Tăng thu ngoài lãi: Động lực tăng trưởng mới của ngành ngân hàng

Ngân hàng tăng thu ngoài lãi

Mùa công bố kết quả kinh doanh năm 2025 của ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn cao điểm. Nhiều ngân hàng ghi nhận những con số tăng trưởng tín dụng, lợi nhuận ấn tượng trong năm 2025. Đáng chú ý, thu ngoài lãi và chất lượng tài sản của nhiều nhà băng có sự cải thiện rõ rệt trong năm qua.

Điển hình là VietinBank. Đến cuối năm 2025, nhà băng này đạt quy mô tổng tài sản tăng khoảng 18% so với cuối năm 2024, lần đầu tiên vượt mốc 100 tỷ USD.

Đáng chú ý, nhờ việc cung cấp các giải pháp tài chính toàn diện, cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ, thu nhập ngoài lãi của VietinBank đã đóng góp gần 27% tổng thu nhập hoạt động, cho thấy hiệu quả rõ nét của chiến lược giảm phụ thuộc vào thu nhập lãi thuần. VietinBank cho biết quá trình chuyển dịch cơ cấu thu nhập được triển khai mạnh mẽ trong năm qua.

Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân, VIB ghi nhận thu nhập ngoài lãi chiếm hơn 19% tổng thu nhập trong 9 tháng đầu năm 2025, chủ yếu đến từ thu phí và dịch vụ.

Xu hướng tăng thu nhập ngoài lãi cũng được ghi nhận tại OCB. Trong quý III/2025, thu ngoài lãi của OCB đạt 507 tỷ đồng, tăng 123,1% so với cùng kỳ; trong đó, thu từ mua bán ngoại tệ tăng 122,9%, thu từ hoạt động khác đạt 260 tỷ đồng, tăng 59,7%. Lũy kế 9 tháng, thu từ hoạt động khác của OCB đạt 494 tỷ đồng, tăng 87,1%.

Xét chung toàn ngành, bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Chứng khoán Quân đội (MBS) cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2025, thu nhập ngoài lãi của hệ thống ngân hàng tăng 24,4% so với cùng kỳ 2024. Đây là mức tăng đáng ghi nhận trong bối cảnh hoạt động tín dụng không còn duy trì nhịp tăng nóng như các giai đoạn trước.

Theo MBS, trong năm 2025, thu phí với mức tăng khoảng 6% tiếp tục đóng vai trò nền tảng cho tăng trưởng thu ngoài lãi của các ngân hàng cùng với sự bùng nổ của các khoản thu từ đầu tư chứng khoán và xử lý nợ giúp tỷ trọng thu nhập ngoài lãi trong cơ cấu thu nhập hoạt động toàn ngành ngân hàng được cải thiện rõ rệt, khiến bức tranh lợi nhuận của các nhà băng trở nên cân bằng và bền vững hơn.

Chuyển dịch trụ cột tăng trưởng

Theo giới chuyên gia, bức tranh lợi nhuận của ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc căn bản. Nguồn thu không còn phụ thuộc quá nhiều vào hoạt động cho vay truyền thống hay những khoản đầu tư mang tính thời điểm. Các ngân hàng đang phải dịch chuyển trọng tâm sang bán lẻ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, dịch vụ tài chính số, đa dạng hóa tối đa nguồn thu ngoài lãi.

Sự chuyển dịch này không chỉ là lựa chọn mà là chiến lược sống còn trong bối cảnh biên lãi ròng (NIM) chịu áp lực.

Trong 9 tháng đầu năm 2025, NIM toàn ngành đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm, quanh ngưỡng 3%. Nguyên nhân chủ yếu là vì các ngân hàng phải duy trì lãi suất cho vay thấp để để giữ chân khách hàng và hỗ trợ nền kinh tế phục hồi, trong khi chi phí vốn đầu vào lại có xu hướng tăng.

Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất cho vay duy trì ở mức thấp, việc các ngân hàng đẩy mạnh tăng thu ngoài lãi, hướng tới cơ cấu nguồn thu bền vững và giảm phụ thuộc vào tín dụng được xem là xu hướng tất yếu, giúp đa dạng nguồn thu và phát triển theo hướng bền vững.

