Tiền tệ châu Á phát tín hiệu 'báo động đỏ'

Tiền tệ châu Á rung chuyển

Trong hai tháng kể từ khi những trận không kích giáng xuống Tehran, các chính phủ châu Á đã chạy đua gia cố hệ thống tài chính trước cú sốc nguồn cung năng lượng. Họ hạn chế sử dụng nhiên liệu, tăng trợ cấp, thúc đẩy làn sóng làm việc từ xa lớn nhất kể từ đại dịch Covid-19, đồng thời cử các phái đoàn ngoại giao đi tìm nguồn dầu thay thế.

Tuy nhiên, khi xung đột bước sang tháng thứ ba và giá dầu neo trên 120 USD/thùng, đồng rupee, rupiah cùng tiền tệ của những quốc gia thường xuyên thâm hụt ngân sách và tài khoản vãng lai đang dần cạn lựa chọn. Một cảm giác hoảng loạn cũng bắt đầu lan rộng khi cuộc đấu trí căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp diễn.

Tại trụ sở Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) ở Mumbai, giới chức đang nỗ lực chặn đà giảm của tỷ giá. Trong tuần này, đồng rupee tiếp tục rơi xuống mức thấp kỷ lục mới, chạm 95,34 rupee đổi 1 USD. Đà suy yếu có thể còn tăng tốc nếu RBI không thể ngăn dòng vốn ngoại rút chạy.

Ưu tiên hàng đầu của RBI hiện là kiềm chế biến động quá mức và dập tắt các đợt đầu cơ. Cơ quan này đã yêu cầu các ngân hàng giới hạn trạng thái ngoại tệ ở mức tối đa 100 triệu USD vào cuối mỗi ngày giao dịch. Điều đó đồng nghĩa các ngân hàng Ấn Độ sẽ phải giảm nắm giữ USD.

Đội ngũ của Thống đốc Sanjay Malhotra cũng đang sử dụng kho dự trữ ngoại hối khổng lồ của RBI, vốn đã vượt 700 tỷ USD vào cuối tháng 4, để hỗ trợ đồng rupee trên cả thị trường giao ngay lẫn kỳ hạn.

RBI đồng thời siết quy định với các hợp đồng kỳ hạn không giao nhận (NDF). Trên thực tế, biện pháp này ngăn các ngân hàng cung cấp những sản phẩm phái sinh liên quan cho khách hàng, qua đó hạn chế khả năng đặt cược chống lại đồng rupee trên thị trường nước ngoài.

Cơ quan này còn đi sâu vào từng nghiệp vụ cụ thể. RBI đã áp đặt hạn chế với việc tái lập các hợp đồng ngoại hối trước đó. Chỉ riêng động thái này có thể buộc thị trường phải tháo gỡ các giao dịch chênh lệch giá trị giá tới 50 tỷ USD.

Tại Jakarta, Ngân hàng Trung ương Indonesia (BI) cũng đang tăng tốc bảo vệ đồng rupiah. Nhóm của Thống đốc Perry Warjiyo gấp rút thắt chặt chính sách tiền tệ, can thiệp mạnh vào thị trường và kiểm soát hoạt động ngoại hối.

Việc đồng rupiah quay trở lại ngưỡng 17.000 rupiah đổi 1 USD lần đầu tiên kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998 rõ ràng là một tín hiệu cảnh báo nghiêm trọng.

Áp lực giảm giá đến từ sức mạnh của USD, dòng vốn rút ra, chi phí năng lượng leo thang và những lo ngại mới về tính bền vững tài khóa. Rủi ro mới nhất là nhà đầu tư nước ngoài đang bán tháo trái phiếu chính phủ Indonesia.

Ngày 22/4, ông Warjiyo tuyên bố: “Ngân hàng Trung ương Indonesia sẵn sàng tiếp tục thắt chặt chính sách tiền tệ nếu cần thiết để duy trì ổn định tỷ giá rupiah và giữ lạm phát năm 2026-2027 trong phạm vi mục tiêu”.

Phụ thuộc vào thời gian kéo dài cuộc chiến

Mọi việc phụ thuộc lớn vào thời gian kéo dài của cuộc chiến Trung Đông. Ông Jason Tuvey của Capital Economics nhận định: “Nếu chiến sự Iran sớm kết thúc, chúng tôi cho rằng BI có khả năng nghiêng về hướng cắt giảm lãi suất vào cuối năm”.

Nhưng chữ “nếu” ấy đang ngày càng trở nên xa vời. Trong lúc này, giới giao dịch tiền tệ đang định giá khoảng 33% khả năng rupiah suy yếu xuống 18.000 trong 3 tháng tới. Các cược vào khả năng peso Philippines giảm sâu cũng đang tăng nhanh.

Ông Lloyd Chan, chiến lược gia tại MUFG Bank, cho rằng: “Cần thêm những tín hiệu đáng tin cậy về giảm leo thang để hạ nhiệt áp lực mất giá”.

Theo ông Ashwin Binwani, nhà sáng lập Alpha Binwani Capital, rủi ro từ thỏa thuận ngừng bắn đình trệ, tình trạng phong tỏa kép tại eo biển Hormuz và lạm phát tăng mạnh đồng nghĩa “các đồng tiền châu Á vẫn còn rất xa mới thoát hiểm, và nếu lệnh ngừng bắn sụp đổ, một vòng xoáy suy thoái có thể xuất hiện”.

Ông Binwani đánh giá rupiah và peso là hai đồng tiền “dễ tổn thương nhất” khi chiến sự tiếp tục đẩy giá hàng hóa đi lên.

Không chỉ rupiah, đồng yên suy yếu cũng đang thu hút sự chú ý. Đồng yên tăng vọt tới 3% trong ngày 1/5, ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong hơn 3 năm, sau thông tin Tokyo can thiệp thị trường lần đầu kể từ năm 2024 để ổn định tỷ giá.

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama tuyên bố thời điểm hành động “quyết đoán” đã đến, tín hiệu mạnh mẽ nhất từ trước tới nay về khả năng can thiệp hỗ trợ đồng yên. Tuy nhiên, khi tỷ giá tiến sát mốc tâm lý 160 yên đổi 1 USD, chưa rõ nỗ lực này có hiệu quả hay không.

Ông Kristina Clifton, chiến lược gia tiền tệ cấp cao tại Commonwealth Bank of Australia, nhận định: “Những lần can thiệp trước đây chỉ tạo tác động tạm thời nếu các yếu tố nền tảng không thay đổi. Đồng yên tiếp tục suy yếu có thể kéo theo nhiều vòng can thiệp hơn, đồng thời khiến biến động hai chiều của cặp USD/JPY gia tăng”.

Theo ông Elliot Hentov, chiến lược gia tại State Street Investment Management, “khu vực cần theo dõi sát nhất là châu Á, nơi phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung năng lượng vật chất từ Trung Đông”.

Ông Hentov cho biết các dấu hiệu đầu tiên của việc lạm phát lan tỏa đã xuất hiện, trong đó Philippines là ngân hàng trung ương thị trường mới nổi đầu tiên quay lại thắt chặt chính sách.

Việc tăng lãi suất tại các thị trường mới nổi có vẻ khó tránh khỏi. Tuy nhiên, vẫn có lập luận cho rằng các ngân hàng trung ương nên bỏ qua cú sốc lạm phát ngắn hạn để tập trung vào nguy cơ tăng trưởng chậm lại trong tương lai cùng các áp lực giảm phát đi kèm. “Đây là thời điểm các kịch bản và phản ứng chính sách phân hóa mạnh nhất”, ông Hentov nói.

Tóm lại, theo ông Hentov, “nguy cơ chiến sự leo thang trở lại vẫn còn, nhưng rủi ro cốt lõi là một tiến trình ngoại giao kéo dài trong khi dòng chảy năng lượng tiếp tục bị chặn. Các tài sản rủi ro toàn cầu dường như chưa phản ánh đúng xác suất gián đoạn kéo dài và chi phí kinh tế ngày càng lớn tại những khu vực, lĩnh vực nhạy cảm với năng lượng”.

Sức công phá của USD quay trở lại

Một câu hỏi lớn khác là số phận của USD. Năm 1997, đà tăng kéo dài nhiều năm của đồng bạc xanh đã khiến các cơ chế neo tỷ giá tại châu Á không thể duy trì.

Đầu tiên là Thái Lan phá giá đồng baht. Tiếp theo là Indonesia. Sau đó đến Hàn Quốc. Cả ba quốc gia đều phải cầu viện Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các tổ chức khác với các gói cứu trợ tổng cộng 118 tỷ USD. Cuộc khủng hoảng cũng đẩy Malaysia và Philippines đến bờ vực.

Kể từ đó, các thị trường mới nổi đặc biệt nhạy cảm với nguy cơ Fed nâng lãi suất. Hiện nay, USD tăng mạnh lại một lần nữa làm rối loạn các kế hoạch phát triển của châu Á. Nam châm hút vốn mạnh nhất thế giới đang kéo thanh khoản khỏi mọi ngóc ngách, lấy đi nguồn lực cần thiết để tài trợ thâm hụt ngân sách, giữ ổn định lợi suất trái phiếu và nâng đỡ thị trường chứng khoán.

Cuộc chiến Iran đang khiến sức công phá của USD quay trở lại. Bất chấp nợ công Mỹ tiến sát 40 nghìn tỷ USD, lạm phát cao cùng các chính sách thuế quan, cắt giảm thuế và chi tiêu mạnh tay của Tổng thống Donald Trump, đồng USD vẫn tăng giá, đi ngược nhiều logic kinh tế cơ bản.

Ông David Lubin, chuyên gia kinh tế tại Chatham House, cho rằng dù chính sách của Trump gây nhiều xáo trộn, thị trường trái phiếu Mỹ vẫn được xem là nơi trú ẩn an toàn.

“Khi mức độ lo lắng gia tăng trong khủng hoảng, các nhà đầu tư tổ chức và chính phủ đổ xô vào tài sản định giá bằng USD vì thị trường vốn Mỹ dễ mua bán hơn bất kỳ nơi nào khác; đồng thời Fed vẫn là người cho vay và nhà cung cấp thanh khoản cuối cùng mạnh nhất thế giới”, ông nói.