Casa cạn dần, ngân hàng lo xây hệ sinh thái thu hút nguồn vốn rẻ

Đa dạng hóa nguồn vốn

Trong bối cảnh cạnh tranh huy động vốn ngày càng gay gắt, các ngân hàng chủ động đa dạng hóa nguồn vốn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kênh tiền gửi truyền thống. Nhiều ngân hàng đang chuyển hướng từ cạnh tranh lãi suất sang cuộc đua xây dựng hệ sinh thái tài chính, nâng cao chất lượng dịch vụ, thúc đẩy ngân hàng số, đẩy mạnh phát hành trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và các loại giấy tờ có giá nhằm thu hút nguồn vốn, giữ chân khách hàng.

CASA là tiền gửi không kỳ hạn của cá nhân và doanh nghiệp, chủ yếu phục vụ thanh toán, với lãi suất rất thấp, thường chỉ từ 0,1% - 0,5%/năm. Nếu quy mô tiền gửi phản ánh sức mạnh huy động vốn thì tỷ lệ CASA lại phản ánh chất lượng nguồn vốn. Tỷ lệ CASA càng cao, chi phí vốn càng thấp, qua đó hỗ trợ biên lãi ròng (NIM), nâng cao khả năng cạnh tranh lãi suất cho vay và hiệu quả kinh doanh.

Tuy nhiên, CASA tại các ngân hàng đang bước vào giai đoạn điều chỉnh rõ nét sau nhiều năm tăng trưởng mạnh. Dữ liệu từ Wigroup cho thấy tỷ lệ CASA bình quân của 27 ngân hàng giảm từ 15,18% tại cuối năm 2025 xuống còn 13,77% vào cuối quý I/2026, với 24/27 ngân hàng ghi nhận xu hướng đi xuống.

Sự suy giảm CASA phản ánh áp lực huy động vốn gia tăng trên toàn hệ thống trong bối cảnh thanh khoản không còn dồi dào như trước. Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, các ngân hàng buộc phải nâng lãi suất tiền gửi để hút vốn. Khi đó, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển khỏi tài khoản thanh toán sang tiền gửi có kỳ hạn nhằm tối ưu lợi suất.

Việc CASA suy giảm cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các ngân hàng không còn chỉ xoay quanh lãi suất mà đòi hỏi phải chuyển đổi về năng lực công nghệ, trải nghiệm người dùng và khả năng giữ chân dòng tiền trong hệ sinh thái tài chính số. Trước đây, chỉ cần miễn phí chuyển khoản, nâng cấp ứng dụng hay cải thiện trải nghiệm người dùng là ngân hàng có thể kéo mạnh CASA. Hiện nay, hầu hết nhà băng đã đạt mặt bằng công nghệ tương đối đồng đều, khiến lợi thế cạnh tranh dần thu hẹp. Vì thế, cuộc cạnh tranh CASA đang chuyển từ miễn phí giao dịch sang cuộc đua xây dựng hệ sinh thái tài chính và kiểm soát dòng tiền giao dịch thực.

Bên cạnh CASA, nhiều nhà băng đẩy mạnh phát hành trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và giấy tờ có giá nhằm kéo dài kỳ hạn vốn và giảm áp lực thanh khoản. Đây là xu hướng đặc biệt rõ nét ở các ngân hàng có chiến lược mở rộng cho vay trung và dài hạn.

Techcombank là một trường hợp tiêu biểu khi quy mô giấy tờ có giá phát hành lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. ACB, OCB và một số ngân hàng khác cũng đang gia tăng tỷ trọng nguồn vốn này như một “phao cứu sinh” để bổ sung nguồn vốn trung và dài hạn.

Hàng loạt ngân hàng đã lên kế hoạch phát hành trái phiếu với quy mô rất lớn cho giai đoạn 2026 nhằm bổ sung vốn và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng. Những đợt phát hành trái phiếu có tổng giá trị lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Dù chi phí vốn qua kênh này không rẻ nhưng đổi lại ngân hàng có được nguồn vốn ổn định hơn.

Làm gì để giữ chân khách hàng?

Nếu ngân hàng chỉ dựa vào công cụ lãi suất thì khó giữ chân khách hàng. Giải pháp căn cơ là phải đa dạng hóa sản phẩm, tăng giá trị gia tăng đi kèm và phát triển bền vững. Bài toán giữ vốn vì thế không chỉ là giữ tiền gửi mà còn là giữ niềm tin, giữ mối quan hệ lâu dài với khách hàng.

