95% người Việt đứng ngoài cuộc chơi tích lũy tài sản qua thị trường vốn

Thị trường vốn và cơ hội tích lũy tài sản dài hạn

Sau hơn nửa thế kỷ phát triển, Việt Nam đã chứng kiến sự hình thành của nhiều lớp tài sản, từ bất động sản đến chứng khoán. Cùng với sự phát triển của thị trường vốn, tư duy đầu tư của người dân cũng đang thay đổi đáng kể. Tại hội nghị mới đây, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản khối trong nước Dragon Capital, cho rằng quá trình này diễn ra khá rõ nét qua từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế.

Trước những năm 1990, cơ hội tích lũy tài sản chủ yếu đến từ cơ hội kinh doanh xuất nhập khẩu hay các ngành nghề đặc thù trong giai đoạn kinh tế chưa mở cửa. Sau khi Luật Đất đai ra đời, bất động sản nhanh chóng trở thành lớp tài sản tiếp theo và là lựa chọn ưu tiên của đa số người dân trong nhiều năm.

Khoảng hơn 20 năm trở lại đây, một lớp tài sản thứ ba đã hình thành và ngày càng lớn mạnh, đó là thị trường chứng khoán.

Theo bà Hạnh, khác với bất động sản, chứng khoán có lợi thế về tính thanh khoản và khả năng phản ánh trực tiếp sự tăng trưởng của nền kinh tế thông qua kết quả hoạt động của doanh nghiệp.

"Khi nền kinh tế phát triển, các doanh nghiệp niêm yết là đại diện cho các ngành cũng tăng trưởng theo. Quan sát nhiều năm cho thấy tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp niêm yết thường cao gấp đôi so với tốc độ tăng trưởng GDP. Vì vậy, đây là nơi hội tụ của tăng trưởng và cũng là nền tảng để hình thành tài sản cho người dân trong thời gian tới", bà Hạnh nhận định.

Tuy nhiên, số lượng người thực sự tham gia vào quá trình tích lũy tài sản thông qua thị trường vốn vẫn còn rất khiêm tốn. Nếu tính cả nhà đầu tư chứng khoán và người sở hữu chứng chỉ quỹ, số lượng tài khoản vào khoảng 10 triệu, nhưng số người thực sự đứng sau các tài khoản này chỉ khoảng 3-5 triệu người. Điều đó đồng nghĩa với việc khoảng 95% người dân Việt Nam vẫn đang đứng ngoài câu chuyện tăng trưởng của nền kinh tế thông qua đầu tư.

Trong bối cảnh đó, các sản phẩm đầu tư chuyên nghiệp như quỹ mở được kỳ vọng sẽ giúp nhiều người dân tiếp cận thị trường vốn dễ dàng hơn. Theo bà Hạnh, tại nhiều quốc gia phát triển, trên 50% người dân có tài khoản đầu tư chứng chỉ quỹ.

Lấy ví dụ từ quỹ DCDS (tiền thân là VF1 - quỹ đại chúng đầu tiên của Việt Nam), bà cho biết sau 22 năm hoạt động, quỹ đạt mức tăng trưởng kép bình quân khoảng 12,6%/năm (gấp đôi tăng trưởng của VN-Index) và trong chu kỳ 10 năm gần đây đạt trên 14%/năm. Nhà đầu tư không chỉ được hưởng lợi từ sự tăng trưởng của nền kinh tế mà còn tận dụng được năng lực quản lý chuyên nghiệp và khả năng đa dạng hóa danh mục của công ty quản lý quỹ.

Bên cạnh đó, việc tích luỹ tài sản từ sớm đi kèm với quy luật lãi kép sẽ giúp giá trị tài sản được đẩy lên cao một cách “khủng khiếp”. Tại sự kiện, ông Nguyễn Duy Linh, Tổng giám đốc Công ty Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) đã nhấn mạnh lại về so sánh lãi kép như kỳ quan thứ tám của nhân loại mà ông mất nhiều năm mới chiêm nghiệm được.

Mức tăng trưởng 12-14%/năm của DCDS nếu chỉ xét các con số này, nhiều nhà đầu tư có thể đánh giá thấp, nhưng nếu áp dụng quy luật lãi kép nếu nhà đầu tư kỷ luật tích sản sẽ là con số lớn hơn nhiều.

