Mỗi năm hút 20 - 30 tỷ USD phát triển hạ tầng: Cần thêm kênh dẫn vốn mới

Thêm sản phẩm mới, cơ hội khơi dòng vốn lớn

Theo Dự thảo quy định chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) đang được Bộ Tài chính lấy ý kiến, trái phiếu do doanh nghiệp dự án PPP phát hành ra công chúng phải là trái phiếu không chuyển đổi, không kèm chứng quyền và bắt buộc có bảo đảm thanh toán.

Trường hợp doanh nghiệp chưa đủ điều kiện vận hành, kinh doanh công trình, cơ sở hạ tầng, trái phiếu phải được bảo lãnh thanh toán vô điều kiện, không huỷ ngang toàn bộ gốc và lãi bởi tổ chức tín dụng, ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc đơn vị bảo lãnh đủ điều kiện.

Đồng thời, trái phiếu đăng ký chào bán phải được xếp hạng tín nhiệm bởi tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập, ngoại trừ một số trường hợp trái phiếu được tổ chức tín dụng bảo lãnh thanh toán toàn bộ lãi và gốc. Trường hợp được bảo lãnh thanh toán thì tổ chức thực hiện bảo lãnh thanh toán phải được xếp hạng tín nhiệm. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm cũng phải độc lập.

Một điểm cần chú ý, dự thảo quy định nêu, doanh nghiệp dự án PPP sẽ không bị ràng buộc điều kiện về thời gian hoạt động tối thiểu hay yêu cầu có lãi như doanh nghiệp thông thường.

Bộ Tài chính lý giải, mô hình doanh nghiệp đầu tư PPP có đặc thù riêng khi được thành lập chỉ để triển khai một dự án cụ thể, cần lượng vốn lớn ngay từ đầu và thời gian thu hồi vốn cũng kéo dài theo. Sau khi dự án PPP hoàn thành xong giai đoạn xây dựng, nguồn thu chủ yếu của các dự án PPP phát sinh từ quyền kinh doanh công trình, hệ thống cơ sở hạ tầng đó.

Do đó, dự thảo Nghị định cũng bổ sung, điều chỉnh một số điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng để phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp dự án PPP.

Trước hết, doanh nghiệp dự án phải có hợp đồng dự án PPP được ký kết theo quy định của pháp luật, bảo đảm tổng mức vốn vay, việc bảo đảm thanh toán trái phiếu và việc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu/xếp hạng tín nhiệm đối với tổ chức thực hiện bảo lãnh thanh toán.

Kế đến, về tài sản bảo đảm, với các dự án đã đủ điều kiện vận hành, dự thảo quy định doanh nghiệp có thể dùng tài sản, quyền sử dụng đất hoặc quyền kinh doanh công trình hạ tầng để bảo đảm cho trái phiếu. Các tài sản này phải được thẩm định giá và đăng ký giao dịch bảo đảm theo quy định pháp luật.

Dự thảo cũng quy định rõ về nguồn tiền thu được từ phát hành trái phiếu phải đảm bảo mục đích sử dụng vốn. Theo đó, tiền thu được chỉ được dùng cho dự án PPP hoặc cơ cấu lại nợ của chính doanh nghiệp dự án. Trong thời gian chưa giải ngân, doanh nghiệp chỉ được gửi ngân hàng hoặc đầu tư vào các tài sản an toàn như trái phiếu chính phủ, chứng chỉ tiền gửi.

Ngoài ra, doanh nghiệp dự án PPP sẽ phải định kỳ công bố tiến độ triển khai dự án, kết quả xếp hạng tín nhiệm cũng như các sự kiện có thể ảnh hưởng tới khả năng trả nợ trái phiếu. Các thông tin bất thường liên quan đến tài sản bảo đảm hoặc dòng tiền dự án phải được công bố trong vòng 24 giờ nhằm kiểm soát rủi ro có thể xảy ra.

Đối với quyền lợi của nhà đầu tư, để đảm bảo thì doanh nghiệp phát hành trái phiếu không được chia cổ tức hoặc phân phối lợi nhuận nếu chưa hoàn thành nghĩa vụ thanh toán gốc, lãi trái phiếu đến hạn. Đồng thời, tiền phục vụ thanh toán trái phiếu phải được quản lý tách biệt với các dòng tiền khác.

An toàn, dài hạn, sinh lời ổn định cho nhà đầu tư

Nói về nhu cầu vốn cho các dự án cơ sở hạ tầng, ông Nguyễn Bá Hùng, chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, phần lớn đầu tư hạ tầng, nguồn vốn đầu tư công là từ thu ngân sách, huy động các công cụ tài chính trên thị trường chưa nhiều. Chưa kể, hiện dựa vào vốn tín dụng ngân hàng kể cả khối nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, tỷ lệ các doanh nghiệp dự án hạ tầng huy động qua trái phiếu còn khá ít.

Ông cũng phân tích, đối với các dự án hạ tầng, đặc tính phải đầu tư lớn, cần thời gian dài để vận hành hiệu quả và chờ dòng tiền về, lợi nhuận ở các giai đoạn sau ổn định, dễ tạo được niềm tin với nhà đầu tư nhưng phải chờ, có thể 15 – 20 năm hoặc lâu hơn. Bên cạnh đó, cấu trúc rủi ro cũng phức tạp: rủi ro hoàn thành dự án, khó khăn xây dựng, hiệu quả vận hành, rủi ro vốn, lãi suất…

Nhưng nếu có bài toàn vốn dài hạn như trái phiếu hạ tầng, thiết kế chuẩn xác thì lợi ích rất lớn, dòng tiền sinh lời ổn định và dài hạn, tạo lợi suất ở quy mô rất lớn, có dòng tiền dồi dào cho doanh nghiệp.

Ở góc độ quản lý, ông Bùi Ngọc Huyên, Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán chứng khoán, UBCKNN thông tin, việc phát triển sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp mới là một trong 3 trụ cột của cơ quan quản lý trong thời gian sắp tới, bởi nếu như nhà đầu tư là cầu, thì sản phẩm chính là hàng hoá quyết định sức hấp dẫn của thị trường. Vì vậy, chính sách hiện nay đặc biệt chú trọng đa dạng hoá sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp. Trong xu hướng toàn cầu, cần phát triển thêm các loại trái phiếu mới, đáp ứng nhu cầu vốn trong một số lĩnh vực ưu tiên.

Trong đó, ông Huyên nhấn mạnh, lĩnh vực cơ sở hạ tầng cần huy động nguồn vốn rất lớn, đòi hỏi các công cụ tài chính dài hạn và phù hợp. Do đó, việc xây dựng Nghị định chào bán trái phiếu ra công chúng của doanh nghiệp dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) giúp thị trường có thêm sản phẩm, nhà đầu tư thêm lựa chọn chất lượng.

Ngoài ra, tại Nghị định số 245/2025, đã có quy định điều kiện chào bán trái phiếu ra công chúng bằng đồng Việt Nam của tổ chức tài chính quốc tế theo hướng đơn giản hơn, giúp DN trong nước tăng cường khả năng tiếp cận vốn quốc tế, hạn chế rủi ro khi vay bằng ngoại tệ trực tiếp.