Thu nhập ngoài lãi: Động lực tăng trưởng mới của các ngân hàng

Nhiều ngân hàng gia tăng nguồn thu ngoài lãi

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét trong thu nhập ngoài lãi của các ngân hàng. Theo đó, lợi nhuận của nhiều nhà băng không chỉ đến từ các khoản thu ở hoạt động cho vay hay tín dụng cốt lõi mà còn đến từ dịch vụ số, bancassurance (bảo hiểm liên kết ngân hàng), chứng khoán, kinh doanh ngoại hối và tài sản số.

Tổng lợi nhuận của 27 ngân hàng niêm yết đạt hơn 94.000 tỷ đồng, tăng 14%, chỉ một số ít ghi nhận suy giảm. Trong đó, Vietcombank tiếp tục giữ “ngôi vua” với lợi nhuận trước thuế quý I đạt 11.802,7 tỷ đồng, tăng 8,7%. Vietcombank vẫn là ngân hàng dẫn đầu về lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối với 1.678 tỷ đồng. Lãnh đạo Vietcombank cho biết ngân hàng đang đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn thu và sẽ hoàn thiện chiến lược 5 năm trong quý II.

ABBank ghi nhận kết quả kinh doanh quý I tăng trưởng đột biến với lợi nhuận trước thuế đạt 1.500,3 tỷ đồng, tăng gần 269%. Động lực chính đến từ thu ngoài lãi, đặc biệt mảng dịch vụ đạt 413 tỷ đồng và thu nhập khác 1.354,6 tỷ đồng, gấp gần 8 lần cùng kỳ. Tổng giám đốc ABBank Lê Mạnh Hùng cho hay chiến lược của ngân hàng không nằm ở quy mô mà ở sự linh hoạt và tận dụng các nguồn thu như liên ngân hàng, thẻ tín dụng hay bảo hiểm.

Tương tự, VIB ghi nhận lãi thuần dịch vụ đạt 1.990 tỷ đồng, tăng gấp hơn 5 lần cùng kỳ. Sự gia tăng này phản ánh quá trình mở rộng nguồn thu từ phí thẻ, thanh toán, bảo hiểm và ngân hàng số, giúp giảm bớt sự phụ thuộc tuyệt đối vào tín dụng.

Còn lợi nhuận trước thuế của BVBank trong quý I đạt 215 tỷ đồng, tăng gần 170%. Động lực chính đến từ tăng trưởng của thu nhập hoạt động. Tổng thu nhập hoạt động đạt 898 tỷ đồng, tăng 61,4%. Bên cạnh đó, các mảng ngoài lãi cũng ghi nhận chuyển biến tích cực, đặc biệt hoạt động kinh doanh ngoại hối tăng 57,6% và hoạt động khác tăng đột biến.

PGBank cũng tăng trưởng đột biến với lợi nhuận trước thuế quý đầu năm đạt 275,7 tỷ đồng, tăng 187,3%, gần gấp 3 lần mức 96 tỷ đồng của quý I/2025. Dù dư nợ cho vay giảm 4,2% xuống 44.382,6 tỷ đồng khiến thu nhập lãi thuần gần như đi ngang nhưng tổng thu nhập hoạt động vẫn tăng 20,5% nhờ nguồn thu ngoài lãi.

MB công bố lợi nhuận trước thuế đạt 9.628 tỷ đồng trong quý I, tăng 14,8%. Động lực tăng trưởng đến từ thu nhập lãi thuần tăng hơn 27%. Cùng với đó, lãi thuần từ dịch vụ ghi nhận mức tăng trưởng trên 38%, đóng góp 1.709 tỷ đồng vào tổng thu nhập từ hoạt động.

Techcombank cũng cho thấy vai trò nổi bật của thu nhập dịch vụ. Lãi trước thuế của Techcombank trong quý I là 8.900 tỷ đồng, tăng 22,6%. Trong đó, lãi thuần từ dịch vụ đạt 3.149 tỷ đồng, tăng 72,2%, tạo ra phần tăng thêm lớn hơn cả phần tăng từ thu nhập lãi thuần.

Đáng chú ý, thu từ phí dịch vụ bảo hiểm, bao gồm sản phẩm hợp tác bảo hiểm và dịch vụ bảo hiểm của công ty con của Techcombank đạt 429,2 tỷ đồng, tăng 103,4%. Thu nhập từ mảng kinh doanh ngoại hối của Techcombank trong quý I đạt 584 tỷ đồng, tăng hơn 28%.

