Ngân hàng xanh - điểm khởi đầu thu hút khu vực tư nhân vào kinh tế bền vững

"Việt Nam có hành trình vươn lên đáng kinh ngạc"

- Được biết ông mới bắt đầu đảm nhận công tác tại Việt Nam từ tháng 9. Sau thời gian tìm hiểu và trải nghiệm, điều gì khiến ông ấn tượng về đất nước và con người Việt Nam?

Ông Julien Seillan: Rất nhiều chỉ số kinh tế của Việt Nam khiến tôi ấn tượng. Đầu tiên là chỉ số GDP bình quân đầu người, năm 1994 chỉ vào khoảng 200 USD nhưng hiện nay đã tăng lên khoảng 4.500 - 5.000 USD. Tình trạng nghèo cùng cực gần như đã biến mất. Các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ được hoàn thành. Đây là hành trình vươn lên đáng kinh ngạc. Tôi không chắc có quốc gia nào khác trên thế giới làm được điều tương tự.

Nhìn về hiện tại, năm 2025 là một năm đặc biệt – mở ra kỷ nguyên mới và khởi đầu cho một hành trình mới của Việt Nam. Chúng ta chứng kiến quá trình cải tổ bộ máy hành chính của hầu hết các tỉnh, thành phố và bộ, ngành.

Với tư cách một người Pháp, đây cũng là thời điểm đặc biệt đối với tôi, khi mà Việt Nam và Pháp đã nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện. Điều này có ý nghĩa quan trọng, không chỉ về ngoại giao hay kinh tế, mà còn về mặt lịch sử, khi xét đến câu chuyện quá khứ giữa Pháp và Việt Nam.

Trong đời sống hằng ngày, điều khiến tôi ấn tượng là những người Việt Nam mà tôi làm việc cùng - từ trong các cơ quan hành chính cho đến ngoài thực địa - đều rất tận tâm và tận lòng với công việc của mình.

Tôi cảm nhận được tinh thần khẩn trương và nỗ lực của họ trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển mình nhanh chóng. Tôi cũng nhận thấy ở họ khát khao được phát triển kỹ năng nghề nghiệp. Về điểm này giữa Việt Nam và Pháp có quan hệ hợp tác đặc biệt, khi nhiều tập đoàn lớn của Pháp sẵn sàng chuyển giao công nghệ và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực cho Việt Nam.

- Trong hơn 30 năm hiện diện tại Việt Nam, AFD đã đồng hành cùng đất nước qua nhiều giai đoạn chuyển đổi kinh tế - từ hỗ trợ sản xuất nông nghiệp cho đến thúc đẩy công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng. Ông có thể chia sẻ những lĩnh vực trọng tâm mà AFD sẽ tiếp tục hợp tác với Việt Nam trong thời gian tới?

Khi tôi đến Việt Nam hồi tháng 4, trong buổi bàn giao công việc với người tiền nhiệm, tôi có dịp được nói chuyện cùng người từng mở văn phòng AFD tại Việt Nam năm 1994. Tôi được nghe lại toàn bộ câu chuyện, về Việt Nam, về AFD và về mối quan hệ hợp tác giữa hai bên suốt chặng đường vừa qua.

Nhiệm vụ tổng quan của AFD tại Việt Nam là tập trung 100% vào phát triển bền vững và khí hậu. Chúng tôi không xem mình là “người Pháp đến giúp Việt Nam”, mà hành động dựa trên những ưu tiên mà chính phủ Việt Nam đề xuất chúng tôi làm - đó là hợp tác trong lĩnh vực ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nhiệm vụ này được triển khai theo hai hướng. Thứ nhất là giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Theo đề nghị của phía Việt Nam, AFD đã hỗ trợ nhiều địa phương nâng cao khả năng thích ứng với các hiện tượng thời tiết cực đoan, như xói lở bờ biển, xâm nhập mặn, lũ lụt...

