Nền kinh tế 'suy thoái kỹ thuật', Canada trước những cảnh báo rủi ro

GDP phát tín hiệu trái chiều

Nền kinh tế Canada đang đối mặt với những dấu hiệu suy yếu rõ nét khi thị trường lao động đi xuống, đầu tư doanh nghiệp sụt giảm và những bất ổn thương mại tiếp tục phủ bóng lên triển vọng tăng trưởng.

Theo số liệu do Cơ quan Thống kê Canada (Statistics Canada) công bố, GDP thực tế của nước này trong quý I/2026 gần như không thay đổi so với quý trước, sau khi giảm 0,2% trong quý IV/2025. Kết quả này cho thấy nền kinh tế chưa ghi nhận thêm một quý suy giảm nếu xét theo cách đo lường tăng trưởng thông thường.

Tuy nhiên, bức tranh lại kém tích cực hơn khi nhìn dưới góc độ tăng trưởng thường niên hóa (annualized) – thước đo được nhiều tổ chức và hãng tin quốc tế sử dụng. Reuters dẫn số liệu cho biết GDP Canada giảm 0,1% theo tốc độ thường niên hóa trong quý I, nối tiếp mức giảm 1% của quý trước đó.

Trên cơ sở này, nhiều chuyên gia kinh tế đánh giá Canada đã rơi vào trạng thái "suy thoái kỹ thuật" (technical recession) khi tăng trưởng annualized ghi nhận hai quý liên tiếp ở mức âm. Nếu được xác nhận, đây sẽ là lần đầu tiên nền kinh tế Canada đối mặt với tình trạng này kể từ giai đoạn đại dịch Covid-19 năm 2020.

Điều đáng chú ý là đà suy yếu lần này xuất hiện trong bối cảnh nền kinh tế Canada từng được đánh giá có khả năng chống chịu tương đối tốt trước các cú sốc bên ngoài. Tuy nhiên, những tác động kéo dài từ căng thẳng thương mại, bất ổn chính sách thuế quan của Mỹ cùng xu hướng doanh nghiệp thắt chặt đầu tư đã bắt đầu phản ánh rõ nét trong các số liệu kinh tế.

Theo Reuters, đầu tư vốn của doanh nghiệp tại Canada đã giảm quý thứ năm liên tiếp, trong khi hoạt động tuyển dụng, chi tiêu và niềm tin kinh doanh đều chịu tác động tiêu cực từ môi trường bất định kéo dài.

Bên cạnh đó, một báo cáo khác của Wall Street Journal cũng cho thấy sự suy giảm không chỉ đến từ khu vực doanh nghiệp mà còn xuất phát từ chi tiêu công và hoạt động xuất khẩu. Một số ngành công nghiệp chủ lực, đặc biệt là lĩnh vực sản xuất ô tô, ghi nhận mức sụt giảm đáng kể do các đợt đóng cửa nhà máy và nhu cầu bên ngoài yếu đi.

Trong khi đó, tiêu dùng hộ gia đình vẫn duy trì tăng trưởng nhưng tốc độ không đủ lớn để bù đắp phần suy yếu từ đầu tư và xuất khẩu. Thậm chí, nhiều chuyên gia cho rằng một phần chi tiêu hiện nay đang được duy trì nhờ nguồn tiết kiệm tích lũy trước đó thay vì phản ánh sức khỏe thực sự của thu nhập người dân.

Thị trường lao động suy yếu, lạm phát có dấu hiệu tăng nhiệt

Song song với đà tăng trưởng chững lại, thị trường lao động Canada cũng đang phát đi những tín hiệu đáng lo ngại.

Số liệu tháng 4/2026 cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của Canada tăng lên 6,9%, mức cao nhất trong vòng sáu tháng. Theo Reuters, nền kinh tế Canada đã mất ròng khoảng 17.700 việc làm chỉ trong một tháng, trái ngược hoàn toàn với kỳ vọng tạo thêm khoảng 15.000 việc làm của giới phân tích.

Đáng chú ý, phần lớn mức sụt giảm đến từ nhóm việc làm toàn thời gian. Chỉ riêng tháng 4, Canada mất khoảng 46.700 vị trí việc làm toàn thời gian, trong khi số việc làm bán thời gian tăng thêm để bù đắp chỉ vào khoảng 29.000 vị trí. Tính từ đầu năm đến nay, tổng số việc làm toàn thời gian đã giảm khoảng 111.000 vị trí.

