuất sơn dầu trong nước, đồng thời là gương mặt tiêu biểu của tầng lớp tư sản dân tộc đầu thế kỷ XX.

Tuổi thơ của Nguyễn Sơn Hà gắn liền với thiếu thốn và vất vả. Cha mất khi ông còn nhỏ, ông vừa học vừa làm nhiều nghề để mưu sinh, nuôi 6 người em. Quãng thời gian làm thuê tại một hãng sơn của người Pháp đã giúp ông tiếp cận kỹ thuật pha chế và sản xuất sơn, đặt nền tảng cho con đường khởi nghiệp sau này.

Không vốn liếng, không máy móc, tài sản lớn nhất của Nguyễn Sơn Hà khi bước vào nghề chỉ là một chiếc xe đạp. Ông bán nó để mua nguyên liệu, miệt mài thử nghiệm trong nhiều năm liền. Đến năm 1917, xưởng sơn đầu tiên do người Việt làm chủ chính thức ra đời tại Hải Phòng, đánh dấu sự hình thành của ngành sơn công nghiệp bản địa. Cùng với đó, các sản phẩm mang thương hiệu sơn Resistanco chính thức ra đời. Cái tên Resistanco, bắt nguồn từ tiếng Pháp với hàm nghĩa “bền chặt”, “bền vững”, không chỉ là lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà còn là tuyên ngôn về chất lượng và khát vọng đứng vững của một thương hiệu Việt.

Năm 1920, khi Nguyễn Sơn Hà mới 26 tuổi, ông xây dựng cơ xưởng quy mô lớn tại Lạch Tray, Hải Phòng, trên diện tích hơn 7.000 m2, đầu tư máy móc hiện đại và tổ chức sản xuất bài bản với hàng trăm lao động. Nhà xưởng trở thành cơ sở sản xuất sơn lớn nhất của người Việt lúc bấy giờ. Sản phẩm sơn Resistanco không chỉ chiếm lĩnh thị trường trong nước mà còn xuất khẩu sang Lào, Campuchia, Thái Lan và thậm chí quay ngược trở lại Pháp.

Song song với hoạt động kinh doanh, Nguyễn Sơn Hà sớm tham gia phong trào yêu nước. Sau cuộc gặp gỡ với chí sĩ Phan Bội Châu, ông tích cực ủng hộ tài chính cho cách mạng, hỗ trợ hậu cần và che giấu cán bộ hoạt động bí mật. Trong Cách mạng Tháng Tám, hưởng ứng lời kêu gọi “Tuần lễ vàng”, gia đình Nguyễn Sơn Hà đóng góp hàng vạn đồng Đông Dương và hơn 10,5 kg vàng. Năm 1946, gia đình rời Hải Phòng, theo cách mạng lên căn cứ Thái Nguyên.

Năm 1955, khi Hải Phòng được giải phóng, gia đình trở lại thành phố, bàn giao nhiều tài sản cho Nhà nước, trong đó có khu xưởng sơn hơn 7.000m² và 41 gian nhà phục vụ công nhân. Hiện nay, ngôi biệt thự tại số 49 Lạch Tray, nơi gia đình ông sinh sống, đã được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa, như một dấu tích vật chất còn lại của thời kỳ vàng son kinh tế dân doanh đầu thế kỷ XX.

Với những đóng góp trong kháng chiến và xây dựng đất nước, tên ông được đặt cho nhiều tuyến phố tại Hải Phòng, TP. Hồ Chí Minh và Đà Nẵng. Di sản Nguyễn Sơn Hà vì thế không chỉ nằm ở nhà máy sơn hay thương hiệu, mà còn ở những giá trị nền tảng ông góp phần định hình cho kinh tế tư nhân Việt Nam trong buổi đầu hiện đại hóa: tinh thần tự học, bản lĩnh cạnh tranh và sự gắn kết giữa kinh doanh với trách nhiệm xã hội.