Trụ cột thứ hai là giảm phát thải carbon trong lĩnh vực năng lượng và giao thông vận tải. Về năng lượng, tốc độ tăng trưởng GDP 7-8% mỗi năm của Việt Nam đòi hỏi nhu cầu năng lượng cũng tăng khoảng 10-12% mỗi năm. Để đáp ứng nhu cầu đó, chính phủ Việt Nam đã lựa chọn tập trung phát triển các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng ít phát thải. Một ví dụ về dự án trọng điểm mà chúng tôi đang thực hiện là dự án Bác Ái, một nhà máy thủy điện tích năng tại tỉnh Khánh Hòa, huy động nguồn vốn từ Liên minh châu Âu.

Về giảm phát thải trong giao thông, trọng tâm hiện nay là tuyến Metro số 3 tại Hà Nội. Dự án này sẽ được mở rộng, cùng với nhiều dự án khác trong tương lai. Mới đây, tôi cũng đã có buổi làm việc với Thứ trưởng Bộ Tài chính để bàn về việc cải tạo tuyến đường sắt Hải Phòng – Hà Nội. Nếu sử dụng đường sắt, kết hợp với các nguồn năng lượng sạch mới, thì có thể giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông.

Cần khuyến khích các ngân hàng thương mại đẩy mạnh tín dụng xanh

- Có thể thấy AFD đang đồng hành cùng Việt Nam trong việc chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp. Theo quan sát của ông, Việt Nam có những thuận lợi và khó khăn gì để đạt được mục tiêu này?

Tôi cho rằng Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức, song đồng thời cũng sở hữu lợi thế đáng kể. Để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, Việt Nam vẫn còn nhiều tiềm năng để phát triển năng lượng xanh - như thủy điện, điện gió, điện mặt trời - và đặc biệt là kết hợp các loại năng lượng này với nhau.

Chẳng hạn, có thể phát triển các dự án điện mặt trời nổi, hoặc kết hợp giữa điện gió và thủy điện thông qua thủy điện tích năng. Nói cách khác là làm sao kết hợp được nhiều giải pháp đa dạng.

Vấn đề đặt ra là, Việt Nam sẽ huy động nguồn lực tài chính như thế nào để triển khai những dự án này? Nhu cầu đầu tư hiện nay là rất lớn. Vài năm trước, người ta còn hỏi: “Các dự án đâu?”, nhưng bây giờ, điều tôi nghe thấy lại là “Chúng ta đã có dự án, làm sao để huy động vốn cho các dự án này?”.

Đứng trước bài toán đó, Việt Nam có một lợi thế lớn - đó là tăng trưởng kinh tế. Năm nay, tốc độ tăng trưởng đạt khoảng 7-8%, và có thể đạt hai con số trong những năm tới. Tỷ lệ nợ công chỉ khoảng 37% GDP, nghĩa là vẫn còn nhiều dư địa để vay vốn lớn đầu tư vào các lĩnh vực như giao thông, năng lượng, và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo tôi, Việt Nam cần triển khai một gói giải pháp tổng hợp. Một phần nguồn lực có thể đến từ vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), thông qua các chính phủ nước ngoài hoặc tổ chức đa phương như Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) và Ngân hàng Thế giới (WB). Tuy nhiên, không thể phụ thuộc hoàn toàn vào ODA, bởi khi Việt Nam tiến lên nhóm nước có thu nhập cao hơn, sẽ khó để tiếp cận vốn ODA hơn.

Và tất nhiên, không thể bỏ qua sự tham gia của khu vực tư nhân, cũng như khả năng phát hành trái phiếu quốc tế của Việt Nam.

- Theo ông, Việt Nam cần làm gì để thúc đẩy khu vực tư nhân tham gia tích cực hơn vào nền kinh tế bền vững?

Từ góc nhìn của AFD, tôi cho rằng có hai hướng giải pháp.

Hướng đầu tiên, cũng là đơn giản nhất, là đầu tư vào hệ thống ngân hàng “xanh”. Ngân hàng nhà nước cần khuyến khích hoặc tạo ưu đãi để các ngân hàng thương mại đẩy mạnh tín dụng xanh - tức là cho vay các dự án thân thiện với môi trường và phát triển bền vững. Từ đó, các doanh nghiệp có dự án xanh có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn phù hợp.

