Hàng trăm tỷ USD đổ vào AI, hàng chục nghìn lao động bị 'loại khỏi cuộc chơi'

Hơn 92.000 lao động công nghệ bị sa thải

Những “ông lớn” công nghệ đang cùng nhau chi hàng trăm tỷ USD mỗi năm để xây dựng hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm đáp ứng nhu cầu tăng vọt đối với các dịch vụ AI. Tuy nhiên, chính các công ty này cũng đang tìm cách tối ưu hiệu quả bằng cách cắt giảm nhân sự, đồng thời điều chỉnh quy mô sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch.

Nhiều nhà kinh tế và chuyên gia trong ngành lo ngại rằng một cuộc khủng hoảng lao động có thể đã bắt đầu ngay từ hiện tại, chứ không còn là viễn cảnh xa xôi, khi AI lan rộng với tốc độ chóng mặt trong doanh nghiệp Mỹ. Theo dữ liệu từ Layoffs.fyi, tính đến tuần này, hơn 92.000 lao động công nghệ đã bị sa thải trong năm 2026, nâng tổng số lên gần 900.000 kể từ năm 2020.

“Đây là một sự thay đổi mang tính cấu trúc, không đơn thuần là điều chỉnh chu kỳ của thị trường. Chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một cuộc chuyển đổi lâu dài trong cách thức tổ chức và vận hành công việc trên toàn bộ các ngành", ông Anthony Tuggle, chuyên gia huấn luyện lãnh đạo từng làm việc trong lĩnh vực AI, nhận định.

Nỗi lo mất việc đã gia tăng kể từ khi OpenAI ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022, phô bày khả năng vượt trội của các chatbot dựa trên mô hình AI mới. Mối lo này càng trở nên rõ nét hơn trong năm qua khi các công cụ Claude của Anthropic bắt đầu đảm nhiệm khối lượng công việc tương đương cả một bộ phận kinh doanh, làm dấy lên lo ngại rằng nhiều giải pháp phần mềm hiện hữu có thể bị thay thế.

Ở chiều ngược lại, những người lạc quan về công nghệ cho rằng AI đang tái định hình công việc của con người, chứ không hoàn toàn thay thế. Giống như các làn sóng đổi mới trước đây, những công việc mới sẽ xuất hiện để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế đang chuyển đổi.

Các nhà phát triển ứng dụng di động, chẳng hạn, không tồn tại trước khi smartphone ra đời; và vai trò quản trị viên CNTT cũng chỉ xuất hiện khi hệ thống máy chủ trở nên phổ biến.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa tốc độ mất việc và tạo việc làm dường như đang ngày càng nới rộng trong kỷ nguyên AI. Một nghiên cứu năm 2026 của Motion Recruitment cho thấy việc ứng dụng AI đang làm chậm tuyển dụng ở các vị trí công nghệ thông tin cấp thấp và các vai trò “tổng quát”, trong khi nhu cầu đối với các vị trí chuyên sâu về AI lại tăng mạnh. Mức lương trong ngành công nghệ nhìn chung ổn định so với năm 2025, ngoại trừ một số vị trí đặc thù như kỹ sư AI.

Ông Rajat Bhageria, CEO của Chef Robotics, nhận định rằng: "Dù AI có thể tạo ra việc làm mới, “nhưng hiện tại vẫn chưa rõ những công việc đó sẽ là gì. Chúng ta mới chỉ bắt đầu hiểu AI có thể đảm nhận bao nhiêu phần việc trong đời sống hàng ngày, ở nhiều loại hình công việc khác nhau".

Cắt giảm nhân sự để dành nguồn lực cho AI

Trong thông báo đưa ra mới đây, Meta chỉ đề cập sơ lược đến AI, nhưng cho biết sẽ cắt giảm khoảng 10% lực lượng lao động, tương đương 8.000 việc làm, bắt đầu từ ngày 20/5, như một phần trong nỗ lực nâng cao hiệu quả hoạt động và bù đắp cho các khoản đầu tư khác. Công ty cũng hủy kế hoạch tuyển dụng 6.000 vị trí còn trống.

Cùng thời điểm, Microsoft xác nhận sẽ triển khai chương trình "mời các nhân viên lâu năm tự nguyện nghỉ việc (buyouts)" để tái thiết kế bộ máy. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 51 năm Microsoft có chính sách này. Khoảng 7% nhân sự tại Mỹ đủ điều kiện tham gia, tương đương tối đa khoảng 8.750 việc làm có thể bị cắt giảm.

Không chỉ ngành công nghệ, làn sóng này đang lan sang nhiều lĩnh vực khác. Nike mới đây thông báo cắt giảm khoảng 1.400 nhân viên trên toàn cầu, chủ yếu tại bộ phận công nghệ.

“Đây là quyết định rất khó khăn đối với các nhân sự bị ảnh hưởng cũng như các nhóm liên quan”, CEO Venkatesh Alagirisamy chia sẻ.

Chỉ số Niềm tin Nhân viên của Glassdoor cho thấy lĩnh vực công nghệ ghi nhận mức sụt giảm niềm tin mạnh nhất so với cùng kỳ năm trước, giảm 6,8 điểm phần trăm trong tháng 3, xuống còn 47,2%.