Áp lực việc làm đặc biệt lớn đối với lao động trẻ. Tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm thanh niên đã tăng lên 14,3%, trong khi tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động chính từ 25-54 tuổi ở mức 6%. Trong khi đó, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động sớm từ 15 tuổi trở lên tăng lên 65%, nhích nhẹ so với mức 64,9% của tháng trước.

Theo các chuyên gia, những khó khăn hiện nay không chỉ xuất phát từ yếu tố chu kỳ kinh tế mà còn phản ánh nhiều vấn đề mang tính cấu trúc như già hóa dân số, sự lệch pha kỹ năng lao động và tác động ngày càng lớn của quá trình chuyển đổi công nghệ, bao gồm cả trí tuệ nhân tạo (AI). Phó Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada (BoC), Nicolas Vincent nhận định đây là một trong những giai đoạn điều hành chính sách khó khăn nhất khi cơ quan này phải phân biệt giữa những biến động mang tính tạm thời của nền kinh tế với các thay đổi dài hạn của thị trường lao động.

Bên cạnh đó, giá năng lượng biến động mạnh do xung đột địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục làm gia tăng mức độ bất định đối với nền kinh tế. Dù giá dầu cao có thể hỗ trợ một số khu vực khai thác năng lượng của Canada, song đồng thời cũng tạo áp lực lên lạm phát và chi phí sinh hoạt.

Áp lực lạm phát cũng đang trở thành một trong những bài toán khó đối với các nhà hoạch định chính sách. Theo BoC, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4/2026 ở mức 2,8%, cao hơn mức 2,4% của tháng trước. Giá năng lượng, đặc biệt là giá xăng, tiếp tục là động lực chính kéo lạm phát đi lên trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh.

Bài toán khó đối với Ngân hàng Trung ương Canada (BoC)

Trong bối cảnh tăng trưởng suy yếu, dư địa chính sách của Ngân hàng Trung ương Canada cũng đang trở thành tâm điểm chú ý của thị trường. Hiện BoC vẫn duy trì lãi suất chính sách ở mức 2,25%, song áp lực đối với cơ quan này ngày càng lớn khi phải cân bằng giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Sau khi các số liệu GDP và thị trường lao động phát đi tín hiệu kém tích cực, thị trường cũng đã giảm đáng kể kỳ vọng về khả năng tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ trong thời gian tới. Quyết định lãi suất tiếp theo của BoC, dự kiến công bố vào ngày 10/6, vì vậy đang được giới đầu tư theo dõi sát sao như một tín hiệu quan trọng về triển vọng kinh tế Canada trong những tháng còn lại của năm.

Một yếu tố khác đang gây áp lực lên nền kinh tế Canada là môi trường thương mại quốc tế ngày càng bất ổn. Là nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu sang Mỹ, Canada đang chịu tác động trực tiếp từ những thay đổi trong chính sách thương mại của Washington. Các cuộc đàm phán liên quan tới Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), nguy cơ áp thuế mới cũng như căng thẳng địa chính trị toàn cầu đang khiến nhiều doanh nghiệp trì hoãn quyết định đầu tư và mở rộng sản xuất.

Phần lớn tổ chức nghiên cứu đều đã hạ dự báo kinh tế Canada trong năm 2026. Ngân hàng Trung ương Canada hiện kỳ vọng tăng trưởng kinh tế chỉ đạt khoảng 1,2%, thấp hơn đáng kể so với mức 1,7% của năm trước. Những đánh giá mới nhất về triển vọng kinh tế và lạm phát của cơ quan này sẽ được cập nhật trong Báo cáo Chính sách Tiền tệ (MPR) tiếp theo, dự kiến công bố ngày 15/7.

Sau nhiều năm tăng trưởng nhờ nhập cư, tiêu dùng hộ gia đình và thị trường bất động sản, nền kinh tế Canada đang bước vào giai đoạn thử thách mới khi các động lực truyền thống dần suy yếu.

Dù vẫn còn những tranh luận về việc Canada đã chính thức rơi vào suy thoái kỹ thuật hay chưa do khác biệt trong phương pháp tính GDP, các tín hiệu từ thị trường lao động, đầu tư doanh nghiệp và niềm tin kinh doanh đều cho thấy những rủi ro đối với nền kinh tế nước này đã hiện hữu rõ nét hơn đáng kể so với một năm trước.