Tăng trưởng trên 10%/năm: Thị trường vốn trở thành trụ cột chiến lược

Tăng trưởng không chỉ là kích cầu ngắn hạn

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030, bắt đầu ngay từ năm 2026. Đây là mục tiêu đầy tham vọng, dựa trên nền tảng tăng trưởng GDP vững chắc năm 2025 (ước đạt 8,02%) và sự chuyển đổi mô hình kinh tế sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và số hóa.

Trong bối cảnh đó, nguồn vốn để phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng được xem là then chốt. Ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng nguồn vốn là yếu tố sống còn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026–2030.

"Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%/năm, bài toán huy động vốn không còn đơn thuần là vấn đề tài khóa ngắn hạn, mà là yêu cầu cơ cấu lại toàn bộ hệ thống tài chính để đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ của nền kinh tế. Trong bối cảnh này, mặc dù hệ thống ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ đạo, nhưng sự phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng có thể tạo ra rủi ro hệ thống nếu không được cân đối hợp lý", ông Hùng nói.

Ông Hùng cho rằng thị trường vốn, đặc biệt là thị trường trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán, cần được coi là “nguồn lực chiến lược” giúp doanh nghiệp huy động vốn trung – dài hạn hiệu quả hơn.

"Hiện dư nợ trái phiếu doanh nghiệp chỉ mới vào khoảng 10% GDP, thấp hơn nhiều so với tiềm năng và so với các thị trường trong khu vực, điều này cho thấy còn rất nhiều dư địa để phát triển thị trường vốn nội địa. Việc doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường trái phiếu để huy động vốn trung hạn sẽ giúp giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và góp phần ổn định hệ thống tài chính nói chung", ông Hùng nói.

Bên cạnh đó, ông Hùng cũng chỉ ra rằng thị trường chứng khoán Việt Nam tuy sôi động, nhưng hoạt động chủ yếu diễn ra ở thị trường thứ cấp, trong khi thị trường sơ cấp – vốn là kênh huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp thông qua phát hành cổ phiếu – vẫn còn nhiều dư địa để phát triển. Việc tăng cường huy động vốn chủ sở hữu thông qua cổ phần hóa và IPO sẽ giúp doanh nghiệp củng cố nền tảng tài chính, giảm lệ thuộc vào các kênh nợ và mở rộng quy mô đầu tư.

Ông Hùng cũng nhấn mạnh rằng phía nhà nước và các cơ quan quản lý cần có các biện pháp thúc đẩy từng bước đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư trong nước và quốc tế, cũng như cải thiện hạ tầng giao dịch và minh bạch thông tin thị trường. Cụ thể, việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài tham gia thị trường trái phiếu chính phủ và thị trường vốn trong nước sẽ không chỉ tạo ra dòng vốn mới mà còn góp phần nâng cao chất lượng quản trị, định giá và thanh khoản cho thị trường.

Ngoài ra, ông Hùng lưu ý rằng Việt Nam vẫn còn dư địa tài khóa để huy động vốn từ thị trường trái phiếu chính phủ, với mức nợ công và nợ chính phủ hiện vẫn nằm trong ngưỡng an toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho phát hành trái phiếu nhằm tài trợ cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng và khu vực sản xuất. Việc này sẽ không chỉ phân tán rủi ro khỏi hệ thống ngân hàng mà còn giúp gia tăng nguồn lực đầu tư công hiệu quả hơn trong dài hạn.

Theo ông Hùng, mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi hệ thống tài chính quốc gia phải chuyển dịch từ mô hình chủ yếu dựa vào tín dụng ngân hàng sang mô hình thị trường vốn phát triển toàn diện, đa kênh và có khả năng hấp thụ vốn dài hạn. Đây là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp có thể huy động vốn với chi phí hợp lý, tăng năng lực cạnh tranh và đóng góp vào chu kỳ tăng trưởng mới của Việt Nam trong thập kỷ tới.

Tại Báo cáo Triển vọng Kinh tế Vĩ mô Việt Nam với chủ đề “Định vị nguồn vốn cho mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026–2030”, FiinGroup nhận định thách thức lớn nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới không còn là kích cầu ngắn hạn mà là khả năng huy động và phân bổ nguồn vốn dài hạn cho hạ tầng, sản xuất và công nghiệp chế biến. Để đạt mục tiêu tăng trưởng cao, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần tiệm cận khoảng 40% GDP, đòi hỏi sự thay đổi căn bản về chất lượng và cấu trúc nguồn lực.

