Huyết mạch kinh tế
Tại Đông Nam Á, sông Mekong được coi là “huyết mạch” của khu vực. Lưu vực sông Mekong là một vùng đất rộng lớn, có cội rễ sâu xa hàng nghìn năm, là một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nước. Từ giao thông vận tải đường thủy, nguồn cung cấp cá cho đến một số vùng trồng trọt màu mỡ nhất hành tinh, nền kinh tế sông Mekong luôn gắn liền với vận mệnh của dòng sông. Ví dụ, chỉ cần nhìn vào hệ thống thủy lợi rộng lớn của các thành phố cổ như Angkor Wat (Campuchia) tráng lệ, là có thể chứng kiến vai trò cơ bản của nước trong việc hình thành khả năng phát triển thịnh vượng của toàn bộ khu vực này.
Trong vài thập kỷ trở lại đây, câu chuyện về nền kinh tế của các quốc gia hạ lưu sông Mekong là câu chuyện về tăng trưởng và tương lai đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, song song với tốc độ tăng trưởng trung bình tăng cao, những quốc gia có mối liên hệ chặt chẽ với dòng sông Mekong cũng phải đối mặt với những nguy cơ về suy thoái tài nguyên đất và nước, suy giảm đa dạng sinh học và giảm các dịch vụ hệ sinh thái.
Việc sử dụng tài nguyên nước ngày càng tăng, khai thác cát và sỏi, đánh bắt quá mức và phá rừng đã làm tăng tính dễ bị tổn thương và thiệt hại kinh tế do hạn hán và lũ lụt, ô nhiễm nước, thay đổi địa mạo lòng sông (xói mòn đất ở thượng nguồn và xói mòn bờ sông và hạ thấp mực nước sông), theo báo cáo “Vai trò của sông Mekong và nền kinh tế” năm 2018 của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF).
Ở Việt Nam, Đồng bằng sông Cửu Long là một bộ phận của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và là đoạn cuối cùng của khu vực sông Mekong với tổng diện tích tự nhiên gần 4 triệu ha, bao gồm 13 tỉnh: Hậu Giang, Long An, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Tiền Giang, Bến Tre, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Trà Vinh, An Giang, Kiên Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, chiếm 13% diện tích tự nhiên cả nước với dân số khoảng 19 triệu người. Đây là khu vực này giữ vị trí chiến lược quan trọng, có ảnh hưởng đáng kể về mặt địa chính trị, địa kinh tế và địa quân sự đối với cả nước.
Trong những năm gần đây, Đồng bằng sông Cửu Long đã có tốc độ tăng trưởng kinh tế đáng kể nhờ các ngành công nghiệp và dịch vụ mở rộng nhanh chóng. Nơi đây đã củng cố vị thế là trung tâm sản xuất và xuất khẩu lúa, gạo, trái cây hàng đầu trong cả nước lẫn trong khu vực. Khu vực này cũng đã thành lập một số trung tâm công nghiệp chế biến công nghệ cao, phục vụ sản xuất nông nghiệp và thủy sản. Kinh tế biển, đặc biệt là ngành thủy sản có bước phát triển vượt bậc, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Quy mô nền kinh tế ngày càng mở rộng, đạt xấp xỉ 970.000 tỷ đồng vào năm 2020, chiếm 11,95% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của cả nước. Tổng sản phẩm quốc nội vùng (GRDP) bình quân đầu người đạt 56,02 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 62,8%.
Lợi ích hẹp dần
Theo báo cáo thường niên của WWF, Đồng bằng sông Cửu Long đang chìm dần và thu hẹp lại, khiến năng suất của vùng gặp rủi ro. Trong những năm gần đây, lượng trầm tích khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã giảm một nửa nhờ các đập hiện có, hoạt động khai thác cát và khai thác nước ngầm. Hậu quả là sụt lún một số vùng ở đồng bằng đe dọa đất nông nghiệp quan trọng. Đồng bằng phải vật lộn với việc có quá ít hoặc quá nhiều nước. Ngoài những lo ngại về dòng chảy trầm tích, việc xả thủy điện ở thượng nguồn còn gây ra chế độ dòng chảy không ổn định cho Việt Nam. Điều này làm tăng tình trạng xâm nhập mặn và ảnh hưởng đến hoạt động giao thông thủy trong vùng đồng bằng và hoạt động của hệ sinh thái.