Sự tiếp nối trong bối cảnh mới

Sau một thế kỷ, câu chuyện về doanh nhân Nguyễn Sơn Hà (và dòng họ Nguyễn Sơn) lại được viết tiếp bởi người cháu nội - ThS.KTS Nguyễn Hoàng Long. Thừa hưởng tố chất kinh doanh và tư duy sáng tạo, Kiến trúc sư Nguyễn Hoàng Long không chọn đi lại con đường sản xuất sơn của ông nội, mà chọn lĩnh vực thiết kế và xây dựng để định danh bản sắc riêng.

Ông Nguyễn Hoàng Long chia sẻ: “Nếu ông nội tôi tô điểm cho cuộc đời bằng những màu sơn, thì tôi sẽ tiếp tục làm đẹp bằng những công trình kiến trúc chỉn chu đến từng tiểu tiết”.

Ý chí khởi nghiệp của Nguyễn Hoàng Long đã được hình thành từ rất sớm. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế khoa Kiến trúc (Viện Đại học Mở Hà Nội), Nguyễn Hoàng Long đã lăn lộn mưu sinh từ bán xi đánh giày đến kinh doanh máy tính, đấu giá đồ cổ... Những trải nghiệm thực tế đó đã nhào nặn nên một nhà quản trị nhạy bén.

Năm 2007, Nguyễn Hoàng Long cùng cha là ông Nguyễn Sơn Lâm thành lập Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Sơn Hà (tên viết tắt: SHAC). Với số vốn điều lệ khiêm tốn ban đầu là 1,9 tỷ đồng, SHAC đã chọn hướng đi khác biệt: cá nhân hóa từng không gian sống bằng những công trình độc đáo trong thiết kế và chất lượng trong thi công. Ngay từ năm đầu tiên hoạt động, doanh nghiệp đã thực hiện thiết kế 87 công trình và thi công trọn gói 12 dự án.

Đến nay, sau nhiều lần điều chỉnh, doanh nghiệp có vốn điều lệ 25 tỷ đồng, quy mô nhân sự gần 70 kỹ sư và kiến trúc sư, doanh thu hằng năm đạt mức hàng chục tỷ đồng. Mạng lưới hoạt động được mở rộng với các văn phòng đại diện tại Hà Nội, Quảng Ninh, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, cùng xưởng sản xuất nội thất gỗ diện tích 5.000m² tại Kiến An (Hải Phòng). Song song với mảng thiết kế – xây dựng, doanh nghiệp cũng phát triển thêm các lĩnh vực kinh doanh liên quan như gạch nhập khẩu (thương hiệu TNT Ceramics) và thiết bị nhà bếp nhập khẩu.

Trong hành trình thiết kế, SHAC đã ghi dấu qua hàng nghìn công trình biệt thự, nhà phố, khách sạn và khu nghỉ dưỡng cao cấp, tiêu biểu như Khách sạn Thiên Thanh (Phú Quốc), Celina Peninsula Resort (Quảng Bình), Q-MAMA Hotel (TP. Hồ Chí Minh), The Dome (Ninh Bình)...

Bên cạnh đó là hàng loạt dự án phục vụ quốc phòng – an ninh, như Nhà khách Bộ Chỉ huy Quân sự Thái Nguyên, Nhà khách Bộ Chỉ huy Quân sự Lạng Sơn (Quân khu 1), Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Cà Mau cùng các hạng mục thuộc dự án đầu tư xây dựng và nâng cấp doanh trại của Lữ đoàn 242 (Quân khu 3).

Chia sẻ về định hướng phát triển, Anh Nguyễn Hoàng Long cho biết, SHAC đặt mục tiêu từng bước tái cấu trúc, mở rộng sản xuất và nâng cao năng lực quản trị trong giai đoạn tới, hướng tới phát triển bền vững và chuyên sâu về thiết kế – xây dựng. Có thể nói hành trình từ "ông tổ nghề sản xuất sơn dầu tại Việt Nam" Nguyễn Sơn Hà đến ThS.KTS Nguyễn Hoàng Long - Tổng giám đốc SHAC là minh chứng cho sự kế thừa di sản không phải bằng cách rập khuôn, mà bằng sự dấn thân, thích ứng và đổi mới.