'Thị trường chứng khoán đang bước vào giai đoạn sàng lọc mạnh hơn'

Thị trường phân hóa mạnh, dòng tiền tập trung vào cổ phiếu dẫn dắt

Trao đổi tại Talkshow Phố Tài chính, TS. Trần Thăng Long, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Chứng khoán BIDV cho biết mùa công bố kết quả kinh doanh quý I/2026 ghi nhận diễn biến tích cực khi lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng trưởng 39%; nếu loại trừ phần lợi nhuận đột biến từ nhóm cổ phiếu thuộc tập đoàn Vingroup, mức tăng vẫn đạt khoảng 22%.

Dù VN-Index từng vượt mốc 1.900 điểm và thiết lập đỉnh ngắn hạn, thị trường lại xuất hiện trạng thái phân hóa và có tính chọn lọc cao, chưa phản ánh đầy đủ bức tranh kết quả kinh doanh cũng như diễn biến của nền kinh tế.

Theo ông Long, một trong những nguyên nhân quan trọng là thanh khoản hệ thống tài chính không còn dồi dào như trước. Mặt bằng lãi suất có xu hướng nhích tăng do áp lực chênh lệch cung – cầu tiền tệ, khiến dòng tiền dành cho thị trường tài chính bị thu hẹp.

Trong bối cảnh đó, dòng vốn chủ yếu tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn có “câu chuyện riêng” như kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, tái cấu trúc doanh nghiệp, nâng hạng thị trường hoặc kỳ vọng chính sách. Ngược lại, nhóm cổ phiếu midcap và smallcap không thu hút được dòng tiền.

Ông Long cũng cho rằng cấu trúc dòng tiền trên thị trường đã thay đổi đáng kể. Nếu trước đây dòng tiền cá nhân mang tính đầu cơ chiếm ưu thế, thì hiện nay tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước đang tăng lên, tập trung vào những doanh nghiệp có nền tảng, thanh khoản cao và có vai trò dẫn dắt thị trường.

Bên cạnh đó, định hướng điều hành của Chính phủ hiện tập trung vào đầu tư công, tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao vai trò doanh nghiệp nhà nước và một số doanh nghiệp tư nhân chủ chốt. Theo đó, thị trường chứng khoán đang phản ánh kỳ vọng về một cấu trúc kinh tế mới.

“Việc nhiều nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc tìm kiếm lợi nhuận ở giai đoạn này chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực. Thị trường đang trưởng thành hơn trong việc lựa chọn chất lượng doanh nghiệp, vị thế ngành và vận động theo chu kỳ chính sách. Đây là giai đoạn củng cố cần thiết để tạo nền tảng cho xu hướng dài hạn bền vững hơn”, ông Long nhận định.

So sánh với các thị trường khu vực, TS. Trần Thăng Long cho biết từ đầu năm 2026, thị trường chứng khoán Đài Loan (Trung Quốc) và Hàn Quốc lần lượt tăng trưởng 43% và 77%. Tuy nhiên, đà tăng chủ yếu đến từ một số nhóm cổ phiếu công nghệ và bán dẫn quy mô lớn.

Tại Đài Loan (Trung Quốc), riêng cổ phiếu TSMC đóng góp khoảng 44% mức tăng của chỉ số TWSE từ đầu năm. Nếu tính thêm MediaTek, Delta Electronics và Hon Hai, bốn cổ phiếu này chiếm hơn 60% mức tăng của thị trường.

Trong khi đó tại Hàn Quốc, SK Hynix cùng nhóm doanh nghiệp thiết bị bán dẫn như Samsung Electro-Mechanics và Samsung SDI là động lực chính kéo chỉ số KOSPI đi lên. Đây là những nhóm ngành có vốn hóa chiếm tỷ trọng chi phối (trên 30%), tăng trưởng dựa trên lợi nhuận từ chuỗi cung ứng AI toàn cầu, giúp chỉ số không chỉ tăng mạnh mà còn tạo ra sự cộng hưởng tích cực sang các ngành công nghiệp phụ trợ.

Còn tại Việt Nam, khoảng 117 điểm tăng thêm của VN-Index từ đầu năm gần như phụ thuộc vào một vài mã trụ lớn, tạo nên hiện tượng “xanh vỏ đỏ lòng”. Theo ông Long, điều này phản ánh việc dòng tiền nội đang co cụm mang tính phòng thủ vào nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn để giữ nhịp chỉ số và chờ đợi câu chuyện nâng hạng, trong khi phần lớn doanh nghiệp sản xuất và nhóm midcap vẫn đang chật vật đối phó với áp lực tỷ giá, chi phí đầu vào và các rào cản thương mại từ Mỹ.