Trong bối cảnh đó, đầu tư công tiếp tục giữ vai trò “vốn mồi” dẫn dắt, với hiệu quả giải ngân cải thiện rõ rệt; riêng năm 2026 ước đạt khoảng 995 nghìn tỷ đồng. Dư địa tài khóa vẫn tương đối rộng khi các chỉ tiêu nợ công duy trì dưới trần cho phép và ngân sách năm 2025 đã quay lại thặng dư sau 5 năm.

Năm 2025, tăng trưởng GDP chủ yếu được thúc đẩy bởi đầu tư công và FDI, trong đó đầu tư công tăng hơn 26%, trở thành động lực chính cho xây dựng và công nghiệp chế biến, còn khu vực tư nhân trong nước phục hồi chậm. Tuy nhiên, đầu tư công không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn khi hệ thống ngân hàng đang tiệm cận giới hạn an toàn. Vì vậy, bên cạnh vai trò mở đường của đầu tư công, thị trường trái phiếu doanh nghiệp được kỳ vọng trở thành trụ cột vốn dài hạn bổ sung cho tăng trưởng.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đã phục hồi

Nếu đầu tư công được xem là “vốn mồi”, thì trái phiếu doanh nghiệp chính là nguồn vốn dài hạn mang tính thị trường, giúp san sẻ áp lực cho hệ thống ngân hàng và mở thêm kênh huy động trực tiếp cho khu vực sản xuất. Thị trường đã có tín hiệu phục hồi. Năm 2025, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp ước đạt 630–644 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 30% so với năm trước.

Tuy nhiên, cấu trúc phát hành vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Theo FiinGroup, khoảng 68% giá trị phát hành thuộc về khối ngân hàng, trong khi doanh nghiệp sản xuất – nhóm cần vốn trung dài hạn nhất – lại chiếm tỷ trọng khiêm tốn. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp hiện mới tương đương khoảng 10% GDP, còn khá xa mục tiêu 25% vào năm 2030.

Nghịch lý nằm ở chỗ nhu cầu vốn rất lớn nhưng kênh dẫn vốn chưa thực sự thông suốt. Thị trường thiếu nhà đầu tư dài hạn, thiếu nguồn cung trái phiếu chất lượng và hạ tầng giao dịch đồng bộ.

Các khuyến nghị chính sách đang được đặt ra nhằm tháo gỡ nút thắt này, như yêu cầu doanh nghiệp lớn huy động 20–25% phần vay tăng thêm qua trái phiếu; thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho trái phiếu hạ tầng, sản xuất, năng lượng; đấu thầu điện tử để minh bạch hóa chi phí vốn; và bắt buộc xếp hạng tín nhiệm với phát hành riêng lẻ.

Ở chiều ngược lại, dư địa cầu vốn còn rộng. Danh mục của khối bảo hiểm – nguồn tiền dài hạn tự nhiên – vẫn chủ yếu nằm ở tiền gửi và trái phiếu chính phủ, trong khi nhu cầu đầu tư kỳ hạn trên 7 năm chiếm hơn 60%. Nếu khung pháp lý và hạ tầng thị trường được hoàn thiện, khả năng hấp thụ vốn trung dài hạn là rất lớn.

FiinGroup cho rằng khi cơ sở nhà đầu tư được mở rộng, cơ chế định giá minh bạch và hạ tầng giao dịch chuẩn hóa, trái phiếu doanh nghiệp mới thực sự trở thành tài sản có thể giao dịch, repo và tạo thanh khoản. Khi đó, niềm tin của nhà đầu tư tổ chức sẽ được củng cố, giúp dòng vốn dài hạn chảy mạnh hơn vào khu vực sản xuất.

Từ năm 2026, triển vọng được đánh giá tích cực hơn khi chính sách tiền tệ bớt nới lỏng và ngân hàng hạn chế cấp tín dụng dài hạn, buộc doanh nghiệp đa dạng hóa kênh huy động. Những sửa đổi pháp lý liên quan đến phát hành và sử dụng vốn trái phiếu cũng được kỳ vọng tạo hành lang minh bạch hơn cho thị trường.

Theo FiinGroup, bài toán vốn cho tăng trưởng cao không thể dựa vào một kênh duy nhất. Đầu tư công cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, nhưng chỉ khi trái phiếu doanh nghiệp và thị trường vốn phát triển thực chất, nền kinh tế mới hình thành cấu trúc vốn bền vững. Nếu đầu tư công là tia lửa khởi động, thì trái phiếu doanh nghiệp sẽ là nhiên liệu duy trì động cơ tăng trưởng trong thập kỷ tới.