Nghịch lý đồng hồ vàng: Giữ nguyên thì mất giá, nấu chảy lại có lời

Trên một khay nỉ màu xám, bộ máy đồng hồ nhỏ nằm im, lộ rõ những bánh răng, chân kính và vài con ốc. Bên cạnh là mặt số đã ngả màu kem, cặp kim mảnh, một núm chỉnh giờ cũ kỹ. Thứ đã biến mất là bộ vỏ, nắp đáy và dây đeo. Cả 3 bộ phận này đều có điểm chung: được làm từ vàng.

Ở thời điểm giá vàng leo lên những vùng cao chưa từng có, không ít vật thể chứa vàng bị kéo trở lại với câu hỏi nguyên thủy nhất của thị trường: trong đó có bao nhiêu gram vàng?

Những chiếc đồng hồ "được giá" hơn nếu bị nấu thành vàng

Một chiếc đồng hồ cổ, vốn từng được định giá bằng thương hiệu, đời máy, độ nguyên bản hay câu chuyện người sở hữu, nay có thể bị đặt lên cân. Khi giá kim loại quý đủ cao, ký ức bắt đầu có một mức giá khác, lạnh lùng và dễ quy đổi hơn.

Năm 2026 tạo ra bối cảnh đủ mạnh cho sự đảo chiều ấy. Giá vàng thế giới đầu năm có lúc lập đỉnh lịch sử, sau đó vẫn neo ở mặt bằng rất cao vào giữa tháng 6. Theo World Gold Council, giá vàng LBMA bình quân quý I/2026 đạt mức kỷ lục, trong khi lượng vàng tái chế cũng tăng. Ở chiều ngược lại, nhu cầu nữ trang tính theo khối lượng giảm mạnh vì giá quá đắt.

Điều đó cho thấy một chuyển động đáng chú ý: khi vàng trở nên đắt đỏ, người ta không chỉ mua vàng. Người ta cũng nhìn lại mọi thứ có thể bán như vàng.

Tại Việt Nam, cơn sốt này còn dữ dội hơn vì thị trường trong nước có độ vênh riêng. Vàng miếng SJC trong những tháng đầu năm liên tục biến động mạnh, có thời điểm lên sát vùng 190 triệu đồng/lượng trước khi điều chỉnh. Vàng nhẫn 9999 cũng bám rất sát vàng miếng. Có lúc chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới quy đổi lên tới khoảng 30 triệu đồng mỗi lượng.

Trong một thị trường như vậy, tâm lý "đã cầm vàng là cầm tiền" trở nên cực mạnh. Không chỉ vàng miếng, vàng nhẫn hay nữ trang được đem ra chốt lời. Những tài sản có phần vỏ bằng vàng, kể cả đồng hồ cổ, cũng bắt đầu bị nhìn bằng con mắt khác.

Nghịch lý xuất hiện rõ nhất ở nhóm đồng hồ vàng cổ điển: mặt nhỏ, dáng mỏng, thương hiệu có tên tuổi nhưng không thuộc nhóm siêu hiếm trong giới sưu tầm. Với người chơi, đó có thể là một món đồ có tuổi đời, có phong vị và có giá trị thẩm mỹ. Với thương lái, nó có thể chỉ là một tổ hợp gồm vỏ vàng, dây vàng, nắp đáy vàng và một bộ máy còn có thể bán lại.

Reuters từng ghi nhận một số mẫu Omega Constellation hay TAG Heuer bị đem nấu vì giá trị vàng trong vỏ và dây cao hơn giá bán đấu giá nguyên chiếc. Có trường hợp, lượng vàng trong một chiếc Omega Constellation 18K cuối thập niên 1970 được định giá cao hơn đáng kể so với giá trị sưu tầm của chiếc đồng hồ nguyên bản.

Khi đó, câu hỏi không còn là chiếc đồng hồ đẹp hay không, hiếm hay không, đáng giữ hay không. Câu hỏi trở thành: nếu tháo ra, bán vàng được bao nhiêu?