Ông cho rằng để thị trường thoát khỏi tình trạng này, cần có sự lan tỏa lợi nhuận đồng đều hơn giữa các nhóm doanh nghiệp. Diễn biến này có thể trở nên rõ nét hơn từ nửa cuối năm 2026 khi các chính sách tháo gỡ khó khăn về thể chế bắt đầu tác động vào nền kinh tế.

Khối ngoại có thể quay lại từ cuối năm 2026

Dù thị trường chứng khoán Việt Nam đã chính thức được FTSE nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp trong kỳ rà soát tháng 3/2026, khối ngoại vẫn duy trì xu hướng bán ròng. Theo TS. Trần Thăng Long, kể từ thời điểm công bố thông tin nâng hạng đến nay, nhà đầu tư nước ngoài đã có 5 tuần bán ròng liên tiếp với tổng giá trị hơn 20.888 tỷ đồng.

Theo ông, xu hướng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết là tâm lý “risk off” trên phạm vi toàn cầu trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị giữa Mỹ/Israel và Iran gia tăng, cùng với tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư quốc tế rút ròng và duy trì vị thế phòng thủ, hoặc tìm đến các tài sản an toàn hơn để trú ẩn.

Ngoài ra, dòng vốn toàn cầu hiện đang tập trung mạnh vào các quốc gia dẫn dắt làn sóng bán dẫn và trí tuệ nhân tạo như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc.

Một nguyên nhân khác đến từ yếu tố kỹ thuật sau nâng hạng. Theo nguyên tắc hoạt động, các quỹ đầu tư vào thị trường cận biên buộc phải bán ra cổ phiếu Việt Nam để tái cơ cấu danh mục trước thời điểm chuyển đổi. Trong khi đó, các quỹ đầu tư vào thị trường mới nổi thường giải ngân sau khi quá trình nâng hạng chính thức diễn ra và theo lộ trình từng giai đoạn.

Bên cạnh đó, vấn đề “room ngoại” vẫn là rào cản đáng kể. Dù pháp luật hiện hành cho phép nhiều ngành nghề được mở room ngoại tối đa 100%, trên thực tế không ít doanh nghiệp vẫn chủ động khóa room ở mức thấp vì lo ngại bị thâu tóm.

Tuy nhiên, TS. Trần Thăng Long cho rằng trong dài hạn, khối ngoại có thể quay trở lại giải ngân từ quý III – quý IV/2026. Kỳ vọng này đến từ việc lộ trình chuyển đổi nâng hạng theo thông báo của FTSE sẽ bắt đầu từ tháng 9/2026 và kéo dài thành 4 giai đoạn đến hết tháng 9/2027.

Ngoài ra, triển vọng Việt Nam được đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng của MSCI trong giai đoạn 2026 – 2027 cũng được kỳ vọng sẽ tạo cú hích tâm lý, góp phần thu hút dòng vốn ngoại quay trở lại thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nói về giải pháp để thị trường phát triển bền vững hơn, TS Trần Thăng Long đã đưa ra nhiều đề xuất cần được cân nhắc thực hiện.

Về pháp lý, cần cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 24/2026/NĐ-CP theo hướng đơn giản hóa và cắt giảm thủ tục hành chính. Đồng thời, cần hoàn thiện khung pháp luật nhằm nâng cao vai trò của công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ trong các hoạt động như IPO, bảo lãnh phát hành, tư vấn niêm yết, IR, quản trị doanh nghiệp, ESG và tạo lập thị trường.

Song song với đó là tháo gỡ nút thắt về giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL), cũng như nghiên cứu cơ chế phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho nhà đầu tư nước ngoài.

Về hạ tầng công nghệ, ông Long cho rằng thị trường cần sớm nâng cấp hệ thống KRX, hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và thành lập đơn vị chuyên trách thực hiện chức năng này để tạo nền tảng triển khai các sản phẩm mới như giao dịch trong ngày, bán chứng khoán chờ về hay bán khống.

Ngoài ra, thị trường cũng cần gia tăng nguồn hàng hóa chất lượng thông qua việc thúc đẩy IPO và niêm yết mới, đặc biệt với các doanh nghiệp tư nhân lớn và doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa.

Theo ông Long, năm 2026, thị trường đang chờ đợi nhiều thương vụ IPO đáng chú ý từ các doanh nghiệp lớn như DMX thuộc Thế Giới Di Động, Highlands Coffee, CP Foods, HDS và HD Saison.