Trong khi đó, ACB ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý I đạt 5.400 tỷ đồng, tăng 55% so với quý trước đó và tăng 17% so với cùng kỳ. Tổng thu nhập đạt 8.900 tỷ đồng, tăng 13% so với cùng kỳ; trong đó, thu nhập lãi tăng 10% và thu nhập ngoài lãi tăng 23%. Thu nhập từ phí dịch vụ tăng 14%, trong đó phí hoa hồng bảo hiểm tăng 7%, các nguồn thu phí cốt lõi tiếp tục bứt phá với phí dịch vụ tài khoản tăng gấp 3 lần, phí thanh toán quốc tế tăng 22% và phí bảo lãnh tăng 32%.

Trụ cột tăng trưởng chuyển dịch

Bức tranh lợi nhuận của ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc căn bản. Các ngân hàng đang phải dịch chuyển trọng tâm sang bán lẻ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, dịch vụ tài chính số, đa dạng hóa tối đa nguồn thu ngoài lãi. Điều này là chiến lược sống còn giúp ngân hàng giảm rủi ro chu kỳ, củng cố năng lực tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động. Xu hướng này phản ánh sự chuyển dịch từ “tăng trưởng nhanh” sang “tăng trưởng bền vững”.

Năm nay, chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng được giao thấp hơn so với năm 2025 khiến dư địa mở rộng cho vay của nhiều ngân hàng bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng buộc phải đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn thu, từng bước giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi tín dụng truyền thống.

Chuyên gia tài chính Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho rằng với thay đổi về chính sách và cấu trúc thị trường, sự phân hóa trong ngành ngân hàng sẽ tiếp tục gia tăng. Các ngân hàng lớn với nền tảng vốn mạnh, hệ sinh thái đa dạng và quản trị rủi ro tốt sẽ mở rộng thị phần. Trái lại, ngân hàng nhỏ sẽ phải tăng trưởng thận trọng hơn, tập trung vào phân khúc ngách hoặc nguồn thu đặc thù.

Nhiều ngân hàng đang đẩy mạnh phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng và gặt hái nguồn thu lớn khi khai thác tiện ích từ ngân hàng số, thu phí thẻ thanh toán, phí thẻ tín dụng, thu nhập từ đầu tư chứng khoán, kinh doanh ngoại tệ... Việc này giúp các nhà băng phát triển toàn diện và không lệ thuộc vào chỉ tiêu tín dụng cũng như giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là rủi ro nợ xấu, cải thiện cơ cấu nguồn thu theo hướng bền vững.

Thực tế, những ngân hàng có nguồn thu ngoài lãi tăng mạnh trong thời gian qua như Techcombank, ACB, VietinBank… đều có hệ sinh thái số đa tầng, tận dụng được lợi thế để đẩy mạnh mảng dịch vụ tài chính toàn diện.

Trong bối cảnh kinh tế biến động, rủi ro tín dụng tiềm ẩn và yêu cầu vốn ngày càng cao, sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng khiến lợi nhuận dễ chịu tác động. Vì vậy, đẩy mạnh dịch vụ và các mảng thu phi tín dụng không chỉ cải thiện biên lợi nhuận mà còn giúp phân tán rủi ro.

Không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm nội tại và công nghệ số, không ít nhà băng đã tăng tốc trong việc mua bán - sáp nhập công ty chứng khoán, bảo hiểm nhằm giúp tăng thu nhập từ phí dịch vụ và khai thác hiệu quả mạng lưới khách hàng để phát triển hệ sinh thái. Khi thị trường tài sản số, bancassurance, kinh doanh vàng, chứng khoán… được mở rộng, cùng làn sóng chuyển đổi số lan tỏa mạnh mẽ, bức tranh lợi nhuận ngành ngân hàng sẽ thêm nhiều màu sắc, bền vững hơn.

Công ty Chứng khoán Vietcap đánh giá lợi nhuận ngành ngân hàng trong năm 2026 sẽ cải thiện so với năm 2025, trong bối cảnh hoạt động kinh doanh dần ổn định và các động lực tăng trưởng được củng cố. Thu nhập từ tín dụng ở mức hợp lý, trong khi thu nhập ngoài lãi được kỳ vọng duy trì đà tăng ổn định, ngày càng khẳng định vai trò trong cơ cấu lợi nhuận của các ngân hàng.

Còn Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) dự báo tăng trưởng lợi nhuận trước thuế 2026 của toàn ngành ngân hàng ở mức 20%. Trong đó, nhóm ngân hàng quốc doanh có lợi nhuận tăng trưởng khả quan hơn nhờ triển vọng mở rộng NIM từ nửa sau 2026 và nâng cao chất lượng tài sản, giảm tỷ trọng trích lập dự phòng.