Anh Chiến, một thợ sửa đồng hồ tại phường Hai Bà Trưng, cho phóng viên biết trong giai đoạn thị trường vàng tăng giá cao, anh thường xuyên nhận được những bộ máy đồng hồ của các thương hiệu lớn, với yêu cầu chế tác lại vỏ. "Thực ra câu chuyện này không phải mới, thị trường đồng hồ đã từng chứng kiến trào lưu này từ hơn 10 năm trước", anh Chiến chia sẻ.

"Đồng hồ vàng, với nhiều thương hiệu, nếu để nguyên bản thì giá gần như không tăng theo giá kim loại. Sau khi tính lại hàm lượng, việc người ta đem nấu rồi bán vàng từ đồng hồ sẽ có giá trị kinh tế cao hơn bán nguyên chiếc. Phần bộ máy, mặt, kim... thì các thợ có thể ghép vào bộ vỏ thép mới và bán lại cho người dùng có nhu cầu", anh Chiến phân tích.

Để hiểu logic này, cần nhìn kỹ vào cấu tạo của một chiếc đồng hồ vàng. Không phải toàn bộ đồng hồ đều là vàng. Phần có thể quy đổi thành vàng chủ yếu nằm ở bộ vỏ, gồm thân vỏ, càng nối dây, bezel, nắp đáy, khóa và dây kim loại nếu có. Những ký hiệu như 750, 585 hay 375 thường cho biết hàm lượng vàng tương ứng 18K, 14K hay 9K.

Ngược lại, những chiếc chỉ mạ vàng, bọc vàng hoặc gold-filled không có giá trị luyện vàng tương đương đồng hồ vàng khối. Bề ngoài cùng có sắc vàng, nhưng giá trị kim loại bên trong rất khác nhau. Đây cũng là lý do người mua thiếu kinh nghiệm dễ nhầm giữa một chiếc đồng hồ "màu vàng" và một chiếc đồng hồ thực sự có vỏ vàng.

Phần còn lại của chiếc đồng hồ sống theo một logic khác. Bộ máy cơ học không phải một khối vàng. Nó là tập hợp của bánh răng, cầu máy, chân kính, dây cót, rotor và nhiều chi tiết nhỏ. Giá trị của nó nằm ở độ bền, đời máy, tình trạng hoạt động, tính nguyên bản và khả năng sửa chữa.

Với người sưu tầm, đôi khi vài dấu vết thời gian lại đáng giá hơn một lớp đánh bóng mới. Mặt số nguyên bản, kim đúng đời, núm đúng loại, vỏ chưa bị đánh bóng quá tay, dây và khóa còn đồng bộ, giấy tờ đi kèm nếu có, tất cả tạo nên giá trị của một chiếc đồng hồ vintage. Một chiếc đồng hồ bị thay sai mặt số, lắp vỏ khác đời hoặc dùng linh kiện không đúng nguyên bản có thể rơi vào vùng mà giới chơi gọi là "Frankenwatch". Khi đó, giá trị chiếc đồng hồ sẽ giảm đáng kể.

Thị trường không phải lúc nào cũng đi theo thước đo của giới sưu tầm

Với người đang cần tiền, chiếc đồng hồ vàng trong ngăn tủ có thể không còn là một vật phẩm gợi nhớ, mà là một khoản tài sản có tính thanh khoản. Với thương lái, sức hấp dẫn nằm ở lợi nhuận kép. Phần vàng được tháo ra, cân theo gram, tính theo tuổi vàng rồi bán như vàng nguyên liệu hoặc vàng tái chế. Phần còn lại, gồm máy, mặt số, kim, núm, kính hoặc dây da, vẫn có thể tiếp tục đi vào thị trường phụ tùng.

Đó là lý do sau khi lớp vỏ quý bị tách đi, chiếc đồng hồ chưa hẳn biến mất hoàn toàn. Nó có thể bước vào một "cuộc đời thứ hai". Bộ máy được bán cho thợ sửa. Mặt số được giữ lại cho người cần phục dựng. Núm, kim, khóa hay linh kiện nhỏ có thể trở thành món hàng riêng lẻ.