Nhiều ngân hàng đang đẩy mạnh phát triển sản phẩm dịch vụ phi tín dụng và gặt hái nguồn thu lớn khi khai thác tiện ích từ ngân hàng số, thu phí thẻ thanh toán, phí thẻ tín dụng, ủy thác, tư vấn quản lý tài sản, thu nhập từ đầu tư chứng khoán, kinh doanh ngoại tệ... Việc này giúp các ngân hàng phát triển toàn diện và không lệ thuộc vào chỉ tiêu tín dụng cũng như giảm thiểu rủi ro, cải thiện cơ cấu nguồn thu theo hướng bền vững.

Thực tế, những ngân hàng có nguồn thu ngoài lãi tăng mạnh trong thời gian qua đều có hệ sinh thái số đa tầng, tận dụng được lợi thế để đẩy mạnh mảng dịch vụ tài chính toàn diện như Techcombank, VPBank, ACB, VietinBank…

Không chỉ dừng lại ở việc phát triển sản phẩm nội tại và công nghệ số, gần đây, không ít nhà băng đã tăng tốc trong việc mua bán - sáp nhập công ty chứng khoán, bảo hiểm nhằm giúp tăng thu nhập từ phí dịch vụ và khai thác hiệu quả mạng lưới khách hàng để phát triển hệ sinh thái.

Tại một hội thảo được tổ chức gần đây, các chuyên gia nhận định động lực tăng trưởng mới của ngành ngân hàng đến từ công ty chứng khoán, tài sản số, vàng.

Theo giới phân tích, bước sang năm 2026, thu nhập ngoài lãi của ngành ngân hàng được dự báo vẫn duy trì đà tăng trưởng nhưng động lực sẽ có sự dịch chuyển rõ nét.

Năm nay, dù lãi suất cho vay có thể nhích nhẹ và áp lực dự phòng giảm bớt song dư địa cải thiện NIM không còn lớn. Việc gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) và đẩy mạnh thu ngoài lãi là chìa khóa giúp các nhà băng giảm chi phí vốn, bù đắp lợi nhuận tín dụng suy giảm và nâng cao năng lực tài chính.

Chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm nay được giao thấp hơn so với năm 2025 khiến dư địa mở rộng cho vay của nhiều ngân hàng bị thu hẹp. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng buộc phải đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn thu, từng bước giảm sự phụ thuộc vào thu nhập từ lãi tín dụng truyền thống.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Văn Lộc nhìn nhận, năm nay, các khoản thu phí từ thanh toán, thẻ, bancassurance, ngoại hối và dịch vụ ngân hàng số được kỳ vọng sẽ trở thành trụ cột chính của thu nhập ngoài lãi.

Công ty Chứng khoán Vietcap dự báo tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của các ngân hàng trong danh mục theo dõi sẽ bứt phá từ mức 14% (năm 2025) lên trên 20% trong giai đoạn 2026-2027, với động lực cốt lõi là sự lên ngôi của bán lẻ, SME và đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng.

Riêng năm 2026, lợi nhuận sau thuế toàn ngành dự kiến tăng 19,5%, được hỗ trợ bởi tăng trưởng thu nhập lãi ổn định và mức tăng 9,6% của thu nhập ngoài lãi. Con số này tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của mảng phi tín dụng trong cấu trúc lợi nhuận, cũng như xu hướng thay đổi trụ cột tăng trưởng của ngành ngân hàng trong giai đoạn tới.

Còn Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS) dự báo tăng trưởng lợi nhuận trước thuế 2026 của toàn ngành ngân hàng ở mức 20%. Trong đó, nhóm ngân hàng quốc doanh có lợi nhuận tăng trưởng khả quan hơn nhờ triển vọng mở rộng NIM từ nửa sau 2026 và nâng cao chất lượng tài sản, giảm tỷ trọng trích lập dự phòng.

Tuy nhiên, VCBS cũng lưu ý môi trường kinh doanh trong năm 2026 vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức. Điều này đòi hỏi các ngân hàng phải tiếp tục ưu tiên chất lượng tài sản, đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao năng lực quản trị rủi ro, thay vì chạy theo tăng trưởng nóng.