Việc khai thác nước quá mức từ sông Mekong, cả ở đồng bằng và thượng nguồn, đang gây ra dòng chảy kiệt trong mùa khô. Nước biển sau đó chảy ngược lên sông, gây ra những thách thức lớn cho nông nghiệp và nguồn cung cấp nước ngọt. Những vấn đề này càng trở nên tồi tệ hơn do chất lượng nước kém do xử lý nước thải không đầy đủ và nước thải từ thuốc trừ sâu và phân bón nông nghiệp.
Xâm nhập mặn đang xảy ra thường xuyên hơn ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, lan sâu hơn vào vùng đồng bằng (lên tới 140km); riêng năm 2015, tổng thiệt hại về kinh tế ước tính hơn 700 triệu USD. Dòng chảy kiệt ở vùng đồng bằng cũng khiến giao thông đường sông trở nên khó khăn, tác động tiêu cực đến thương mại, du lịch và vận tải nội địa.
Đê đã được xây dựng để ngăn chặn tình trạng xâm nhập mặn. Tuy nhiên, việc xây dựng đê cũng làm gia tăng lũ lụt trong mùa mưa do ngăn cản dòng chảy tự nhiên của nước ở vùng đồng bằng ngập lũ và ra biển. Điều này có thể trở nên nghiêm trọng hơn do biến đổi khí hậu, cùng với sự phát triển ngày càng tăng ở cả vùng đồng bằng và thượng nguồn.
Trong 10 năm qua, tổng lưu lượng dòng chảy trên lưu vực sông Mekong đã giảm 4-8%, trong khi các nước trong lưu vực đã tăng cường sử dụng nước trên sông Mekong thêm 5-12%. Dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong về hạ lưu và đồng bằng sông Cửu Long bị suy giảm nghiêm trọng. Đồng bằng thường xuyên phải đối mặt với tình trạng hạn hán gay gắt, xâm nhập mặn có xu hướng xuất hiện sớm hơn 1-1,5 tháng, với quy mô và cường độ lớn hơn trước.
Năm 2020, lượng phù sa ở Đồng bằng sông Cửu Long giảm chỉ còn 1/3 so với 15 năm trước. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hơn 20 triệu người dân khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng như nỗ lực đảm bảo an ninh nước, lương thực cho tất cả các nước trong lưu vực. Dự đoán đến năm 2040, vùng đồng bằng sẽ có dưới 5 triệu tấn phù sa/năm, giảm hơn 9 lần so với hiện nay và giảm gần 30 lần so với 15 năm trước.
Trong thời khắc quan trọng của giai đoạn biến đổi khí hậu cũng như sự hoạt động mạnh mẽ của El-Nino, nếu không có sự thích ứng thích hợp, Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính rằng biến đổi khí hậu có thể khiến Việt Nam thiệt hại khoảng 15% GDP mỗi năm vào năm 2050 và có thể khiến 1 triệu người rơi vào tình trạng nghèo đói cùng cực vào năm 2030, đặc biệt là tại khu vực hạ lưu dòng chảy sông Mekong.
Việt Nam đã nhiều lần lên tiếng về việc phát triển khu vực 3 bên giữa Việt Nam, Lào và Campuchia cũng như tìm kiếm những con đường mới trong sự hợp tác khác lớn hơn của tiểu vùng Mekong. Trong đó, cần đặc biệt chú ý đến việc chia sẻ thông tin và dữ liệu, quản lý dòng nước và thực hiện các nghiên cứu nghiêm túc liên quan đến quản lý lũ lụt và hạn hán.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính kêu gọi các nước lưu vực sông Mekong phối hợp hành động để đáp ứng nhu cầu cấp bách. Ông đề nghị các nước thành viên MRC, gồm Việt Nam, Lào, Thái Lan, Campuchia và các đối tác hợp tác thúc đẩy phát triển nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển năng lượng tái tạo, góp phần phát triển bền vững, đảm bảo an ninh năng lượng và ứng phó với biến đổi khí hậu. “Quan điểm của chúng ta đối với dòng sông sẽ luôn rõ ràng, minh bạch, vì môi trường sinh thái, vì lợi ích cộng đồng và trách nhiệm với thế hệ tương lai”, Thủ tướng Phạm Minh Chính nói.
