Năm 2027, hàng triệu xe máy ở Hà Nội và TP.HCM phải kiểm định khí thải?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy lưu hành ở Việt Nam.

Về thời điểm bắt đầu thực hiện kiểm định khí thải xe máy đang lưu hành, theo dự thảo, từ 1/1/2027, sẽ thực hiện kiểm định khí thải đối với xe máy lưu hành trên địa bàn 2 thành phố trực thuộc Trung ương, gồm TP. Hà Nội và TP. HCM.

Từ 1/1/2028, thực hiện kiểm định khí thải đối với xe máy lưu hành trên địa bàn 4 thành phố trực thuộc Trung ương còn lại, gồm TP. Hải Phòng, TP. Đà Nẵng, TP. Cần Thơ và TP. Huế và từ 1/1/2030, thực hiện kiểm định khí thải đối với xe máy lưu hành trên địa bàn các tỉnh, thành phố còn lại. Tùy theo tình hình thực tế, các tỉnh, thành phố này có thể quy định áp dụng thời hạn sớm hơn.

Lý giải việc áp dụng lộ trình kiểm định khí thải xe máy này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tình trạng ô nhiễm môi trường không khí tại Việt Nam nói chung và một số đô thị lớn nói riêng có xu hướng gia tăng, chủ yếu tập trung vào ô nhiễm bụi, đặc biệt là bụi mịn PM2.5.

Tình hình diễn biến ô nhiễm không khí trên toàn quốc có tính quy luật về mặt thời gian và có chiều hướng gia tăng cả về không gian và thời gian tại các thành phố, đô thị lớn như thành phố Hà Nội và TP. HCM.

Đặc biệt khu vực Thủ đô Hà Nội trong 3 tháng cuối năm 2024 và tháng 01 năm 2025 có nhiều ngày trong một số thời điểm đã ghi nhận chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở mức “rất xấu”, gây ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Một trong những nguyên nhân chính phát sinh bụi, khí thải gây tác động, ô nhiễm môi trường không khí được chỉ ra là do số lượng lớn các phương tiện cơ giới tham gia giao thông. Trong đó có nhiều phương tiện cũ không đảm bảo tiêu chuẩn khí thải, niên hạn để lưu thông.

Theo thống kê được Ngân hàng Thế giới (WB) công bố mới đây, năm 2021, ngành giao thông Việt Nam thải 32,9 triệu tấn CO2 tương đương (CO2e), chiếm 7,2% tổng lượng khí phát thải nhà kính của cả nước trong kỳ kiểm kê gần nhất. Theo WB, lượng phát thải từ ngành này dự tính tăng gấp 10 lần vào năm 2050 nếu Việt Nam không có hành động.

Được biết, để giảm lượng phát thải này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định 876/QĐ-TTg vào tháng 7/2022, trong đó đặt ra những mục tiêu quan trọng cho quá trình điện hóa giao thông.

Cụ thể, đến năm 2030, 50% phương tiện giao thông đô thị và 100% xe buýt, taxi nội đô sẽ sử dụng năng lượng điện. Xa hơn, đến năm 2050, toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ dự kiến sẽ chuyển sang sử dụng năng lượng xanh.

Theo đại diện WB, năm 2022, có 72,16 triệu xe hai bánh đăng ký, chiếm 94% tổng số phương tiện, tương đương 518 xe trên 1.000 dân, trong khi ô tô chỉ đạt 22 xe trên 1.000 dân. Tỷ lệ hấp thụ E-2W sẽ đóng vai trò dẫn dắt trong xu hướng chuyển đổi này, vốn đã diễn ra từ năm 2014.

Tại hội thảo về kiểm soát khí thải cải thiện chất lượng không khí hồi cuối tháng 4/2025, ông Lê Hoài Nam, Phó cục trưởng Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe máy dự kiến sẽ được ban hành vào tháng 5 hoặc 6 năm nay. Riêng các đô thị lớn như Hà Nội và TP. HCM sẽ có lộ trình áp dụng riêng, phù hợp với đặc thù giao thông và mức độ ô nhiễm không khí tại từng địa phương.

Từ năm 2009-2023, số phương tiện cá nhân tăng trung bình mỗi năm 10-15%. Đến tháng 12/2023, cả nước có trên 74,3 triệu xe môtô. Đến cuối năm 2023, cả nước ghi nhận trên 74,3 triệu xe mô tô đang lưu hành. Đáng chú ý, lượng xe mới đăng ký những năm gần đây vẫn duy trì ở mức cao, như năm 2022 đạt hơn 3,5 triệu xe, trong khi 6 tháng đầu năm 2024 đã đạt 1,4 triệu xe.

Việt Nam hiện chỉ có quy chuẩn khí thải và thực hiện kiểm định khí thải đối với ôtô; xe môtô, xe gắn máy chưa có. Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, để có thể đảm bảo kiểm định được khoảng 70 triệu xe máy dự kiến sẽ lưu hành vào năm 2028, cả nước cần thiết lập khoảng 5.000 cơ sở kiểm định khí thải, nhằm đáp ứng khối lượng phương tiện khổng lồ này.