Ngành ô tô toàn cầu chạy theo 'tốc độ Trung Quốc'

Năm ngoái, một chiếc Leapmotor C10 do Trung Quốc sản xuất đang di chuyển trên tuyến cao tốc Autobahn nổi tiếng của Đức thì hệ thống hỗ trợ lái xe bất ngờ phanh gấp, khiến xe giật mạnh sang một bên.

Người cầm lái khi đó là ông Martin Resch, Giám đốc chi nhánh Leapmotor International tại Đức. Ông nhanh chóng gửi email báo lỗi cho đội ngũ kỹ sư tại Hàng Châu trước khi bước vào một cuộc họp. Khi ông quay lại xe, bản cập nhật phần mềm đã được truyền trực tiếp, giúp hệ thống vận hành mượt mà trở lại.

Trong khi đó, với các hãng xe châu Âu, việc khắc phục một lỗi tương tự thường kéo dài tới vài tuần. Các lãnh đạo trong ngành gọi đó là “tốc độ Trung Quốc” - một chuẩn mực mới đang dần định hình lại ngành công nghiệp ô tô toàn cầu.

Từ kỹ thuật Đức đến “tốc độ Trung Quốc”

Trong nhiều thập kỷ, ngành ô tô toàn cầu vận hành theo những chuẩn mực quen thuộc: kỹ thuật chính xác của Đức, quy mô sản xuất của Detroit hay độ tin cậy của Nhật Bản.

Tuy nhiên, giờ đây, các giám đốc điều hành từ Michigan (Mỹ) đến Wolfsburg (Đức) đang phải đối mặt với một thước đo hoàn toàn mới, được định nghĩa bởi chu kỳ phát triển cực ngắn, tư duy thiết kế ưu tiên phần mềm và áp lực cắt giảm chi phí không ngừng nghỉ.

Giống như sự trỗi dậy của Nhật Bản trong những năm 1970 đã định hình lại ngành công nghiệp bằng sản xuất tinh gọn, sự nổi lên của Trung Quốc, với các doanh nghiệp như BYD, Geely và Leapmotor, đang một lần nữa viết lại luật chơi.

Chu kỳ phát triển sản phẩm được rút ngắn đáng kể, chuỗi cung ứng được tích hợp sâu, những ý tưởng táo bạo được triển khai nhanh chóng. Các mẫu xe có thể liên tục được nâng cấp tính năng thông qua cập nhật phần mềm qua mạng (OTA).

Kết quả là một sự đảo chiều mang tính nền tảng: mục tiêu bán ra những sản phẩm hoàn hảo đã bị thay thế bằng tư duy “ra mắt trước, hoàn thiện sau”, dù đôi khi điều này đi kèm với những rủi ro.

Sự chuyển dịch này không còn mang tính lý thuyết. Tập đoàn sản xuất ô tô đa quốc gia Stellantis đang cân nhắc sử dụng nền tảng và phần mềm xe điện của Leapmotor để phát triển các mẫu xe cho những thương hiệu châu Âu như Fiat, Opel và Peugeot. Đồng thời, tập đoàn này cũng đang đàm phán với Xiaomi và Xpeng về khả năng đầu tư vào hoạt động tại châu Âu. Đây là một sự thừa nhận đáng chú ý: các nhà sản xuất lâu đời có thể cần đến công nghệ Trung Quốc để cạnh tranh ngay trên sân nhà.

Ảnh hưởng này lan sang cả phân khúc cao cấp. Mercedes-Benz đang tiến hành các cuộc thảo luận ban đầu với Geely về khả năng hợp tác trong lĩnh vực xe điện tương lai. Các hãng xe Nhật Bản cũng không đứng ngoài xu hướng.

Nissan, từng tiên phong với mẫu xe điện Leaf năm 2010, hiện đang đầu tư ít nhất 10 tỷ nhân dân tệ (khoảng 1,4 tỷ USD) để phát triển xe điện tại Trung Quốc, với mục tiêu xuất khẩu ra toàn cầu.

“Mối đe dọa hiện hữu” đối với Mỹ và châu Âu

Tại Mỹ, nơi các chính sách thương mại trong nhiều năm qua đã góp phần hạn chế sự hiện diện của xe Trung Quốc, những dấu hiệu thay đổi đang dần xuất hiện. Trong bối cảnh các hãng xe Trung Quốc mở rộng sang Mexico và Canada, Ford Motor đã tiến hành trao đổi với chính quyền về khả năng xây dựng các mô hình hợp tác Mỹ - Trung trong tương lai, một kịch bản ngày càng được xem là khó tránh khỏi. CEO Jim Farley mô tả đây là một “mối đe dọa hiện hữu”.

Từng bị xem là nơi sản xuất chi phí thấp chuyên sao chép công nghệ, Trung Quốc đã đổ nguồn lực khổng lồ để thống trị sản xuất tiên tiến. Riêng lĩnh vực xe điện đã nhận được ít nhất 230 tỷ USD hỗ trợ từ chính phủ kể từ năm 2009. Trong khi các hãng xe truyền thống mất 5–7 năm để phát triển một mẫu xe, các đối thủ Trung Quốc có thể rút ngắn xuống dưới 2 năm.

