Lãi suất khó giảm nhanh, thậm chí còn neo cao đến cuối năm

DN và hộ kinh doanh cũng đang có xu hướng giữ tiền

Mặc dù, trong những ngày gần đây cuộc đua lãi suất các ngân hàng có vẻ giảm nhiệt trên bề mặt nhưng thực tế vẫn có xuất hiện tại các ngân hàng thương mại quy mô vừa và nhỏ. Lãi suất huy động các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên tại nhiều ngân hàng đang dao động ở mức xấp xỉ 9%/năm.

Dù không xuất hiện trên diện rộng, song lãi suất tín hiệu nhích lên kể từ quý II đang gây áp lực chi phí vốn rất lớn cho cộng đồng doanh nghiệp.

Bên cạnh áp lực lãi suất, thị trường ngoại hối cũng đang đứng trước nhiều biến số. Nhu cầu nhập khẩu tăng cùng khả năng thu hồi ngoại tệ trong tương lai vẫn là những "dấu hỏi" lớn khiến diễn biến tỷ giá trở nên khó lường.

Trao đổi Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia tài chính ngân hàng cho rằng, đây là kết quả của cả yếu tố bên ngoài lẫn những điểm nghẽn nội tại của nền kinh tế. Về yếu tố quốc tế, việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì lãi suất ở mức cao khiến Việt Nam không có nhiều dư địa để nới lỏng chính sách tiền tệ.

"Nếu hạ lãi suất quá nhanh trong khi Mỹ chưa giảm lãi suất, áp lực lên tỷ giá sẽ gia tăng, kéo theo nguy cơ lạm phát và ảnh hưởng đến cả dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng như dòng vốn đầu tư trên thị trường tài chính", ông Nghĩa nói.

Tuy nhiên, nguyên nhân đáng chú ý hơn lại nằm ở bên trong nền kinh tế, khi vòng quay của dòng tiền đang chậm lại. Một lượng vốn rất lớn hiện nằm trong Kho bạc Nhà nước hoặc trên các tài khoản của ngân sách tại các ngân hàng thương mại nhà nước.

"Đây là nguồn tiền chưa thể đưa vào lưu thông mà phải chờ giải ngân đầu tư công. Trong khi đó, tiến độ giải ngân vẫn phụ thuộc vào nhiều khâu như giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, đấu thầu hay biến động giá vật liệu xây dựng. Điều này khiến hàng triệu tỷ đồng vẫn đang "nằm chờ", chưa thể trở thành nguồn vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh hay lưu thông trong nền kinh tế", ông Nghĩa nói.

Không chỉ vậy, khu vực doanh nghiệp và hộ kinh doanh cũng đang có xu hướng giữ tiền thay vì đưa trở lại hệ thống ngân hàng. Theo quan sát của TS. Lê Xuân Nghĩa, trong 6 tháng đầu năm, khu vực này đã rút khỏi hệ thống ngân hàng khoảng trên dưới 2 triệu tỷ đồng và đến nay vẫn chưa quay trở lại. Lượng tiền này cũng không dịch chuyển mạnh sang các kênh đầu tư như chứng khoán hay bất động sản mà chủ yếu được nắm giữ dưới dạng tiền mặt, vàng hoặc ngoại tệ. Điều đó cho thấy tâm lý thận trọng vẫn bao trùm thị trường trong bối cảnh chi phí vốn cao và triển vọng kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.

Hệ quả là tốc độ tăng tiền gửi không theo kịp tốc độ tăng tín dụng. Trong 6 tháng đầu năm, tín dụng tăng khoảng 7,5%, trong khi tiền gửi chỉ tăng khoảng 5,5%. Khi nguồn vốn huy động tăng chậm hơn nhu cầu cho vay, các ngân hàng buộc phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động để bảo đảm cân đối thanh khoản và duy trì khả năng cung ứng tín dụng.

Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, chính sự kết hợp giữa áp lực từ bên ngoài và những điểm nghẽn trong lưu thông dòng tiền đã khiến mặt bằng lãi suất hiện nay khó giảm nhanh, nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao đến hết năm. Trong bối cảnh đó, dòng tiền sẽ khó dịch chuyển mạnh vào các tài sản rủi ro như chứng khoán hay bất động sản mà tiếp tục có xu hướng đứng ngoài quan sát hoặc tìm đến các kênh trú ẩn an toàn hơn.

Mặt bằng lãi suất khó quay lại vùng thấp

Ông Nguyễn Dương Phương, Trưởng bộ phận Phân tích và Nghiên cứu Công ty TNHH Chứng khoán Shinhan Việt Nam (SSV), cho rằng mặt bằng lãi suất trong thời gian tới nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao và khó có thể quay trở lại vùng thấp như giai đoạn trước. Nguyên nhân là áp lực huy động vốn của hệ thống ngân hàng vẫn hiện hữu trong bối cảnh nhu cầu tín dụng phục hồi nhanh hơn tốc độ tăng của nguồn vốn huy động.

Theo đó, mặc dù thanh khoản của hệ thống ngân hàng có thể được cải thiện nhờ việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, các chính sách hỗ trợ tăng trưởng và dòng tiền dần quay trở lại nền kinh tế, nhưng những yếu tố này chưa đủ để tạo điều kiện cho lãi suất giảm mạnh. Bên cạnh đó, diễn biến lãi suất quốc tế, đặc biệt là chính sách điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), vẫn tạo áp lực lên tỷ giá và dư địa điều hành chính sách tiền tệ trong nước.

"Trong bối cảnh đó, mặt bằng lãi suất được dự báo sẽ tiếp tục neo ở mức tương đối cao trong những tháng tới. Điều này đồng nghĩa chi phí vốn của doanh nghiệp khó có thể giảm nhanh, trong khi các ngân hàng vẫn phải duy trì mức lãi suất huy động đủ hấp dẫn để bảo đảm cân đối nguồn vốn và đáp ứng nhu cầu tín dụng của nền kinh tế", ông Nguyễn Dương Phương nhận định.

Đồng quan điểm, trao đổi với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, TS. Võ Trí Thành cho rằng, dư địa để tiếp tục giảm mặt bằng lãi suất trong giai đoạn hiện nay không còn nhiều. Trong bối cảnh lạm phát đang tiến gần mục tiêu kiểm soát, thanh khoản của hệ thống ngân hàng vẫn chịu áp lực, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì lãi suất ở mức cao, Việt Nam cần thận trọng trong điều hành chính sách tiền tệ để bảo đảm ổn định tỷ giá và các cân đối vĩ mô.

Trong bối cảnh đó, thay vì nới lỏng lãi suất trên diện rộng, giải pháp phù hợp hơn là tiếp tục triển khai các gói tín dụng có mục tiêu, tập trung vào những lĩnh vực ưu tiên như nhà ở xã hội, thủy sản, nông nghiệp và một số ngành sản xuất trọng điểm.

"Những chính sách tín dụng có trọng tâm sẽ mang lại hiệu quả cao hơn so với việc giảm mặt bằng lãi suất chung trong bối cảnh dư địa chính sách đang bị thu hẹp và điều kiện thị trường còn nhiều ràng buộc", TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh.

Việc duy trì ổn định mặt bằng lãi suất là cần thiết để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính, song song với đó cần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh nhằm khơi thông niềm tin của doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp phục hồi, mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm, tổng cầu của nền kinh tế sẽ được cải thiện một cách bền vững hơn so với việc chỉ dựa vào các biện pháp nới lỏng tiền tệ.

"Trong thời gian tới, chính sách tiền tệ cần tiếp tục được điều hành linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa. Bên cạnh việc duy trì các gói tín dụng ưu tiên, cần tiếp tục kéo dài các chính sách hỗ trợ như giảm thuế giá trị gia tăng, thúc đẩy đầu tư công và phát triển du lịch để tạo thêm động lực cho tăng trưởng, thay vì kỳ vọng quá nhiều vào việc hạ lãi suất", ông Thành nói.