Hàn Quốc: Tham vọng AI gặp 'bài test' năng lượng

530 tỷ USD cho tham vọng bán dẫn

Trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, Tổng thống Hàn Quốc khi đó là ông Park Chung-hee đã đưa ra một tuyên bố đầy thách thức: “Cứ như thể con tàu kinh tế Hàn Quốc đã bắt đầu chao đảo và phía sau những con sóng dữ ấy là một cơn gió biển còn mạnh hơn nhiều đang thổi tới”.

Tuyên bố được đưa ra vào năm 1974 - ba tháng sau khi lệnh cấm vận dầu mỏ đầu tiên của các quốc gia Ả Rập khiến thị trường thế giới chấn động. Dù vậy, ông Park vẫn quyết tâm theo đuổi kế hoạch đầy tham vọng được khởi động từ 1 năm trước, nhằm thúc đẩy các ngành công nghiệp nền tảng như máy móc hạng nặng và hóa chất, những lĩnh vực được kỳ vọng sẽ đưa Hàn Quốc bước vào tương lai.

Dù bối cảnh đã thay đổi, tư duy chính sách công nghiệp cùng những ẩn dụ mang tính biểu tượng ấy dường như vẫn được duy trì cho đến ngày nay. Tháng 11/2025, Tổng thống Hàn Quốc đương nhiệm Lee Jae Myung cam kết “xây dựng đường cao tốc cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo”, tương tự như cách ông Park từng “lát đường cao tốc cho công nghiệp hóa”.

Trọng tâm trong chiến lược của ông Lee là tái phân bổ dòng vốn từ thị trường bất động sản sang khu vực sản xuất, đặc biệt là ngành công nghiệp bán dẫn, trụ cột của làn sóng trí tuệ nhân tạo toàn cầu, đồng thời bổ sung nguồn lực từ ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu tham vọng này có thể trở thành hiện thực trong bối cảnh lịch sử dường như đang lặp lại. Hàn Quốc hiện phụ thuộc lớn vào năng lượng Trung Đông, khu vực cung cấp khoảng 70% dầu mỏ và 20% khí đốt tự nhiên cho nước này, trong khi nguồn cung đang bị gián đoạn.

Để “lát đường” cho chiến lược mới, chính phủ Hàn Quốc dự kiến chi tới 530 tỷ USD trong vòng 2 thập kỷ cho ngành bán dẫn, con số gần tương đương tổng chi tiêu ngân sách trong 1 năm. Một quỹ trị giá 50 tỷ USD đã được thành lập nhằm đầu tư vào cổ phiếu các doanh nghiệp chip, đồng thời đóng vai trò “đòn bẩy” để huy động thêm 50 tỷ USD từ khu vực tư nhân. Đáng chú ý, một đạo luật được thông qua vào tháng 1 cho phép chính phủ trực tiếp rót vốn cho doanh nghiệp thông qua các công cụ ngoài ngân sách.

Tâm điểm của tầm nhìn này là “siêu cụm” bán dẫn lớn nhất thế giới đặt tại Yongin, cách Seoul khoảng 40km về phía nam. Hai tập đoàn hàng đầu là Samsung Electronics và SK Hynix đã cam kết đầu tư tổng cộng 700 tỷ USD vào dự án đến năm 2047.

Con số này vượt hơn 1/3 so với tổng chi tiêu vốn toàn cầu của họ trong suốt thập kỷ qua. Mục tiêu không chỉ là củng cố vị thế thống trị trong lĩnh vực chip nhớ, mà còn mở rộng sang các phân khúc khác, đồng thời xây dựng một hệ sinh thái bán dẫn rộng lớn hơn, giảm phụ thuộc vào các cấu trúc độc quyền trong và ngoài nước.

Trong khuôn khổ dự án, SK Hynix đang xây dựng một “nhà máy mini”, nơi các doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thiết bị và vật liệu có thể thử nghiệm sản phẩm. Bên cạnh đó, chính phủ cũng thúc đẩy hình thành một “vành đai” bán dẫn trải dài qua 3 thành phố phía nam nhằm lan tỏa lợi ích kinh tế.

Trụ cột thứ hai trong chiến lược của ông Lee là thúc đẩy “tài chính hiệu quả”. Theo quan điểm của chính phủ, quá nhiều nguồn lực đã bị “mắc kẹt” trong thị trường bất động sản. Nợ hộ gia đình, phần lớn liên quan đến thế chấp, hiện tương đương 90% GDP, cao hơn đáng kể so với mức 60% - 70% tại Mỹ và Nhật Bản. Giá nhà đất, đặc biệt tại Seoul, đã tăng mạnh trong những năm gần đây.