Tags:
(VNF) - Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các bộ, ngành và tỉnh Quảng Ninh khẩn trương hoàn thiện Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh, bảo đảm chất lượng cao nhất, trình Ban Chấp hành Trung ương chậm nhất vào ngày 5/7.
(VNF) - Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2027) đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập được khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ.
(VNF) - Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sẽ được tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền nhằm bảo đảm triển khai đồng bộ, minh bạch và hiệu quả.
(VNF) - Bộ Công Thương yêu cầu các thương nhân chủ động nguồn hàng, duy trì hoạt động cung ứng xăng E10 liên tục cho thị trường.
(VNF) - Dịp Quốc khánh năm nay, cán bộ, công chức, viên chức sẽ được nghỉ liên tục 5 ngày, từ 29/8 đến hết 2/9, nhờ thực hiện hoán đổi ngày làm việc. Khối doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng lịch nghỉ tương tự để tạo điều kiện cho người lao động nghỉ ngơi và tham gia các hoạt động trong dịp lễ.
(VNF) - Nhà nước có thể bố trí nguồn lực mua lại các khu nhà ở xã hội để làm cơ sở cho thuê. Bộ Tài chính và các bộ, ngành đang liên quan đang được giao nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế và chính sách hỗ trợ đi kèm.
(VNF) - Bộ Ngoại giao khẳng định kết luận điều tra về các hành vi lao động cưỡng bức của Cơ quan Đại diện thương mại Mỹ không phản ánh đúng thực tế và nỗ lực của Việt Nam trong phòng, ngừa, giảm thiểu lao động cưỡng bức.
(VNF) - Cục Thuế cho biết dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế mới nhất vẫn giữ nguyên trách nhiệm của các tổ chức tín dụng trong việc cung cấp thông tin tài khoản người nộp thuế cho cơ quan thuế, đồng thời phối hợp xử lý các giao dịch có dấu hiệu bất thường nhằm phục vụ công tác quản lý thuế và phòng chống gian lận.
(VNF) - Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/6 đã đề xuất áp thuế bổ sung 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 nền kinh tế. Washington cho rằng các đối tác này chưa có biện pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn hoạt động thương mại đối với những sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, qua đó tạo ra các rào cản bất hợp lý đối với thương mại của Mỹ.
(VNF) - Thủ tướng nhấn mạnh trong bối cảnh khó khăn, bên cạnh việc đánh giá kỹ tác động với thu ngân sách thì việc khoan sức dân, hỗ trợ doanh nghiệp rất quan trọng.
(VNF) - Dù Luật Thuế thu nhập cá nhân đã mở đường cho việc đánh thuế đối với hoạt động chuyển nhượng vàng miếng, Bộ Tài chính cho biết hiện chưa đủ cơ sở để quy định chi tiết và triển khai thu thuế đối với các giao dịch này.
(VNF) - Tính đến ngày 21/5, TP. HCM mới giải ngân được 23.620 tỷ đồng vốn đầu tư công, đạt 16% so với kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao. Con số này thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 30% đặt ra cho quý I/2026.
(VNF) - Cùng với việc nâng cao chất lượng sống cho người dân, TP. HCM đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế hàng đầu khu vực với quy mô kinh tế dự kiến khoảng 800 tỷ USD vào năm 2050.
(VNF) - Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn cho biết năm 2025 chứng kiến tốc độ xây dựng và hoàn thiện pháp luật nhanh chưa từng có, với hàng loạt đạo luật, nghị quyết được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn cho hoạt động đầu tư kinh doanh.
