Bệ phóng mới đưa nhân dân tệ vươn ra toàn cầu

Trái phiếu gấu trúc bùng nổ

Theo dữ liệu của Wind, tính đến ngày 29/5, tổng giá trị trái phiếu gấu trúc (Panda Bond) được phát hành trong năm nay đã đạt khoảng 133 tỷ nhân dân tệ (khoảng 19,4 tỷ USD). Con số này gần gấp đôi cùng kỳ năm ngoái và tương đương 68% tổng lượng phát hành của cả năm trước, cho thấy thị trường đang trên đà vượt qua mức kỷ lục 195 tỷ nhân dân tệ ghi nhận trong năm 2024.

Trái phiếu gấu trúc là loại trái phiếu được phát hành bằng đồng nhân dân tệ tại Trung Quốc đại lục bởi các tổ chức nước ngoài, với đối tượng mua chủ yếu là các nhà đầu tư trong nước như ngân hàng và công ty bảo hiểm.

Trong khi đó, các trái phiếu bằng đồng nhân dân tệ được phát hành bên ngoài Trung Quốc đại lục, chủ yếu tại Hồng Kông, được gọi là trái phiếu dim sum.

Các tổ chức phát hành đang ngày càng ưu tiên trái phiếu gấu trúc nhằm tận dụng mặt bằng lãi suất thấp của Trung Quốc, trong bối cảnh đồng nhân dân tệ đang giao dịch ở mức cao nhất trong vòng ba năm. Tuy nhiên, dù khối lượng phát hành tăng mạnh, thị trường này vẫn bị hạn chế bởi tính thanh khoản thấp trên thị trường thứ cấp.

Giữa tháng 5, Chính phủ Pakistan đã phát hành lô trái phiếu gấu trúc đầu tiên trị giá 1,75 tỷ nhân dân tệ, nằm trong chương trình huy động vốn quy mô 7,2 tỷ nhân dân tệ. Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, trái phiếu kỳ hạn ba năm này có lãi suất 2,5%, thấp hơn rất nhiều so với lãi suất chuẩn 11,5% tại Pakistan. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (AIIB) đã tham gia bảo lãnh một phần cho đợt phát hành.

Tại một buổi lễ ở Bắc Kinh, Bộ trưởng Tài chính Pakistan Muhammad Aurangzeb cho biết đợt phát hành này đánh dấu “sự khởi đầu của mối quan hệ đối tác dài hạn giữa Pakistan và thị trường vốn Trung Quốc”, theo nội dung được đăng tải trên mạng xã hội X. Nguồn vốn huy động sẽ được sử dụng cho các dự án về nước sạch, năng lượng và y tế tại Pakistan.

Động thái này phản ánh tham vọng của Trung Quốc trong việc thúc đẩy quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ. Sau Pakistan, Kazakhstan cũng đã phát hành trái phiếu gấu trúc trị giá 3,4 tỷ nhân dân tệ với kỳ hạn ba năm vào tuần trước. Indonesia được cho là đang cân nhắc tham gia thị trường này sau khi phát hành lô trái phiếu dim sum đầu tiên trị giá 6 tỷ nhân dân tệ vào tháng 10 năm ngoái.

Một nhóm nhà phát hành mới nổi khác là các ngân hàng và doanh nghiệp sản xuất. Theo các chuyên gia phân tích, hình thức huy động vốn này giúp họ tài trợ cho hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc với chi phí thấp hơn.

Tháng 3 vừa qua, Deutsche Bank phát hành 5,5 tỷ nhân dân tệ trái phiếu gấu trúc, được ngân hàng này mô tả là đợt phát hành lớn nhất từ trước tới nay của một ngân hàng nước ngoài. BNP Paribas cũng huy động thành công 5 tỷ nhân dân tệ. Các ngân hàng khu vực như CIMB và UOB cũng đã tham gia thị trường trong năm nay.