Trong trường hợp minh bạch, những phần này được dùng để sửa chữa hoặc phục hồi đồng hồ cũ, với mô tả rõ ràng về tình trạng thay thế.

Nhưng ở vùng xám của thị trường, câu chuyện trở nên phức tạp hơn. Một bộ máy cũ có thể được đặt vào một bộ vỏ mới. Một mặt số được làm sạch, kim được thay, núm được lắp lại. Chiếc đồng hồ sau đó xuất hiện trên thị trường với những mô tả dễ làm người mới chơi xao lòng: "máy zin", "máy cổ", "vỏ phục dựng", "chạy tốt"...

Với đồng hồ cổ, "chạy tốt" chưa đủ. Điều quan trọng không kém là chiếc đồng hồ có còn đúng với chính nó hay không.

Người mua cuối cùng vì thế dễ trở thành bên chịu rủi ro lớn nhất. Một chiếc máy Thụy Sĩ cũ đặt trong vỏ thép sáng bóng, mặt số còn logo quen thuộc, giá lại mềm hơn nhiều so với hàng nguyên bản, có thể trông như một món hời. Nhưng nếu người bán mô tả mập mờ, người mua có thể đang trả tiền cho một câu chuyện không còn đúng.

Anh Duy, một người chơi đồng hồ lâu năm cho biết, với mức giá dưới 20 triệu đồng để sở hữu chiếc đồng hồ có bộ máy, mặt, kim zin, anh sẵn sàng "xuống tiền". "Thông thường những chiếc đồng hồ này nếu nguyên bản thì phải có giá lên tới hơn 100 triệu. Tôi nghĩ bỏ ra số tiền dưới 20 triệu để 'chơi' máy, kim, mặt...vẫn là hợp lý. Bộ máy dù sao vẫn là tinh túy của chiếc đồng hồ", anh Duy chia sẻ.

Rủi ro không chỉ nằm ở giá. Linh kiện không đúng đời có thể làm giảm giá trị sưu tầm. Vỏ thay thế hoặc linh kiện ngoài có thể ảnh hưởng tới độ kín nước, độ ổn định kỹ thuật và khả năng bảo dưỡng về sau. Với những thương hiệu lớn, đồng hồ đã bị can thiệp quá nhiều bằng linh kiện ngoài hãng cũng có thể gặp khó khi đưa đi bảo dưỡng chính hãng.

Trong mắt giới sưu tầm, mất mát lớn nhất không nằm ở vài gram vàng. Một chiếc đồng hồ vintage nguyên bản bị tháo vỏ để bán vàng là một đơn vị lịch sử biến mất. Nó không chỉ mất đi lớp vỏ vật chất, mà còn mất đi sự toàn vẹn của thiết kế ban đầu. Những dấu xước nhỏ, lớp patina trên mặt số, vết mòn ở càng nối dây, tất cả từng là bằng chứng của thời gian. Khi bị nấu chảy, chúng chỉ còn là nguyên liệu.

Dù vậy, cũng cần nhìn hiện tượng này bằng sự tỉnh táo. Không phải mọi chiếc đồng hồ vàng đều đáng được giữ lại bằng mọi giá. Không phải mọi hành vi tháo linh kiện đều là phá hoại. Có những chiếc đồng hồ đã hỏng nặng, mất nhiều linh kiện, không còn khả năng phục hồi kinh tế. Có những chủ sở hữu cần tiền và lựa chọn bán phần vàng là quyết định hợp lý với họ. Thị trường luôn có lý lẽ riêng của nó.

Nhưng khi giá vàng tăng quá mạnh, lý lẽ ấy trở nên áp đảo. "Giá trị nấu chảy" trở thành một mức sàn mới. Nếu giá vàng trong vỏ cao hơn giá bán nguyên chiếc, chiếc đồng hồ lập tức đứng trước một lựa chọn khắc nghiệt: tiếp tục tồn tại như một vật phẩm hoàn chỉnh, hay bị tách ra để mỗi phần đi theo một dòng chảy lợi nhuận khác nhau.