Theo ông Daniel Zhao, số lượng nhân viên chủ động nghỉ việc đang giảm do lo ngại thị trường bất ổn, kéo theo tác động tiêu cực đến tinh thần và mức độ hài lòng trong công việc. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp sẽ phải chủ động cắt giảm nhân sự nhiều hơn.

“Khi tỷ lệ nghỉ việc tự nhiên giảm, các công ty buộc phải tích cực hơn trong việc sa thải. Dù là cắt giảm công khai hay nâng tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất, doanh nghiệp đang áp dụng nhiều biện pháp để giảm chi phí lao động", ông Zhao cho hay.

Tháng trước, Snap Inc. cho biết sẽ cắt giảm 16% lực lượng lao động, tương đương khoảng 1.000 người, đồng thời đóng ít nhất 300 vị trí đang tuyển dụng. CEO Evan Spiegel nhấn mạnh hiệu quả do AI mang lại là một trong những lý do chính.

Salesforce cũng đã sa thải 4.000 nhân viên hỗ trợ khách hàng vào tháng 9 khi CEO Marc Benioff thẳng thắn: “Tôi cần ít nhân sự hơn”.

Trong khi đó, Oracle thông báo sa thải hàng nghìn nhân viên trong bối cảnh tăng mạnh chi tiêu cho AI. Mảng phần mềm cốt lõi của hãng đang chịu áp lực từ nỗi lo bị AI thay thế, trong khi công ty cũng phải cạnh tranh khốc liệt với các “hyperscaler” trong cuộc đua hạ tầng AI và đối mặt với áp lực tài chính gia tăng.

Hyperscaler là các trung tâm dữ liệu lớn được thiết kế để cung cấp sức mạnh điện toán và dung lượng lưu trữ khổng lồ trên phạm vi toàn cầu, đáp ứng nhu cầu rộng rãi của hàng triệu đến hàng tỷ người dùng với khả năng mở rộng dễ dàng.

Theo các nhà phân tích của TD Cowen, việc cắt giảm 20.000 – 30.000 việc làm có thể giúp Oracle tăng thêm 8–10 tỷ USD dòng tiền tự do.

Dẫn đầu làn sóng cắt giảm, Amazon đã loại bỏ ít nhất 30.000 việc làm kể từ tháng 10, tương đương khoảng 10% lực lượng lao động văn phòng và công nghệ. Bên cạnh các đợt sa thải quy mô lớn, công ty còn tiến hành các đợt cắt giảm nhỏ lẻ trên diện rộng. Google cũng duy trì các đợt cắt giảm đều đặn từ năm 2023.

Trong khi đó, chi tiêu cho AI vẫn không ngừng gia tăng. Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon được dự báo sẽ chi tổng cộng gần 700 tỷ USD trong năm nay để phát triển hạ tầng AI. Khi công bố kết quả kinh doanh quý, các doanh nghiệp này nhiều khả năng sẽ phải đối mặt với câu hỏi từ giới phân tích về kế hoạch chi tiêu cũng như triển vọng cắt giảm nhân sự.

“Kỳ lân 50 người”

Trong hệ sinh thái khởi nghiệp, làn sóng AI đang tạo ra một mô hình mới: doanh nghiệp tăng trưởng nhanh hơn với quy mô nhân sự nhỏ hơn đáng kể. Theo các quỹ đầu tư mạo hiểm, những công ty không vận hành theo mô hình này sẽ gặp khó khăn hơn trong việc gọi vốn.

Ông Zach Bratun-Glennon, đối tác tại quỹ Gradient, cho biết hiện nay có thể xây dựng một công cụ quản lý quan hệ khách hàng CRM hoàn chỉnh chỉ trong một ngày.

“Chúng ta đang thấy các công ty đạt doanh thu 50 triệu USD với khoảng 50 nhân sự, trong khi trước đây cần tới 250 người. Việc xuất hiện các ‘kỳ lân’ hoặc thậm chí ‘decacorn’ (thuật ngữ chỉ các công ty khởi nghiệp tư nhân có giá trị vốn hóa thị trường từ 10 tỷ USD trở lên) với 50 – 100 nhân viên là hoàn toàn khả thi. Thậm chí, một công ty niêm yết với 200 nhân viên cũng không phải điều bất khả thi", ông Zach nhận định.

Ông Peter Morales, CEO Code Metal, cũng cho rằng xu hướng chung hiện nay là các đội ngũ nhỏ có thể mở rộng doanh thu với tốc độ chưa từng có.

Tại các tập đoàn công nghệ lớn ở Thung lũng Silicon, nơi quy mô nhân sự có thể vượt 100.000 người, các kỹ sư đều nhận thức rõ xu hướng này. Họ có trong tay các công cụ lập trình AI tương tự startup và chứng kiến tốc độ ra mắt sản phẩm mới ngày càng chóng mặt.

Theo ông Zhao, chính tốc độ thay đổi nhanh chưa từng có này đang khiến người lao động rơi vào trạng thái bất an.

“Đây là một giai đoạn bùng nổ công nghệ khá đặc biệt, khi chính những người tham gia vào nó lại cảm thấy lo lắng. Rất nhiều người lao động hiện đang cảm thấy mắc kẹt", vị chuyên gia nhận định.