(VNF) - Bảo hiểm xã hội TP. HCM vừa kiến nghị bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng trực tuyến trên các sàn thương mại điện tử vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc khi sửa đổi các quy định liên quan đến Luật BHXH và Luật Bảo hiểm y tế.
(VNF) - Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp, trong đó đề xuất không cổ phần hóa các đơn vị đang độc quyền cung cấp dịch vụ công trên phạm vi cả nước hoặc tại từng địa phương.
(VNF) - Cục Quản lý Dược vừa ban hành quyết định xử phạt Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu The Vigo hơn 112 triệu đồng do kinh doanh mỹ phẩm có công thức không đúng hồ sơ công bố và quảng cáo sản phẩm sai quy định.
(VNF) - Công an TP. Hà Nội đã khởi tố Chủ tịch CCV Group Mai Hà Trang để điều tra hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, liên quan vụ huy động hơn 1.000 tỷ đồng từ hàng trăm nhà đầu tư.
(VNF) - Một hộ kinh doanh ở Đà Nẵng đã sử dụng máy POS để thực hiện các giao dịch quẹt thẻ nhằm hợp thức hóa dòng tiền, hỗ trợ rút tiền mặt, đáo hạn thẻ tín dụng và thu phí dịch vụ trái quy định của pháp luật.
(VNF) - Thủ tướng gợi ý cơ chế cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã được mua lại nhà ở thương mại, nhà ở xã hội với mục đích duy nhất là để cho thuê.
(VNF) - UBND TP Hà Nội vừa có tờ trình bổ sung đề nghị ban hành Nghị quyết thông qua Đề án “Vùng phát thải thấp trong vành đai 1, thành phố Hà Nội”, với lộ trình triển khai theo 3 giai đoạn từ giữa năm 2026 đến hết năm 2029.
(VNF) - Sau một năm thực hiện Nghị quyết 68-NQ/TW, khu vực kinh tế tư nhân ghi nhận sự bứt phá về số lượng với làn sóng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng mạnh. Tuy nhiên, bài toán về quy mô, năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu vẫn là thách thức lớn đối với cộng đồng doanh nghiệp tư nhân.
(VNF) - Theo báo cáo mới công bố của S&P Global, Chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 5/2026 đạt 52,8 điểm, tăng từ mức 50,5 điểm của tháng trước và là mức cao nhất kể từ tháng 2/2026. Kết quả này cho thấy các điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực sản xuất tiếp tục cải thiện tháng thứ 11 liên tiếp.
(VNF) - Sau cuộc hội đàm sáng 1/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr. nhất trí nâng quan hệ song phương Việt Nam - Philippines lên Đối tác Chiến lược tăng cường.
(VNF) - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định chủ trương của Việt Nam là không hợp tác với nước này để gây tổn hại hoặc tạo khó khăn cho nước khác. Vì vậy, Việt Nam đã và đang duy trì quan hệ tốt đẹp với cả Mỹ và Trung Quốc, mang lại lợi ích cho tất cả các bên, đồng thời đóng góp vào hòa bình, ổn định của khu vực.
(VNF) - Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các bộ, ngành và tỉnh Quảng Ninh khẩn trương hoàn thiện Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh, bảo đảm chất lượng cao nhất, trình Ban Chấp hành Trung ương chậm nhất vào ngày 5/7.
(VNF) - Vô tình gặp chúng tôi trên bãi biển cát trắng Bãi Cháy, bà Anna Williams, du khách đến từ Mỹ, hồ hởi: “Chúng tôi đã đi qua nhiều cảng biển trên thế giới, nhưng hiếm nơi nào tạo được cảm xúc mạnh mẽ ngay từ giây phút đầu tiên như ở đây. Âm nhạc, không gian và sự thân thiện khiến Hạ Long để lại ấn tượng rất đặc biệt. Tôi khá ấn tượng với những chuyến thuyền mang dáng dấp cổ căng đôi buồm đỏ, nó tạo những cảm xúc khá mạnh, đưa chúng tôi váo một không gian yên bình, lãng mạn.
