Thương chiến toàn cầu: Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Trong những tuần đầu của nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã triển khai một loạt chính sách quan trọng, đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong định hướng của chính quyền Mỹ, cho thấy sự quyết liệt của Tổng thống Trump trong việc thực hiện các cam kết tranh cử, đồng thời đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho cả nước Mỹ và cộng đồng quốc tế.

Ngay sau khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông đã ký gần 100 sắc lệnh hành pháp, bao gồm việc rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, đồng thời siết chặt chính sách nhập cư bằng cách tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia tại biên giới Mỹ-Mexico.

Tăng sức ép và đàm phán?

Về kinh tế, Tổng thống Trump đã có chính sách áp mức thuế 25% đối với tất cả các sản phẩm nhập khẩu từ Canada và Mexico, cùng với mức thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa từ Trung Quốc. Chính sách thuế quan này nhằm bảo vệ các doanh nghiệp trong nước và giảm thâm hụt thương mại, nhưng cũng gây lo ngại về khả năng leo thang căng thẳng thương mại với các đối tác quan trọng.

Trong lĩnh vực năng lượng, Tổng thống Trump đã hủy bỏ các lệnh cấm khai thác dầu khí tại Bắc Cực và các khu vực ven biển do chính quyền tiền nhiệm ban hành, mở đường cho việc tăng cường sản xuất năng lượng nội địa. Quyết định này được kỳ vọng sẽ thúc đẩy kinh tế và tạo việc làm, nhưng cũng gặp phải sự phản đối từ các nhóm bảo vệ môi trường.

Ngoài ra, Tổng thống Trump đã xác nhận kế hoạch đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế Mỹ (USAID) và chấm dứt hợp tác với một số tổ chức thuộc Liên hợp quốc, bao gồm Hội đồng Nhân quyền và Cơ quan cứu trợ người tị nạn Palestine. Động thái này phản ánh chính sách 'Nước Mỹ trên hết' của ông và mong muốn tái cơ cấu sự tham gia của Mỹ trong các tổ chức quốc tế.

Ngoại trưởng Na Uy, Espen Barth Eide, nhận định rằng, các nước đã hiểu rõ hơn về cách tiếp cận của Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ thứ hai.

"Chúng tôi hiểu rằng ông ấy sẽ đẩy sức ép tối đa, rồi sau đó bắt đầu đàm phán. Lần trước, chúng tôi còn chưa rõ điều này. Còn giờ đây, cách tiếp cận đó đã được định dạng", ông Espen Barth Eide nói.

Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2025 ở Davos, nhiều lãnh đạo và chuyên gia quốc tế thuộc giới tinh hoa toàn cầu đã thảo luận về cách tiếp cận của Tổng thống Trump. Họ cho rằng, việc hiểu rõ phương pháp "đẩy sức ép tối đa rồi đàm phán" giúp các nước chuẩn bị tốt hơn cho các cuộc đàm phán trong tương lai.

Trung Quốc cũng đã có phản ứng tích cực trước nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump, với mong muốn tránh leo thang căng thẳng thương mại và công nghệ, đặc biệt khi nền kinh tế Trung Quốc đang chậm lại.

Cơ hội và thách thức cho Việt Nam

Trong nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Donald Trump đã triển khai nhiều chính sách có tác động đáng kể đến Việt Nam trên các lĩnh vực kinh tế, thương mại.

Về kinh tế và thương mại, chính sách thuế quan bảo hộ của chính quyền Tổng thống Trump áp dụng mức 10% - 20% đối với tất cả hàng nhập khẩu và đe dọa lên tới 60% đối với hàng hóa từ Trung Quốc, nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Điều này có thể ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt khi Việt Nam có thặng dư thương mại lớn với Mỹ.

Theo Reuters, với thặng dư thương mại hơn 90 tỷ USD với Mỹ tính đến tháng 9/2024, Việt Nam có nguy cơ trở thành mục tiêu thuế quan, đối mặt với các biện pháp bảo hộ từ Mỹ.

Về đầu tư và chuỗi cung ứng, chính sách thuế quan của Mỹ đối với Trung Quốc có thể thúc đẩy các doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam để tránh thuế cao, tạo cơ hội cho Việt Nam thu hút đầu tư nước ngoài, theo Reuters.

Trong khi đó, Financial Times (FT) đưa ra những thách thức trong chuỗi cung ứng, Việt Nam cần đảm bảo tuân thủ quy tắc xuất xứ và tránh việc trở thành điểm trung chuyển cho hàng hóa Trung Quốc nhằm 'né' thuế, để không bị Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt.

Hiện nay, Việt Nam và Mỹ đã tăng cường hợp tác, nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023, tạo nền tảng cho hợp tác sâu rộng hơn trong các lĩnh vực kinh tế và đối ngoại.

Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược và Phát triển, chính sách bảo hộ của Tổng thống Trump có thể tạo ra cả cơ hội và thách thức cho Việt Nam. Việc áp thuế cao lên hàng hóa Trung Quốc có thể thúc đẩy các doanh nghiệp chuyển dịch sản xuất sang Việt Nam, nhưng đồng thời cũng đặt ra nguy cơ Việt Nam trở thành mục tiêu của các biện pháp bảo hộ thương mại từ Mỹ.

Ông Trịnh Viết Hoàng Minh, chuyên gia phân tích tại Chứng khoán ACBS, nhận định rằng với thặng dư thương mại lớn của Việt Nam với Mỹ (năm 2023 đạt 83 tỷ USD), các ngành xuất khẩu như thủy sản, dệt may, săm lốp, đồ gỗ và thép có thể đối mặt với khó khăn nếu Mỹ áp đặt các mức thuế quan mới.

Tiến sĩ Santiago Velasquez từ Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, mặc dù chính quyền Trump 2.0 có thể không mang lại lợi ích như nhiệm kỳ đầu, Việt Nam vẫn có thể thu hút đầu tư nước ngoài từ các tập đoàn toàn cầu như Samsung, Apple và Lego nhờ chiến lược "Trung Quốc + 1", khi các doanh nghiệp tìm cách đa dạng hóa chuỗi cung ứng và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Bộ phận Phân tích Kinh tế và Thị trường Tài chính của Ngân hàng Techcombank cho biết, do ít có nguy cơ bị áp thuế cao, các chính sách của chính quyền Trump sẽ không gây ảnh hưởng quá nghiêm trọng đến diễn biến tỷ giá và lãi suất của Việt Nam trong năm 2025.

Mới đây nhất, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 1/2025, thảo luận về nhiều nội dung quan trọng như việc chuẩn bị cho khả năng xảy ra chiến tranh thương mại trên thế giới từ các chính sách của ông Trump.

Những động thái đồng bộ này cho thấy Việt Nam đang chủ động đánh giá và chuẩn bị đối phó với những thay đổi trong chính sách của Mỹ, nhằm bảo vệ và thúc đẩy lợi ích kinh tế quốc gia.