40 ngày 'Xuân vận' và bài toán giao thông của đất nước tỷ dân

Cuộc di cư thường niên lớn nhất thế giới

“Xuân vận” là thời điểm dòng người khổng lồ từ khắp các đô thị, khu công nghiệp và đặc khu kinh tế trên khắp Trung Quốc đổ về quê nhà sau một năm làm việc vất vả, tạo nên “mùa di cư” được xem là lớn nhất thế giới.

Các chuyến tàu cao tốc dày đặc, hàng tỷ lượt đi lại trong giai đoạn này không chỉ nhằm phục vụ nhu cầu đoàn tụ gia đình, mà còn kéo theo làn sóng du lịch và chi tiêu trong kỳ nghỉ dài nhất năm, tạo cú hích đáng kể cho các ngành vận tải, lưu trú và dịch vụ. Thông thường, Xuân vận kéo dài khoảng 20 ngày trước và 20 ngày sau Tết.

Thuật ngữ “Xuân vận” lần đầu được nhắc đến vào năm 1980 trên Nhân dân Nhật báo, đúng vào giai đoạn đầu của công cuộc cải cách và mở cửa tại Trung Quốc. Chính quá trình cải cách đã thúc đẩy làn sóng di dân khổng lồ từ nông thôn ra các thành phố lớn để học tập và mưu sinh.

Đến mỗi dịp Tết Nguyên đán, dòng di cư này lại đảo chiều, hàng trăm triệu người lao động và sinh viên đồng loạt trở về quê nhà để đón năm mới cùng gia đình. Vì vậy, Xuân vận không chỉ là một hiện tượng giao thông, mà còn phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn của Trung Quốc trong quá trình đô thị hóa và chuyển dịch từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp hóa.

Cuộc “thử lửa” của ngành vận tải Trung Quốc

Với nhu cầu đi lại tăng vọt, Xuân vận luôn là bài toán khó đối với hệ thống vận tải Trung Quốc, từ năng lực hạ tầng, điều phối lưu lượng cho tới bảo đảm an toàn và chất lượng dịch vụ.

Trong khoảng 40 ngày, tất cả phương tiện giao thông sẽ phải hoạt động hết công suất, từ xe hơi, tàu hỏa, máy bay đến xe khách. Năm 2025, Bộ Giao thông Vận tải Trung Quốc ước tính tổng số chuyến đi trong Xuân vận đạt kỷ lục 9 tỷ lượt, trong đó khoảng 80% bằng ô tô, 510 triệu chuyến đường sắt và 90 triệu chuyến hàng không.

Tự lái xe là phương thức về quê phổ biến nhất trong kỳ Xuân vận. Để giảm thiểu tình trạng ùn tắc và khuyến khích người dân tự lái, từ năm 2012 chính phủ Trung Quốc đã ra chính sách miễn thu phí sử dụng đường bộ cao tốc cho tất cả ô tô chở người từ 7 chỗ trở xuống trong các ngày lễ, Tết.

Những năm gần đây, sự bứt phá của ngành xe điện khiến phương tiện này trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến đường Xuân vận. Dù sở hữu thiết kế hiện đại và nhiều công nghệ mới, xe điện vẫn có hạn chế là thời gian sạc. Để khắc phục, các địa phương như Chiết Giang, Giang Tô và Quảng Đông đã triển khai trạm sạc siêu nhanh công suất 600–800 kW, cho phép xe điện sạc trong khoảng 5 phút để di chuyển quãng đường 200km.

Bên cạnh xe tự lái, đường sắt cũng là sự lựa chọn hàng đầu của người Trung Quốc trong mùa Xuân vận. Ngành đường sắt nước này đứng đầu thế giới về doanh thu và khối lượng vận chuyển hành khách, hàng hóa. Mỗi khi đến mùa Xuân vận, các nhà ga lại “căng mình” phục vụ lượng hành khách khổng lồ.

Năm 2025 vừa qua, đường sắt Trung Quốc ước tính phục vụ kỷ lục hơn 510 triệu lượt di chuyển, với trung bình 12,75 triệu lượt/ngày, tăng 5,5% so với năm trước. Các “điểm nóng” bao gồm Thượng Hải, Quảng Châu, Thâm Quyến, Nam Kinh, Hàng Châu và Vũ Hán.