Tình trạng này càng trở nên trầm trọng bởi hệ thống jeonse, một mô hình thuê nhà đặc thù tại Hàn Quốc, trong đó người thuê trả cho chủ nhà một khoản tiền lớn dưới dạng “đặt cọc không lãi suất”, thường tương đương hơn một nửa giá trị bất động sản và được hoàn trả khi kết thúc hợp đồng. Khoản vay để chi trả cho jeonse chiếm khoảng 11% tổng nợ hộ gia đình. Trong khi đó, nhiều chủ nhà lại sử dụng số tiền này để đầu tư vào các bất động sản khác, càng đẩy giá nhà lên cao.

Để điều chỉnh dòng vốn, chính phủ đã siết chặt các khoản vay mua nhà. Tại Seoul, tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản (LTV) bị hạ xuống còn 40%, từ mức 50% trước đó, thấp hơn đáng kể so với mức 70% tại các khu vực kém sôi động hơn. Đồng thời, giá trị tuyệt đối của các khoản vay cũng bị giới hạn. Từ ngày 1/4, các quy định này được mở rộng sang cả các tổ chức tài chính phi ngân hàng như công ty bảo hiểm và các nền tảng cho vay.

Song song với đó, cơ quan quản lý đã giảm hệ số rủi ro áp dụng cho các khoản đầu tư mạo hiểm, nhằm khuyến khích ngân hàng tăng cường rót vốn vào khu vực này. Các quy định tương tự cũng đang được xem xét đối với các khoản vay doanh nghiệp. Đây được xem là điều kiện cần thiết để thúc đẩy tín dụng cho khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhóm đã chứng kiến tăng trưởng tín dụng giảm một nửa tại bốn ngân hàng lớn nhất trong năm qua.

Năng lượng, tài khóa và bài toán khó của Hàn Quốc

Tuy nhiên, tham vọng bán dẫn của Hàn Quốc đang vấp phải trở ngại lớn từ cú sốc năng lượng. Ngay cả khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được duy trì, thị trường năng lượng vẫn có thể tiếp tục biến động trong nhiều tháng. Dự trữ khí đốt tự nhiên của Hàn Quốc đang ở mức cạn kiệt, trong khi phải mất nhiều tuần để các lô hàng khí tự nhiên hóa lỏng từ vùng Vịnh cập bến châu Á.

Không chỉ vậy, ngành công nghiệp chip còn phụ thuộc vào nhiều nguyên liệu quan trọng khác như brom, dùng trong quá trình khắc, với 97% nguồn cung đến từ Israel và heli để làm mát wafer silicon, trong đó 65% đến từ Qatar. Các tập đoàn lớn như Samsung và SK Hynix có thể cầm cự nhờ lượng dự trữ đủ dùng trong vài tháng, nhưng các doanh nghiệp khởi nghiệp, đối tượng mà chính phủ kỳ vọng sẽ bứt phá, lại khó có khả năng chống chịu.

Áp lực tài khóa cũng đang gia tăng. Cuối tháng 3, chính phủ Hàn Quốc đã trình ngân sách bổ sung với hàng loạt biện pháp hỗ trợ, bao gồm trợ cấp cho các hộ thu nhập thấp, tương đương gần 1% GDP. Giống như năm trước, thâm hụt ngân sách đã vượt mục tiêu 3% theo cách tính của chính phủ (loại trừ thặng dư từ các quỹ hưu trí nhà nước lớn), làm dấy lên lo ngại về tính bền vững của các kế hoạch công nghiệp đầy tham vọng.

Cuộc khủng hoảng năng lượng cũng làm nổi bật những mâu thuẫn trong chiến lược phát triển. Chính phủ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dịch chuyển ngành công nghiệp bán dẫn về phía nam, nơi có tiềm năng năng lượng tái tạo dồi dào. Tuy nhiên, giới phê bình cho rằng việc đặt các cơ sở công nghệ cao xa rời các trung tâm nhân lực và mạng lưới cung ứng vốn tập trung quanh Seoul, nơi hiện sản xuất tới 80% chip của Hàn Quốc, là thiếu hợp lý.

Tuy nhiên, khác với giai đoạn trước đây, khi các quyết sách kinh tế có thể được triển khai với tốc độ cao và ít ràng buộc hơn, bối cảnh hiện nay đòi hỏi quá trình hoạch định chính sách phải cân nhắc nhiều chiều, từ tính minh bạch, hiệu quả phân bổ nguồn lực đến mức độ đồng thuận xã hội.

Điều này khiến việc thúc đẩy những chiến lược quy mô lớn, như tham vọng xây dựng “đường cao tốc cho kỷ nguyên AI” của Hàn Quốc trở nên phức tạp hơn, khi không chỉ là bài toán công nghệ hay tài chính, mà còn là khả năng điều phối lợi ích và duy trì sự nhất quán trong thực thi chính sách.