Hướng thứ hai là Việt Nam nên hợp tác với các chính phủ, tổ chức quốc tế nhằm trao đổi kinh nghiệm về tài chính xanh. Chẳng hạn, AFD đã triển khai một chương trình hỗ trợ kỹ thuật cho Bộ Tài chính Việt Nam về “xanh hóa hệ thống tài chính”. Mục tiêu là chia sẻ kinh nghiệm của Pháp và châu Âu về việc xây dựng thị trường carbon, thuế môi trường và trái phiếu xanh.

Tôi muốn chia sẻ một câu chuyện khá thú vị về chương trình “xanh hóa hệ thống tài chính”. Năm ngoái, khi Tổng Bí thư Tô Lâm gặp Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, ông Tô Lâm đã đề nghị phía Pháp tiếp tục chương trình này sau khi kết thúc giai đoạn 1. Tôi cảm thấy khá bất ngờ, vì chương trình có quy mô không lớn, cả về ngân sách lẫn số lượng người tham gia. Nhưng ông Tô Lâm đã biết đến chương trình và cho rằng nó rất hữu ích với Việt Nam. Vì vậy, tháng 9 vừa qua chúng tôi đã chính thức khởi động giai đoạn 2 của chương trình.

Bên cạnh đó, hợp tác công - tư cũng là một mô hình hiệu quả cho Việt Nam. Không một chủ thể nào, dù là nhà nước hay doanh nghiệp, có thể đơn phương giải quyết các vấn đề phức tạp của phát triển bền vững. Để thúc đẩy hợp tác công - tư có thể cần phải ban hành thêm các quy định mới, nhưng thực tế cho thấy Việt Nam hoàn toàn có khả năng thích ứng và điều chỉnh khung pháp lý khi cần thiết.

- Thời gian gần đây, Việt Nam liên tiếp hứng chịu các đợt bão lũ lớn. Ông có thể chia sẻ thêm về các dự án trọng điểm của AFD liên quan tới biến đổi khí hậu, đặc biệt là các dự án phòng chống mưa lũ?

AFD đang triển khai nhiều dự án liên quan đến quản lý nguồn nước tại Việt Nam, trong đó có chương trình Quản lý Tài nguyên nước phối hợp với Liên minh châu Âu. Chương trình này được triển khai ở miền Nam Việt Nam, nhằm ứng phó với lũ lụt và xâm nhập mặn. Việt Nam là nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, do đó chúng tôi hy vọng có thể cứu hàng nghìn hecta lúa khỏi bị xâm nhập mặn.

Một dự án quản lý nguồn nước khác đang được triển khai tại thành phố Điện Biên Phủ, nơi thường xuyên chịu ngập lụt do lũ trên sông Nậm Rốm. Dự án này tập trung vào việc bảo vệ người dân, giảm thiểu rủi ro ngập lụt.

Trong lĩnh vực năng lượng, Bác Ái sẽ là dự án “mũi nhọn” tiếp theo. Bác Ái không chỉ là công trình thủy điện tích năng đầu tiên tại Việt Nam, mà còn là dự án lớn nhất Đông Nam Á với tổng mức đầu tư hơn 21.100 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực giảm phát thải giao thông, tuyến Metro số 3 Hà Nội là dự án quan trọng. Tuyến Metro số 3 là bước khởi đầu cho quá trình chuyển đổi của thành phố. Ai sống ở Hà Nội cũng thấy rõ vấn đề tắc đường và ô nhiễm. Việc xây dựng một hệ thống metro đồng bộ, có kết nối toàn diện sẽ mang đến sự thay đổi lớn.

Tôi tin rằng trong 10, 20, 30 năm tới, thành phố Hà Nội sẽ không còn như bây giờ nữa. Hà Nội sẽ trở thành một thành phố xanh hơn.