Trong tháng 5, hãng sản xuất ô tô Volkswagen phát hành 3 tỷ nhân dân tệ trái phiếu gấu trúc, nối bước các doanh nghiệp Đức khác như BMW cùng các tập đoàn hóa chất BASF và Henkel.

“Chúng tôi đang gia tăng tỷ trọng trái phiếu gấu trúc trong danh mục đầu tư. Độ sâu của thị trường đang ngày càng được cải thiện”, ông Eric Liu, Phó Chủ tịch cấp cao kiêm đồng trưởng bộ phận thu nhập cố định châu Á của AllianceBernstein, cho biết.

Ông cho rằng sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia hàng đầu, vốn quen thuộc hơn với các nhà đầu tư quốc tế so với nhiều doanh nghiệp Trung Quốc ít tên tuổi, đang tạo thêm động lực để các tổ chức tài chính tham gia thị trường này.

Sự gia tăng của các nhà phát hành nước ngoài là một hiện tượng tương đối mới trên thị trường trái phiếu gấu trúc. Trước đây, phần lớn hoạt động phát hành được thực hiện bởi các doanh nghiệp Trung Quốc thông qua các pháp nhân ở nước ngoài. Theo cơ quan xếp hạng tín nhiệm quốc doanh CSCI Pengyuan, nhà phát hành lớn nhất hiện nay là tập đoàn sữa Mengniu, với tổng lượng phát hành gần 160 tỷ nhân dân tệ.

Theo ông Lei Wang, Trưởng bộ phận nghiên cứu của S&P Global (China) Ratings, tỷ trọng các doanh nghiệp nước ngoài trong tổng giá trị phát hành trái phiếu gấu trúc đã tăng từ 27% năm 2023 lên 41% trong quý I/2026.

“Chúng tôi kỳ vọng tỷ trọng của các nhà phát hành ngoài Trung Quốc sẽ tiếp tục gia tăng và có thể trở thành động lực chính của thị trường trong tương lai”, ông nói.

Hưởng lợi từ môi trường lãi suất thấp

Động lực quan trọng thúc đẩy nhu cầu phát hành trái phiếu gấu trúc là môi trường lãi suất thấp tại Trung Quốc, vốn vẫn được duy trì ngay cả khi cuộc chiến Iran khiến giá dầu tăng mạnh và làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều khu vực trên thế giới.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Trung Quốc kỳ hạn 10 năm ở mức 1,73% vào ngày 28/5, giảm khoảng 0,8 điểm phần trăm kể từ khi cuộc chiến Iran bùng phát ngày 28/2. Trong cùng giai đoạn, lợi suất trái phiếu tại Mỹ, Nhật Bản và Đức đều tăng.

“Lạm phát tại Trung Quốc vẫn ở mức tương đối ôn hòa. Trước khi giá năng lượng tăng vọt do các yếu tố địa chính trị, chỉ số giá sản xuất (PPI) vẫn nằm trong vùng giảm phát. Bối cảnh lạm phát thấp cùng nhu cầu vay vốn yếu đã tạo ra tình trạng thanh khoản dồi dào và thúc đẩy nhu cầu đối với trái phiếu”, bà Frances Cheung, Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối và lãi suất của OCBC, nhận định.

PPI, thước đo giá bán tại cổng nhà máy, đã ghi nhận mức tăng trưởng âm trong hơn ba năm liên tiếp trước khi quay trở lại vùng tăng trưởng dương vào tháng 3.

Kỳ vọng lạm phát tại Trung Quốc tiếp tục được duy trì ở mức thấp, một phần nhờ quy mô lớn của ngành than và năng lượng tái tạo, giúp giảm bớt tác động từ giá dầu tăng cao. Nhu cầu nội địa yếu cũng góp phần giữ ổn định giá tiêu dùng dù chi phí sản xuất gia tăng.