Đã đến lúc thay đổi tư duy đầu tư

Theo ông Nguyễn Duy Linh, trong bối cảnh môi trường kinh doanh và đầu tư ngày càng biến động, tư duy đầu tư cũng cần thay đổi. Nhà đầu tư không nên chỉ tập trung vào mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận mà cần chuyển sang tư duy quản trị tài sản một cách toàn diện.

Theo đó, một khoản đầu tư hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng mức sinh lời, mà trước hết nhà đầu tư cần hiểu rõ mục tiêu tài chính, kỳ hạn dòng tiền và mức độ rủi ro có thể chấp nhận. "Phần lớn nhà đầu tư hiện nay chưa có tư duy quản trị rủi ro, chưa xác định rủi ro trước khi tham gia vào một loại tài sản", ông Linh nhận định.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư cũng cần không ngừng nâng cao năng lực đánh giá chất lượng tài sản quan từng năm. Với cổ phiếu, cần xem xét sức khỏe doanh nghiệp, triển vọng tăng trưởng, chất lượng dòng tiền, quản trị minh bạch; với trái phiếu là khả năng trả nợ của tổ chức phát hành; với bất động sản là yếu tố pháp lý, vị trí; còn đối với chứng chỉ quỹ là chiến lược đầu tư và tính kỷ luật của công ty quản lý quỹ.

Theo ông Linh, ngay cả khi lựa chọn được tài sản tốt, nhà đầu tư vẫn phải cân nhắc đến yếu tố định giá và "biên an toàn". Một tài sản chất lượng nhưng đã tăng giá quá mạnh chưa chắc còn là cơ hội đầu tư hấp dẫn. Đồng thời, việc đánh giá từng loại tài sản cần được đặt trong tổng thể danh mục đầu tư để bảo đảm sự cân bằng và phù hợp với mục tiêu tài chính dài hạn.

Theo vị chuyên gia, rủi ro lớn nhất hiện nay đang bị nhiều người đánh giá thấp chính là rủi ro trong phân bổ tài sản. Ông cho rằng thị trường luôn tồn tại rủi ro, cả trong nước lẫn quốc tế, và chính rủi ro lại tạo ra cơ hội cho những người có sự chuẩn bị. Vì vậy, thay vì e ngại rủi ro, nhà đầu tư cần xây dựng tư duy quản trị phù hợp để sẵn sàng ứng phó với các biến động của thị trường.

Ông Linh cũng chia sẻ bản thân là một nhà đầu tư "máu lửa", từng có giai đoạn all-in vào một loại tài sản duy nhất như bất động sản hoặc vàng. Tuy nhiên, diễn biến của các thị trường trong thời gian qua cho thấy không có loại tài sản nào tăng giá mãi. Giá vàng tăng rất mạnh trong giai đoạn 2023-2024 nhưng hiện đã điều chỉnh, trong khi bitcoin và cổ phiếu cũng trải qua những chu kỳ biến động tương tự. Theo ông, điều quan trọng là duy trì sự cân bằng trong phân bổ tài sản, kiên định với chiến lược đầu tư dài hạn thay vì chạy theo những chủ đề đang "nóng".

Đồng quan điểm, ông Vũ Kim, Giám đốc Quản lý tài sản Standard Chartered, cho rằng trong bối cảnh nhiều loại tài sản đã trải qua giai đoạn tăng giá mạnh, tâm lý phổ biến của nhà đầu tư hiện nay hoặc là FOMO vì sợ bỏ lỡ cơ hội, hoặc là quá lo ngại rủi ro nên đứng ngoài thị trường.

Theo ông, nguyên tắc đầu tiên trong quản trị tài sản là phải hiểu chính bản thân mình trước khi cố gắng dự báo thị trường.

"Nhà đầu tư cần hiểu khẩu vị rủi ro của bản thân để đưa ra tỷ lệ phân bổ tài sản phù hợp. Không có một tỷ lệ vàng áp dụng cho tất cả mọi người, mà chỉ có tỷ lệ phù hợp với từng cá nhân", ông Kim chia sẻ.

Nguyên tắc thứ hai, theo ông Kim, là kỷ luật quan trọng hơn dự báo. Thay vì cố gắng xác định chính xác đỉnh - đáy của thị trường, nhà đầu tư nên định kỳ tái cân bằng danh mục, bán bớt những tài sản đã tăng mạnh và gia tăng tỷ trọng ở các tài sản còn hấp dẫn. Đây là cách giúp hiện thực hóa nguyên tắc "mua thấp, bán cao" mà không phụ thuộc vào khả năng dự báo diễn biến thị trường.