Các ngân hàng đang đẩy mạnh dịch vụ quản lý dòng tiền giao dịch cho khách hàng thông qua hệ sinh thái số, tài khoản thanh toán sinh lời và các nền tảng ngân hàng giao dịch. Hiện các ngân hàng như Techcombank, LPBank, VIB, MB… đều triển khai khá hiệu quả các tính năng tự động trả lãi cho các khoản tiền gửi không kỳ hạn vượt ngưỡng.

Nhiều năm qua, Techcombank duy trì CASA thuộc nhóm cao nhất hệ thống nhờ lợi thế ngân hàng số, hệ sinh thái khách hàng và chính sách miễn phí giao dịch. Hiện Techcombank tiếp tục mở rộng mô hình “Sinh lời tự động” trên hệ thống tài khoản thanh toán. MB xây dựng hệ sinh thái giao dịch số quy mô lớn nhằm duy trì dòng tiền vận hành thường xuyên của cả khách hàng cá nhân và doanh nghiệp. Ngoài ứng dụng ngân hàng số bán lẻ, MB còn mở rộng các nền tảng chi trả lương, thanh toán QR, thu hộ - chi hộ, quản trị tài chính doanh nghiệp và tài trợ chuỗi cung ứng.

Còn VietinBank đẩy mạnh mô hình ngân hàng giao dịch dành cho doanh nghiệp thông qua nền tảng eFAST. Hệ thống này tích hợp kế toán, quản lý dòng tiền, phê duyệt nội bộ, thanh toán nhà cung cấp, nộp thuế và giao dịch ngoại hối trên cùng một nền tảng. Vietcombank mở rộng huy động CASA thông qua tăng chất lượng dịch vụ trong các hệ sinh thái trải nghiệm đồng thương hiệu.

Hiện nay, dòng tiền của khách hàng dịch chuyển liên tục giữa ngân hàng, chứng khoán, quỹ mở, ví điện tử và các nền tảng đầu tư số. Nếu trước đây CASA chủ yếu đến từ tài khoản thanh toán cơ bản và dịch vụ chuyển tiền thì hiện nay nhiều ngân hàng đã chuyển sang các nền tảng quản lý dòng tiền doanh nghiệp, tài khoản thanh toán sinh lời và hệ sinh thái thanh toán số nhằm duy trì nguồn vốn chi phí thấp ổn định hơn. Nhóm ngân hàng duy trì CASA cao hiện chủ yếu là các ngân hàng có hệ sinh thái giao dịch và thanh toán phát triển mạnh.

Chuyên gia tài chính Lê Hoài Ân cho rằng CASA không đơn thuần là nguồn vốn giá rẻ mà còn phản ánh mức độ hiện diện của ngân hàng trong đời sống tài chính hàng ngày của khách hàng. Khi khách hàng nhận lương, thanh toán hóa đơn, chuyển tiền, đầu tư và sử dụng các dịch vụ tài chính trên cùng một hệ sinh thái, CASA sẽ được duy trì một cách tự nhiên và bền vững.

Còn theo TS Phan Thế Nhật, Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư tài chính PTT (TP. HCM) ngân hàng giao dịch hiện không còn là dịch vụ thanh toán đơn thuần mà đang dần trở thành nền tảng nguồn vốn của nhiều ngân hàng. Việc duy trì dòng tiền thanh toán thường xuyên không chỉ giúp cải thiện CASA mà còn tạo điều kiện để ngân hàng mở rộng các dịch vụ giá trị gia tăng như thanh toán quốc tế, ngoại hối, quản lý tài sản, bảo hiểm và đầu tư.

Song song với sự phát triển của ngân hàng mở (Open Banking), kết nối API Banking và hệ sinh thái tài chính tích hợp, nhiều ngân hàng dần chuyển từ mô hình “nhận tiền gửi - cho vay” truyền thống sang phát triển hoạt động trên các nền tảng tài chính số, nơi thanh toán, tiết kiệm, đầu tư và dữ liệu giao dịch được kết nối trên cùng một hệ sinh thái.

Hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ số của ngành ngân hàng với nhiều phương thức thanh toán hiện đại, tiện lợi được kết nối liên thông, tích hợp liền mạch với các ngành, lĩnh vực khác, đáp ứng tốt nhu cầu đa dạng của khách hàng. Nhiều nghiệp vụ cơ bản đã được số hóa hoàn toàn 100%. Nhiều tổ chức tín dụng tại Việt Nam có tỷ lệ trên 90% giao dịch thực hiện trên kênh số. Sự dịch chuyển này cho thấy ngành ngân hàng đang bước sang giai đoạn mới, nơi lợi thế không còn nằm ở việc huy động được nhiều tiền nhất mà ở khả năng sở hữu nguồn vốn ổn định, chi phí thấp và cơ cấu hợp lý.