Hơn 1 triệu tỷ đồng đầu tư công: 'Động lực lớn vướng nhiều điểm nghẽn'

Công cụ để tạo nền tảng phát triển dài hạn

Trong năm 2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công cho các bộ, cơ quan Trung ương với tổng vốn hơn 995.000 tỷ đồng, cao hơn khoảng 93.000 tỷ đồng so với năm 2025.

Ngoài kế hoạch Thủ tướng giao, nhiều địa phương còn chủ động bố trí thêm vốn từ ngân sách cân đối của mình. Theo số liệu cập nhật đến thời điểm báo cáo, kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương năm 2026 được các địa phương giao tăng thêm gần 13.000 tỷ đồng so với mức Thủ tướng Chính phủ giao.

Bên cạnh đó, phần vốn của các năm trước được phép kéo dài sang năm 2026 là 330,3 tỷ đồng. Như vậy, tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 được giao lên tới 1.008.610,9 tỷ đồng.

Trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, đầu tư công đang và sẽ tiếp tục đóng vai trò là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2025 – 2026. Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công trong năm nay được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể so với năm 2025 khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn đã và đang được tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mặt bằng cũng như nguồn vốn để đẩy nhanh tiến độ triển khai.

“Đầu tư công không chỉ tạo ra đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng thông qua hoạt động xây dựng và phát triển hạ tầng, mà còn mở ra những không gian phát triển mới cho nền kinh tế về mặt địa lý, thời gian và quy mô thị trường. Khi các dự án hạ tầng trọng điểm hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm nay và năm tới, hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ nền kinh tế sẽ ngày càng rõ rệt”, ông Bình phân tích.

Khi các công trình hạ tầng giao thông, logistics hay đô thị khi được hoàn thiện sẽ giúp rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận chuyển và cải thiện khả năng kết nối giữa các vùng kinh tế. Điều này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn thúc đẩy thương mại, dịch vụ và du lịch phát triển. Đồng thời, hệ thống hạ tầng được nâng cấp cũng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo nền tảng để thu hút thêm dòng vốn đầu tư tư nhân cũng như đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ.

TS. Lê Duy Bình cho rằng, khi hạ tầng được cải thiện, nhiều khu vực trước đây còn hạn chế về khả năng kết nối sẽ có cơ hội trở thành những không gian phát triển mới. Các khu công nghiệp, khu đô thị và trung tâm dịch vụ có thể hình thành tại những địa bàn này, góp phần thúc đẩy quá trình đô thị hóa, mở rộng thị trường lao động và tạo thêm động lực cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh đầu tư công còn có tác dụng kích thích tổng cầu trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động và nhu cầu bên ngoài chưa thực sự phục hồi mạnh. Khi các dự án đầu tư công được triển khai, nhiều ngành nghề liên quan như xây dựng, vật liệu, cơ khí, vận tải hay dịch vụ hỗ trợ cũng được hưởng lợi, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và thu nhập của người lao động.

Dư địa tài khóa của Việt Nam hiện vẫn tương đối tích cực khi nợ công được kiểm soát ở mức an toàn, thấp hơn nhiều so với trần cho phép. Đây là điều kiện thuận lợi để Chính phủ tiếp tục duy trì mức chi đầu tư công cao trong những năm tới nhằm thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, theo ông Bình, bên cạnh việc tăng quy mô đầu tư, điều quan trọng hơn là phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm các dự án được triển khai đúng tiến độ, đúng mục tiêu và phát huy tối đa hiệu quả kinh tế – xã hội.

“Trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới, đầu tư công không chỉ là nguồn lực quan trọng để kích thích tổng cầu mà còn là công cụ để tạo nền tảng phát triển dài hạn. Nếu được triển khai hiệu quả, các dự án hạ tầng lớn sẽ giúp mở rộng không gian tăng trưởng, cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo thêm dư địa cho nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững trong trung và dài hạn”, TS. Lê Duy Bình nhận định.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đầu tư công vẫn là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Tính toán của ngành thống kê cho thấy, mỗi 1% vốn đầu tư công được giải ngân thêm có thể giúp GDP tăng khoảng 0,06 điểm phần trăm.

"Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công sẽ tạo dư địa đáng kể cho tăng trưởng, đồng thời kích thích các ngành xây dựng, vật liệu và dịch vụ liên quan phát triển", bà Hương cho biết.

Nhiều dự án còn chậm tiến độ

Theo TS Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu vĩ mô, Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), thời gian qua vẫn tồn tại không ít dự án đầu tư công chậm tiến độ, thậm chí bị đình trệ hoặc kéo dài trong nhiều năm. Tình trạng này không chỉ làm lãng phí nguồn lực mà còn khiến nhiều cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Nhiều công trình chậm triển khai đã trở thành “điểm nghẽn” đối với phát triển kinh tế – xã hội, gây cản trở giao thông, tác động tiêu cực đến môi trường sống và làm suy giảm niềm tin của người dân cũng như nhà đầu tư. Trong khi đó, tâm lý e ngại trách nhiệm, sợ sai trong quá trình thực thi chính sách vẫn là một trong những rào cản khiến việc triển khai các dự án đầu tư công ở một số địa phương chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Từ thực tế này, TS Nguyễn Quốc Việt cho rằng, cần tiến hành rà soát toàn diện quá trình chuẩn bị và thực hiện các dự án đầu tư công, từ khâu quy hoạch, thiết kế đến tổ chức triển khai. Ngay từ đầu phải xác định rõ trách nhiệm giải trình theo nguyên tắc “ba rõ”: rõ người, rõ việc và rõ trách nhiệm ở từng khâu của dự án.

Bên cạnh đó, quá trình phê duyệt và triển khai dự án cần chú trọng tạo sự đồng thuận của xã hội, đặc biệt là người dân và các bên liên quan. Việc công khai, minh bạch thông tin về dự án trước, trong và sau khi thực hiện sẽ giúp tăng tính giám sát của cộng đồng, qua đó góp phần bảo đảm tiến độ cũng như hiệu quả đầu tư.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản trị các dự án đầu tư công theo hướng hiện đại, áp dụng các phương pháp quản lý tiên tiến và công cụ đánh giá rủi ro theo thông lệ quốc tế. Đồng thời, cần trao quyền linh hoạt hơn cho chủ đầu tư và nhà thầu trong phạm vi cho phép để kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai.

Khi các cơ chế, chính sách mới về đầu tư công và đấu thầu đã được hoàn thiện theo hướng thông thoáng hơn, yếu tố mang tính quyết định nằm ở khâu thực thi.

"Nếu các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương chủ động hơn, vượt qua tâm lý sợ sai và nâng cao trách nhiệm trong điều hành, đầu tư công sẽ phát huy tốt vai trò dẫn dắt, mở rộng không gian tăng trưởng và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng cao của nền kinh tế trong thời gian tới", ông Việt nói.