Lực lượng lao động trẻ, chi phí thấp, cơ chế thưởng gắn với hiệu quả tài chính và cạnh tranh nội địa khốc liệt đã tạo ra một hệ sinh thái đổi mới liên tục. Từ năm 2000 - 2023, Trung Quốc tạo ra hơn 343.000 bằng sáng chế trong lĩnh vực giao thông tương lai, gần gấp 5 lần Đức, theo Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO).

Để duy trì khả năng cạnh tranh, các công ty phương Tây đang dịch chuyển nguồn lực sang Trung Quốc. Bosch đã cắt giảm hàng nghìn việc làm tại Đức để chuyển hoạt động phát triển pin và hệ thống hỗ trợ lái xe sang Trung Quốc. Một số lãnh đạo châu Âu gọi đây là “khoảnh khắc Nokia”, gợi nhớ thời điểm iPhone khiến “gã khổng lồ” Phần Lan sụp đổ.

Thêm vào đó, cuộc đua phát triển công nghệ sạc siêu nhanh đang trở thành mặt trận cạnh tranh mới của ngành xe điện và các doanh nghiệp Trung Quốc đang chiếm ưu thế rõ rệt. Bắt đầu từ bước tiến của XPeng năm 2022, đến nay BYD đã nâng chuẩn với hệ thống sạc nhanh công suất lên tới 1.500 kW, cho phép nạp đầy pin chỉ trong vài phút. Con số này tiệm cận thời gian đổ xăng truyền thống.

Lợi thế này đến từ việc kiểm soát chuỗi cung ứng, đột phá công nghệ pin và triển khai hạ tầng quy mô lớn. Các công ty như CATL, Zeekr hay Huawei cũng nhanh chóng tham gia, liên tục đẩy giới hạn về tốc độ sạc và hiệu suất. Trong khi đó, các hãng Mỹ và châu Âu như General Motors vẫn tập trung vào giảm chi phí và cải thiện phạm vi hoạt động, chưa bắt kịp cuộc đua về tốc độ sạc. Khoảng cách này không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn phản ánh sự chênh lệch về quy mô, chuỗi cung ứng và tốc độ triển khai.

Tương lai ngành ô tô: Ai sẽ dẫn đầu?

Tuy nhiên, mô hình “ra mắt trước, hoàn thiện sau” cũng làm dấy lên không ít lo ngại về chất lượng và an toàn. Khảo sát thường niên của công ty phân tích dữ liệu JD Power cho thấy độ tin cậy của xe Trung Quốc đã giảm trong hai năm liên tiếp, với số lỗi trên mỗi 100 xe gia tăng.

Báo cáo này cũng cảnh báo rằng việc rút ngắn chu kỳ phát triển và kiểm định, cùng áp lực cắt giảm chi phí trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, đang dần trở thành một rủi ro mang tính hệ thống đối với toàn ngành.

Một ví dụ điển hình là sự cố với mẫu SUV Z20 của Lynk & Co vào cuối tháng 2/2026, khi hệ thống điều khiển bằng giọng nói vô tình tắt đèn pha trong lúc xe đang vận hành ban đêm, khiến phương tiện đâm vào dải phân cách.

Dù không có thương vong, sự việc nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và làm dấy lên tranh cãi về việc người dùng vô tình trở thành “người thử nghiệm” cho các công nghệ chưa hoàn thiện.

Trong khi đó, các nhà quản lý Trung Quốc cũng đã bắt đầu siết chặt giám sát, đặc biệt sau khi cuộc chiến giá kéo dài trong ngành xe điện làm dấy lên lo ngại rằng một số doanh nghiệp có thể cắt giảm chi phí ở những khâu liên quan đến an toàn. Những động thái này cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách cân bằng giữa đổi mới nhanh và kiểm soát rủi ro.

Trong khi đó, các hãng xe truyền thống từ châu Âu, Mỹ và Nhật Bản vẫn duy trì lợi thế đáng kể về độ bền và độ tin cậy dài hạn, đây là yếu tố được tích lũy qua hàng thập kỷ kinh nghiệm sản xuất. Tuy nhiên, họ đang đứng trước một lựa chọn mang tính bước ngoặt: tiếp tục bám vào mô hình phát triển thận trọng, hay thích nghi với hệ sinh thái công nghệ và tốc độ đổi mới mà Trung Quốc đang dẫn dắt.

CEO Volkswagen, ông Oliver Blume, cho rằng Đức hoàn toàn có thể học hỏi cách tiếp cận mang tính hệ thống của Trung Quốc, từ các kế hoạch phát triển dài hạn, sự phối hợp chặt chẽ trong chuỗi cung ứng đến kỷ luật công nghiệp cao.

“Không có nơi nào trên thế giới mà quá trình chuyển đổi ngành ô tô diễn ra nhanh và quyết liệt như tại Trung Quốc. Chính tại đây, người ta sẽ quyết định ai là người dẫn đầu trong tương lai”, ông Blume khẳng định.