Để đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân, Trung Quốc đã liên tục nâng cấp và mở rộng mạng lưới đường sắt. Theo Cục Đường sắt Quốc gia Trung Quốc, giai đoạn 2012 – 2022, tổng chiều dài đường sắt tăng từ 98.000km lên 155.000km, trong đó đường sắt cao tốc mở rộng từ 9.000km lên 42.000km, lập kỷ lục thế giới. Nhờ đó, thời gian di chuyển được rút ngắn đáng kể, giúp người dân bớt vất vả mỗi dịp về quê ăn Tết.

Bên cạnh việc nâng cấp hạ tầng, Trung Quốc còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ bán vé trực tuyến. Quốc gia này hiện vận hành hệ thống bán vé đường sắt trực tuyến lớn nhất thế giới, với hơn 720 triệu người dùng. Nhờ đó, hành khách không còn phải chen chúc tại các nhà ga đông đúc để mua vé như trước.

“10 năm trước, nếu bạn đến nhà ga Quảng Châu vào thời điểm Tết, bạn sẽ phải đứng chôn chân nhiều ngày liền để lên được tàu”, ông Geoffrey Crothall, Giám đốc Truyền thông của tổ chức bảo vệ quyền của người lao động China Labour Bulletin cho biết.

Hiện nay, tất cả nhà ga lớn đều thiết lập các trạm soát vé tích hợp công nghệ nhận diện khuôn mặt, giúp tiết kiệm 30% thời gian so với kiểm tra vé bình thường. Trong khi đó, robot an ninh được trang bị mạng 5G tốc độ cao giúp nhân viên nhà ga phát hiện các hành khách có hành vi đáng ngờ.

Ngoài ra, một trong những phương tiện giao thông không thể thiếu trong mùa Xuân vận là hàng không. Các hãng hàng không mở thêm nhiều chuyến bay, đường bay mới, sự cạnh tranh giữa các hãng cũng khiến giá vé trở nên mềm hơn, do vậy, di chuyển bằng máy bay đang trở thành sự lựa chọn của nhiều người.

Theo Cục Hàng không Dân dụng Trung Quốc, trong mùa Xuân vận 2025, lượng hành khách hàng không vượt 90 triệu lượt, tăng 8,4% so với năm 2024. Giá vé bình quân hạng phổ thông trên các đường bay nội địa giảm 2,2%, qua đó thúc đẩy nhu cầu đi lại bằng máy bay. Các điểm "nóng" hàng không hàng đầu bao gồm các thành phố như Trùng Khánh, Thành Đô, Bắc Kinh, Cáp Nhĩ Tân và Tây An.

Đòn bẩy kích cầu của Trung Quốc

Các nhà kinh tế cho rằng trong bối cảnh kinh tế chững lại, Xuân vận có thể trở thành đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng của Trung Quốc. Theo chuyên gia du lịch Jiang Yiyi, các chuyến đi trong mùa Xuân vận thường có quãng đường trung bình đến dài, do đó giai đoạn này đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kích thích tiêu dùng liên quan đến giao thông.

Nhà kinh tế học Tian Yun cũng nhận định rằng làn sóng di chuyển sẽ giúp thị trường tiêu dùng Trung Quốc giải phóng thêm tiềm năng và hình thành những xu hướng mới.

Trong khoảng 40 ngày Xuân vận, hàng tỷ lượt di chuyển kéo theo nhu cầu lớn đối với các dịch vụ du lịch, lưu trú, ăn uống, logistics, gửi hành lý, bảo hiểm và bán lẻ tại nhà ga, sân bay. Dòng chi tiêu này chủ yếu đổ vào khu vực dịch vụ, vốn ngày càng giữ vai trò trung tâm khi kinh tế Trung Quốc chuyển dịch từ mô hình dựa vào đầu tư và xuất khẩu sang tiêu dùng nội địa.

Trước kỳ Xuân vận 2025, chính phủ Trung Quốc đã đưa ra tổng cộng 18 biện pháp nhằm kích thích sức mua các sản phẩm văn hóa và du lịch. Năm 2023, doanh thu du lịch nội địa trong mùa Xuân vận lập kỷ lục, tăng 30% so với cùng kỳ năm trước. Hiệu ứng này được kỳ vọng sẽ tiếp tục trong mùa Xuân vận 2026, theo hãng tin Sina.

Bên cạnh đó, Xuân vận còn thúc đẩy kinh tế địa phương và nông thôn. Phần lớn người tham gia Xuân vận là lao động nhập cư trở về quê, mang theo dòng tiền để mua sắm tại quê nhà. Dòng tiền “chảy ngược” về các vùng quê không chỉ kích thích kinh tế địa phương mà còn hỗ trợ mục tiêu tái cân bằng vùng miền, giảm bớt sự phụ thuộc vào các siêu đô thị như Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến.