45 giờ hỗn loạn tại Nhà Trắng vì một bản ghi nhớ đóng băng nghìn tỷ USD

Lệnh đóng băng bất ngờ

Ngày 27/1, một lệnh đóng băng toàn diện đối với hàng nghìn tỷ USD chi tiêu liên bang cho các khoản trợ cấp và cho, vay được ban hành bởi Văn phòng Quản lý & Ngân sách Nhà Trắng (OMB) cho các cơ quan liên bang.

Theo đó, Nhà Trắng đã gây chấn động khi yêu cầu các cơ quan tạm thời dừng "trong phạm vi được pháp luật cho phép" các chương trình tài trợ, cho vay hoặc hỗ trợ tài chính liên bang bị liên lụy bởi các sắc lệnh hành pháp của ông Trump.

Các sắc lệnh hành pháp được liệt kê bao gồm các sắc lệnh liên quan đến nhập cư, năng lượng, đa dạng, công bằng và hòa nhập, hay DEI (chương trình về thúc đẩy sự tham gia của các nhóm yếu thế như phụ nữ, người da màu hay người khuyết tật), các chương trình và ý thức hệ giới.

Quyền Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách Matthew Vaeth lưu ý rằng 3.000 tỷ USD đã được chi cho các chương trình hỗ trợ liên bang vào năm 2024.

Bản ghi nhớ chỉ đạo các cơ quan nộp cho văn phòng ngân sách Nhà Trắng trước ngày 10/2 thông tin chi tiết về các chương trình, dự án hoặc hoạt động chịu lệnh đóng băng tài trợ. Việc tạm dừng này có hiệu lực vào lúc 5 giờ chiều ngày 28/1.

Bất ngờ và gây tranh cãi

Dù Tổng thống Trump đã ký rất nhiều sắc lệnh trong những ngày đầu nhậm chức, nhưng bản ghi nhớ của OMB ngày 27/1 lại hoàn toàn khác biệt – vì những hàm ý sâu rộng của nó vẫn là một bí ẩn đối với cả những người đồng minh và những người chỉ trích ông Trump.

Các luật sư và nhà quản lý chương trình liên bang đã tranh luận về ý nghĩa của các đoạn văn, câu và thậm chí cả các từ trong bản ghi nhớ dài hai trang của OMB.

Một câu trích dẫn các chương trình hỗ trợ tài chính liên bang chiếm 30% chi tiêu của chính phủ liên bang trong năm tài chính 2024. Một phần khác của bản ghi nhớ chỉ đạo các cơ quan liên bang “xác định và xem xét tất cả các chương trình hỗ trợ tài chính liên bang và các hoạt động hỗ trợ phù hợp với các chính sách và yêu cầu của Tổng thống”.

Nhiều viên chức coi đó là tuyên bố rõ ràng rằng bản ghi nhớ được áp dụng cho mọi chương trình hỗ trợ liên bang, với hai ngoại lệ được nêu trong hai chú thích: hỗ trợ "được cung cấp trực tiếp cho cá nhân" và các quyền lợi cho Medicare và An sinh xã hội.

Bản ghi nhớ chỉ đạo "mỗi cơ quan" tiến hành "phân tích đầy đủ và toàn diện tất cả các chương trình hỗ trợ tài chính liên bang của họ để xác định các chương trình, dự án và hoạt động có thể bị liên quan bởi bất kỳ lệnh hành pháp nào của Tổng thống".

Khi quá trình xem xét diễn ra, bản ghi nhớ nêu rõ, các cơ quan liên bang “phải tạm dừng mọi hoạt động” liên quan đến việc triển khai “mọi hỗ trợ tài chính liên bang” và các hoạt động của cơ quan có thể xung đột với các sắc lệnh hành pháp của Trump. Trong đó, 3 từ “phải tạm dừng” được in đậm.

Gây hỗn loạn vì không rõ ràng

Phạm vi đầy đủ của chỉ thị này không rõ ràng và khiến các tổ chức phi lợi nhuận, doanh nghiệp nhỏ, trường đại học và các tổ chức khác phải loay hoay xác định xem họ có bị ảnh hưởng hay không, và các văn phòng nghị viện phải đối mặt với vô số câu hỏi từ các cử tri và tổ chức vì lo ngại họ sẽ mất tiền tài trợ của liên bang.

Trong khi bản ghi nhớ của Nhà Trắng nêu rõ các chế độ phúc lợi của Medicare hoặc An sinh xã hội sẽ không bị ảnh hưởng, nhưng các cơ quan Medicaid của tiểu bang, các chương trình giáo dục sớm Head Start do liên bang tài trợ và các trung tâm y tế cộng đồng cho biết họ đã bị cắt quyền truy cập vào cổng thông tin điện tử do Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh điều hành.

Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt sau đó đã làm rõ rằng có một "sự cố mất điện" ảnh hưởng đến cổng thông tin và cho biết không có khoản thanh toán nào bị ảnh hưởng.

Tác động của sắc lệnh này đã lan rộng khắp mọi miền đất nước. Nhiều cuộc biểu tình đã diễn ra ngay gần khu vực Nhà Trắng tại Washington, DC, để thể hiện sự phản đối.

Ngoài việc gieo rắc sự nhầm lẫn, bản ghi nhớ đã gây ra nhiều vụ kiện, bao gồm cả từ liên minh các tổ chức phi lợi nhuận và các tổng chưởng lý tiểu bang của đảng Dân chủ.

Đảng Dân chủ chỉ trích mạnh mẽ động thái của chính quyền ông Trump và cáo buộc ông đã tước đi hàng tỷ USD hỗ trợ của liên bang của các tiểu bang, thành phố, thị trấn, trường học và bệnh viện.

"Quyết định này là vô luật pháp, nguy hiểm, phá hoại, tàn ác. Nó là bất hợp pháp, vi hiến", Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer phát biểu trong cuộc họp báo hôm 28/1.

Đảng Dân chủ lập luận rằng tổng thống không có quyền đơn phương ngừng chi tiêu số tiền do Nghị viện phân bổ. Các tổng chưởng lý đảng Dân chủ từ 22 tiểu bang và Quận Columbia đã đệ đơn kiện riêng của họ nhằm ngăn chặn và ngăn chặn vĩnh viễn chính quyền cắt nguồn tài trợ liên bang.

Một thẩm phán liên bang tại Washington, DC, đã nhanh chóng triệu tập một phiên điều trần về yêu cầu từ các nhóm phi lợi nhuận tạm thời chặn việc thực thi lệnh đóng băng và ban hành lệnh tạm dừng ngắn để xem xét đầy đủ vấn đề này.

Thẩm phán liên bang Mỹ John McConnell cho biết bản ghi nhớ ban đầu ra lệnh đóng băng là "rất mơ hồ, rộng và có khả năng gây hỗn loạn". Ông chỉ đạo các tiểu bang nộp một lệnh cấm tạm thời được đề xuất, mà Bộ Tư pháp sẽ có 24 giờ để phản hồi.

"Mặc dù tờ giấy đó có thể không tồn tại, nhưng có đủ bằng chứng cho thấy các bị cáo đang hành động theo chỉ thị đó", ông John McConnell nói.

Trong khi đó, đảng Cộng hòa phần lớn bảo vệ quyết định đóng băng của Nhà Trắng.

Huỷ bỏ bất ngờ như cách được ban hành

Tuy nhiên, tới ngày 29/1, Văn phòng Quản lý và Ngân sách đã ban hành một bản ghi nhớ ngắn gọn gồm 2 câu, hủy bỏ chỉ thị mà họ đã ban hành chỉ 2 ngày trước đó, và chỉ hơn 20 giờ sau khi một lệnh cấm tạm thời được ban hành bởi một thẩm phán liên bang.

"Theo lệnh cấm, OMB đã hủy bỏ bản ghi nhớ để chấm dứt mọi sự nhầm lẫn về chính sách liên bang do phán quyết của tòa án và sự đưa tin không trung thực của giới truyền thông tạo ra", thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết hôm 29/1.

"Các sắc lệnh hành pháp do tổng thống ban hành về việc xem xét tài trợ vẫn có hiệu lực đầy đủ và sẽ được tất cả các cơ quan và bộ phận thực hiện nghiêm ngặt. Hành động này sẽ chấm dứt vụ kiện tại tòa và cho phép chính phủ tập trung vào việc thực thi các lệnh của tổng thống về việc kiểm soát chi tiêu liên bang", Thư ký báo chí Nhà Trắng nói thêm.

Bà Karonline cho biết ông Trump sẽ có nhiều hành động hơn trong những tuần và tháng tới để giải quyết vấn đề tài trợ liên bang.

Việc hủy bỏ lệnh đóng băng liên bang là một sự thay đổi đáng kinh ngạc đối với Nhà Trắng của Tổng thống Donald Trump, nơi cho đến nay đã đẩy mạnh việc tái cấu trúc chính phủ liên bang.

Với sự đảo ngược vào ngày 29/1, chính quyền ông Trump cho thấy họ không muốn tiến hành một cuộc chiến pháp lý trong trường hợp này.

"Hành động này sẽ chấm dứt vụ kiện tụng và cho phép chính phủ tập trung vào việc thực thi các lệnh của tổng thống về việc kiểm soát chi tiêu liên bang", thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết.

Sau khi bản ghi nhớ bị hủy bỏ, ông Trump khẳng định sự đảo ngược lớn nhất của chính quyền mới của ông là không có sự đảo ngược nào cả.

“Chúng ta chỉ đang xem xét một số bộ phận của bộ máy quan liêu lớn, nơi đã xảy ra tình trạng lãng phí, gian lận và lạm dụng nghiêm trọng”, ông Trump phát biểu trong buổi lễ ký dự luật đầu tiên về một luật nhập cư không liên quan tới bản ghi nhớ đã bị huỷ bỏ.

Tuy nhiên, bản ghi nhớ mới đã khiến các đảng viên Cộng hoà thất vọng vì họ không được thông báo trước về một quyết định gây ra làn sóng phẫn nộ trực tiếp từ các cử tri.

Câu chuyện ngắn ngủi này cũng tạo ra cơ hội lớn nhất cho đảng Dân chủ cố gắng tận dụng những gì họ coi là sai lầm của ông Trump.