Doanh số bán lẻ trong tháng 4 chỉ tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước, trong khi thị trường bất động sản tiếp tục xuất hiện những dấu hiệu suy yếu mới. Điều này tạo nên sự tương phản rõ nét với khu vực xuất khẩu đang tăng trưởng mạnh.

Tại cuộc họp Bộ Chính trị cuối tháng 4, giới lãnh đạo Trung Quốc tái khẳng định định hướng thực hiện “chính sách tiền tệ nới lỏng vừa phải” nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 4,5% đến 5% trong năm nay.

Ông David Yim, Giám đốc thị trường vốn khu vực Đại Trung Hoa và Bắc Á của Standard Chartered, cho rằng quá trình quốc tế hóa đồng nhân dân tệ cũng là động lực quan trọng thúc đẩy cả thị trường trái phiếu gấu trúc lẫn trái phiếu dim sum.

“Thực tế là nhu cầu đối với đồng nhân dân tệ đang gia tăng, có thể do ngày càng nhiều giao dịch thương mại được thanh toán bằng đồng tiền này, hoặc do các nhà đầu tư muốn đa dạng hóa danh mục thay vì chỉ nắm giữ tài sản bằng USD”, ông nói.

Đối với nhà đầu tư trái phiếu, sự ổn định của thị trường trái phiếu gấu trúc giúp họ có thể đạt hiệu suất tốt hơn trong bối cảnh lợi suất tăng mạnh ở nhiều thị trường toàn cầu khác. Bà Cheung cũng cho biết những nhà đầu tư không thực hiện phòng ngừa rủi ro tỷ giá còn có thể hưởng thêm lợi nhuận nếu đồng nhân dân tệ tiếp tục tăng giá.

Dù vậy, quy mô thị trường trái phiếu gấu trúc vẫn nhỏ hơn đáng kể so với thị trường trái phiếu dim sum, vốn đã thu hút hơn 600 tỷ nhân dân tệ phát hành trong năm nay.

Các tổ chức phát hành trái phiếu gấu trúc phải nộp hồ sơ bằng tiếng Trung cho các cơ quan quản lý như Hiệp hội Các nhà đầu tư tổ chức thị trường tài chính quốc gia và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc, đồng thời phải công khai mục đích sử dụng nguồn vốn huy động.

Trong bối cảnh Bắc Kinh đẩy mạnh vai trò toàn cầu của đồng nhân dân tệ, các cơ quan quản lý đã nới lỏng quy định về việc sử dụng nguồn vốn huy động từ trái phiếu gấu trúc ở nước ngoài kể từ năm 2022.

Tuy nhiên, theo ông Wang của S&P, thời gian phê duyệt có thể khác nhau đáng kể và ảnh hưởng tới kế hoạch phát hành. Ông Yim cho biết quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng, trong khi trái phiếu dim sum thường chỉ mất vài ngày để hoàn tất phát hành.

Sự gia tăng ảnh hưởng của đồng nhân dân tệ cũng đồng nghĩa với việc các chính phủ và doanh nghiệp tham gia thị trường này có thể đối mặt với rủi ro lớn hơn nếu quan hệ với Bắc Kinh xấu đi. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung năm ngoái, Trung Quốc đã mở các cuộc điều tra đối với những doanh nghiệp Mỹ có tầm ảnh hưởng lớn tại nước này như Google và Nvidia.

Một phần do nguồn cung còn hạn chế, trái phiếu gấu trúc thường được các nhà đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn và ít khi được giao dịch trên thị trường thứ cấp, làm giảm sức hấp dẫn đối với các nhà giao dịch năng động.

“Cách duy nhất để nhà đầu tư có được thanh khoản tốt trên thị trường trái phiếu gấu trúc hiện nay là tham gia thị trường sơ cấp. Tính thanh khoản cũng như hoạt động giao dịch trên thị trường thứ cấp của trái phiếu gấu trúc vẫn kém ổn định hơn đáng kể so với thị trường trái phiếu dim sum”, ông Liu của AllianceBernstein nhận định.