Thúc đẩy chuyển đổi kép cho phát triển bền vững: Những thách thức cần vượt qua

Thúc đẩy chuyển đổi kép cho phát triển bền vững

Phát biểu tại Hội thảo về Phát triển bền vững năm 2025 với chủ đề “Động lực cho Kỷ nguyên Bền vững”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho hay hiện nay, trong bối cảnh quốc tế diễn biến phức tạp, các quốc gia đều đang chuyển mình mạnh mẽ trước làn sóng Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu cấp bách về tăng trưởng xanh, trung hòa carbon.

Đối với Việt Nam, đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong những năm qua và đặc biệt là năm 2025, Việt Nam đã chủ động thực hiện những thay đổi chiến lược sâu rộng nhằm thích nghi với thực tiễn và phát triển bền vững. Đảng và Chính phủ đang nỗ lực thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới, với trọng tâm là:

Thứ nhất, thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, đưa khu vực tư nhân trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển và đổi mới sáng tạo;

Thứ hai, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển khoa học - công nghệ, tăng cường đầu tư vào nghiên cứu, ứng dụng công nghệ cao để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Đây là một trong những bước tiến bước ngoặt giúp khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ, trở thành nòng cốt của nền kinh tế.

Thứ ba, thúc đẩy những chuyển biến mang tính chiều sâu. Việt Nam đang triển khai chiến lược phát triển dựa trên “bộ tứ trụ cột” - những định hướng trọng yếu mà Đảng và Chính phủ ưu tiên. Rất nhiều Nghị quyết đã được Bộ Chính trị ban hành để trợ lực cho sự phát triển của kinh tế, nhằm đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Thêm vào đó, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn trong lịch sử phát triển của Việt Nam, một khởi đầu cho vận hội mới, khi bản đồ hành chính quốc gia có sự thay đổi đáng kể.

Thứ trưởng cho biết Bộ Tài chính đã tập trung triển khai đồng bộ chương trình chuyển đổi số toàn ngành, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Song song với chuyển đổi số, Bộ Tài chính đã ban hành và triển khai Danh mục Phân loại xanh - một công cụ chính sách quan trọng nhằm nhận diện, đánh giá và thúc đẩy các dự án đầu tư thân thiện môi trường.

Theo thống kê, từ đầu năm đến nay, tổng giá trị phát hành trái phiếu xanh trong nước đã tăng hơn 60% so với cùng kỳ, chứng tỏ niềm tin của nhà đầu tư vào cam kết phát triển xanh của Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Tài chính cũng cho biết cả hai tiến trình chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn gặp nhiều thách thức. Đó là thách thức về thể chế, nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ và đặc biệt là năng lực nhân sự.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp trong nước, vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ mới hay dữ liệu số.

Chính vì vậy, Bộ Tài chính đang triển khai các chính sách ưu đãi thuế, tín dụng ưu tiên và quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, đồng thời nghiên cứu cơ chế hợp tác công - tư trong các dự án hạ tầng số và năng lượng tái tạo. Đây là những giải pháp cụ thể nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, sáng tạo và tham gia tích cực vào tiến trình chuyển đổi kép.

Bộ Tài chính đặt mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam sẽ hình thành thị trường carbon trong nước hoạt động hiệu quả, kết nối với các thị trường khu vực và toàn cầu. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xanh toàn cầu, đồng thời tận dụng nguồn lực tài chính trong nước và quốc tế.

Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không chỉ là hai mục tiêu riêng rẽ mà là hai quá trình song hành, hỗ trợ và thúc đẩy lẫn nhau.

Tại hội thảo, các doanh nghiệp cũng thể hiện rõ nhận thức và cam kết hành động trong thực hiện sản xuất xanh. Ông Larry Lee Chio Lim, Phó Tổng giám đốc, Công ty Cổ phần Bia-Rượu-Nước giải khát Sài Gòn, SABECO khẳng định: tính bền vững là một lợi thế cạnh tranh, và doanh nghiệp đã thực hiện nhiều giải pháp như chuyển đổi năng lượng quy mô lớn, quản lý tài nguyên nước, sản xuất bao bì tuần hoàn …

Ông Lee Leong Seng, Giám đốc, Bộ phận Phát triển bất động sản Nhà ở, Khối Bất động sản, Keppel Việt Nam thì cho biết doanh nghiệp luôn theo đuổi các mục tiêu Môi trường-Xã hội-Quản trị (ESG), đặc biệt là trong phát triển các dự án bền vững tại Việt Nam.

Huy động vốn quốc tế trở thành lựa chọn tất yếu

Theo ông Trịnh Hà, Chuyên gia chiến lược tại Exness Investment Bank, thị trường năng lượng tái tạo của Việt Nam đang bước vào giai đoạn thuận lợi nhất trong nhiều năm trở lại đây để thu hút dòng vốn FDI quy mô lớn, đặc biệt ở các lĩnh vực điện gió và điện mặt trời.

Quan sát từ thực tế thị trường cho thấy nhiều dự án năng lượng sạch đã tiếp cận được nguồn vốn nước ngoài với chi phí rẻ và điều kiện vay ưu đãi. Trường hợp của PC1 là minh chứng rõ rệt khi doanh nghiệp này huy động thành công vốn từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) với mức lãi suất chỉ khoảng 4–5%, cùng chi phí thu xếp vốn rất thấp.

Ông Hà cho biết nhu cầu vốn cho các dự án điện gió ngoài khơi – lĩnh vực sẽ được Việt Nam đẩy mạnh trong thời gian tới – là vô cùng lớn, lên tới hàng tỷ USD cho mỗi dự án. Trong khi đó, năng lực cung cấp tín dụng của các ngân hàng trong nước đang dần chạm giới hạn, khiến việc huy động vốn quốc tế trở thành lựa chọn tất yếu.

Một động lực quan trọng khác là xu hướng tài chính xanh đang tăng tốc trên toàn cầu. Các định chế tài chính quốc tế ngày càng mở rộng các gói cho vay ưu đãi dành riêng cho năng lượng sạch, trong khi tại Việt Nam, một số ngân hàng thương mại, như ACB, đã chủ động đưa ra các chương trình tín dụng xanh với lãi suất thấp hơn thị trường từ 1–2%. Điều này tạo ra môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp tiếp cận vốn giá rẻ, nâng cao hiệu quả đầu tư và cải thiện tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR).

Theo ông Trịnh Hà, nhiều doanh nghiệp lớn như Vingroup (VinFast), PC1 hay REE đã sớm nhận thấy xu hướng này và bắt đầu tham gia mạnh mẽ vào thị trường tài chính xanh.

Doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều kênh huy động vốn khác nhau, từ vay vốn trực tiếp từ ADB, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) và các định chế quốc tế khác, đến phát hành trái phiếu xanh – một hình thức đang phổ biến trên thị trường toàn cầu.

Với những doanh nghiệp có tham vọng lớn hơn, niêm yết trên các sở giao dịch chứng khoán quốc tế, tương tự VinFast niêm yết tại Mỹ, cũng là cách để tiếp cận các quỹ đầu tư quy mô hàng tỷ USD, dù con đường này đòi hỏi tiêu chuẩn khắt khe và chi phí cao hơn.

Ông Hà nhấn mạnh rằng với bối cảnh chính sách hỗ trợ (Quy hoạch điện VIII, khung giá điện mới...) và xu hướng toàn cầu, các doanh nghiệp năng lượng tái tạo hoàn toàn có cơ hội gia tăng IRR và hiệu quả đầu tư nếu biết tận dụng tốt các nguồn vốn xanh giá rẻ từ quốc tế.